श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1032


ਨ੍ਰਿਪ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾ ਹੇਰਿ ਛਕਿ ਰਹੀ ॥
न्रिप की प्रभा हेरि छकि रही ॥

सा राज्ञः सौन्दर्येन मुग्धा अभवत् ।

ਕੇਲ ਕਰੈ ਮੋ ਸੌ ਚਿਤ ਚਹੀ ॥
केल करै मो सौ चित चही ॥

(सा) चिते इच्छति स्म (यत् राजा मां विवाहयिष्यति)।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਉਪਚਾਰ ਬਨਾਏ ॥
भाति भाति उपचार बनाए ॥

(सः) नानाप्रयत्नाः अकरोत्, २.

ਕੈ ਸਿਹੁ ਰਾਵ ਹਾਥ ਨਹਿ ਆਏ ॥੨॥
कै सिहु राव हाथ नहि आए ॥२॥

किन्तु कथञ्चित् राजा न आगतः। २.

ਜਬ ਤ੍ਰਿਯ ਸੋਇ ਸਦਨ ਮੈ ਜਾਵੈ ॥
जब त्रिय सोइ सदन मै जावै ॥

यदा सा महिला निद्रां कर्तुं गृहं गता

ਨ੍ਰਿਪ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾ ਚਿਤ ਮੈ ਆਵੈ ॥
न्रिप की प्रभा चित मै आवै ॥

तदा राज्ञः सौन्दर्यं मनसि आगमिष्यति स्म।

ਚਕਿ ਚਕਿ ਉਠੈ ਨੀਂਦ ਨਹਿ ਪਰੈ ॥
चकि चकि उठै नींद नहि परै ॥

सा प्राक् जागर्ति न निद्रां गच्छति ।

ਮੀਤ ਮਿਲਨ ਕੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰੈ ॥੩॥
मीत मिलन की चिंता करै ॥३॥

(सर्वदा) सा स्वप्रेमिणः मिलनस्य चिन्ताम् अकरोत् । ३.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਵੈ ਸਮ੍ਰਥ ਅਸਮ੍ਰਥ ਮੈ ਵੈ ਸਨਾਥ ਮੈ ਅਨਾਥ ॥
वै सम्रथ असम्रथ मै वै सनाथ मै अनाथ ॥

(तत् मनसि चिन्तयन्) सः समर्थः अहं च असमर्थः। सः अनाथः अहं च अनाथः।

ਜਤਨ ਕਵਨ ਸੋ ਕੀਜਿਯੈ ਆਵੈ ਜਾ ਤੇ ਹਾਥ ॥੪॥
जतन कवन सो कीजियै आवै जा ते हाथ ॥४॥

(अहं) केन प्रयत्नाः कर्तव्याः येन (प्रियः) मम हस्ते आगच्छति। ४.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਕਾਸੀ ਬਿਖੈ ਕਰਵਤਹਿ ਲੈਹੋ ॥
कासी बिखै करवतहि लैहो ॥

(प्रियप्राप्त्यर्थम्) काशीयां कष्टानि सहिष्यामि।

ਪਿਯ ਕਾਰਨ ਅਪਨੋ ਜਿਯ ਦੈਹੋ ॥
पिय कारन अपनो जिय दैहो ॥

(अहं) प्रियस्य कृते आत्मानं दहिष्यामि।

ਮਨ ਭਾਵਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੌ ਪਾਊ ॥
मन भावत प्रीतम जौ पाऊ ॥

यदि (अहं) इष्टं कान्तं प्राप्नोमि

ਬਾਰ ਅਨੇਕ ਬਜਾਰ ਬਿਕਾਊ ॥੫॥
बार अनेक बजार बिकाऊ ॥५॥

अतः (तस्य कृते) विपण्यां बहुवारं विक्रीतव्यम्।5.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਕਹਾ ਕਰੋਂ ਕੈਸੇ ਬਚੋਂ ਲਗੀ ਬਿਰਹ ਕੀ ਭਾਹ ॥
कहा करों कैसे बचों लगी बिरह की भाह ॥

किं कर्तव्यं कथं पलायेयम् (अहम्) अग्निना अस्मि।

ਰੁਚਿ ਉਨ ਕੀ ਹਮ ਕੋ ਘਨੀ ਹਮਰੀ ਉਨੈ ਨ ਚਾਹ ॥੬॥
रुचि उन की हम को घनी हमरी उनै न चाह ॥६॥

तस्य कृते अतीव उत्साहितः अस्मि, परन्तु तस्य मयि इच्छा नास्ति। ६.

ਨਾਜ ਮਤੀ ਤਬ ਆਪਨੀ ਲੀਨੀ ਸਖੀ ਬੁਲਾਇ ॥
नाज मती तब आपनी लीनी सखी बुलाइ ॥

नज मतिस्तदा एकां मित्रम् आहूय (तत् उक्तवान्)।

ਬਾਹੂ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਭਏ ਕਹੋ ਸੰਦੇਸੋ ਜਾਇ ॥੭॥
बाहू सिंघ राजा भए कहो संदेसो जाइ ॥७॥

बहुसिंहः राजा, गत्वा (तस्मै) सन्देशं ददातु।7.

ਬਚਨ ਸੁਨਤ ਤਾ ਕਉ ਸਖੀ ਤਹਾ ਪਹੂੰਚੀ ਆਇ ॥
बचन सुनत ता कउ सखी तहा पहूंची आइ ॥

तस्य वचनं श्रुत्वा सखी तत्र प्रापत् ।

ਨਾਜ ਮਤੀ ਜੈਸੇ ਕਹਿਯੋ ਤ੍ਯੋਂ ਤਿਨ ਕਹਿਯੋ ਸੁਨਾਇ ॥੮॥
नाज मती जैसे कहियो त्यों तिन कहियो सुनाइ ॥८॥

(तस्मै) यथा नज मतिः उक्तवान्, तथैव तस्मै अवदत्। ८.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਮੈ ਛਬਿ ਤੁਮਰੀ ਨਿਰਖ ਨਾਥ ਅਟਕਤ ਭਈ ॥
मै छबि तुमरी निरख नाथ अटकत भई ॥

हे नाथ ! अहं तव सौन्दर्येन मुग्धः अस्मि

ਬਿਰਹ ਸਮੁੰਦ ਕੇ ਬੀਚ ਬੂਡਿ ਸਿਰ ਲੌ ਗਈ ॥
बिरह समुंद के बीच बूडि सिर लौ गई ॥

अहं च कटुसमुद्रे शिरःपर्यन्तं मज्जितः अस्मि।

ਏਕ ਬਾਰ ਕਰਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹਮਾਰੇ ਆਇਯੈ ॥
एक बार करि क्रिपा हमारे आइयै ॥

कृपया एकवारं मम समीपम् आगच्छन्तु

ਹੋ ਮਨ ਭਾਵਤ ਕੋ ਹਮ ਸੋ ਭੋਗ ਕਮਾਇਯੈ ॥੯॥
हो मन भावत को हम सो भोग कमाइयै ॥९॥

मया सह च सुखं इष्टं अर्जय। ९.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਜਬ ਚੇਰੀ ਅਸ ਜਾਇ ਉਚਾਰੀ ॥
जब चेरी अस जाइ उचारी ॥

यदा दासी गत्वा एतदब्रवीत् (राजाम्)।

ਤਬ ਰਾਜੈ ਯੌ ਹਿਯੈ ਬਿਚਾਰੀ ॥
तब राजै यौ हियै बिचारी ॥

ततो राजा मनसा एवम् अचिन्तयत् |

ਸੋਊ ਬਾਤ ਇਹ ਤ੍ਰਿਯਹਿ ਕਹਿਜੈ ॥
सोऊ बात इह त्रियहि कहिजै ॥

अस्याः स्त्रियाः अपि तथैव वक्तव्यम्

ਜਾ ਤੇ ਆਪ ਧਰਮ ਜੁਤ ਰਹਿਜੈ ॥੧੦॥
जा ते आप धरम जुत रहिजै ॥१०॥

येन वयं धर्मेण सह जीवितुं शक्नुमः। १०.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਦੋਇ ਸਤ੍ਰੁ ਹਮਰਿਨ ਤੇ ਏਕ ਸੰਘਾਰਿਯੈ ॥
दोइ सत्रु हमरिन ते एक संघारियै ॥

(प्रत्युत्तरं प्रेषितवान् राजा) मम शत्रुद्वये एकं जहि

ਬਿਨਾ ਘਾਇ ਕੇ ਕਿਯੇ ਦੂਸਰੋ ਮਾਰਿਯੈ ॥
बिना घाइ के किये दूसरो मारियै ॥

अपरं च हन्ति व्रणं विना।

ਤਬ ਮੈ ਤੁਮ ਕੋ ਅਪਨੇ ਸਦਨ ਬੁਲਾਇ ਹੋਂ ॥
तब मै तुम को अपने सदन बुलाइ हों ॥

तदा त्वां मम गृहे आमन्त्रयिष्यामि

ਹੋ ਮਨ ਭਾਵਤ ਕੇ ਤੁਮ ਸੋ ਭੋਗ ਕਮਾਇ ਹੋਂ ॥੧੧॥
हो मन भावत के तुम सो भोग कमाइ हों ॥११॥

अहं च भवद्भिः सह हृदयं यावत् आनन्दं करिष्यामि। ११.

ਜਾਇ ਸਹਚਰੀ ਕਹਿਯੋ ਤ੍ਰਿਯਾ ਸੁਨਿ ਪਾਇ ਕੈ ॥
जाइ सहचरी कहियो त्रिया सुनि पाइ कै ॥

अथ भृत्यः श्रुत्वा गत्वा तां स्त्रियाम् अवदत्।

ਪ੍ਰੀਤ ਰਾਵ ਕੀ ਬਧੀ ਉਠੀ ਮਰਰਾਇ ਕੈ ॥
प्रीत राव की बधी उठी मरराइ कै ॥

राज्ञः प्रेम्णा बद्धा, (सा) वस्त्रेण उत्तिष्ठति स्म।

ਹ੍ਵੈ ਕੈ ਬਾਜ ਅਰੂੜ ਭੇਖ ਨਰ ਧਾਰਿ ਕੈ ॥
ह्वै कै बाज अरूड़ भेख नर धारि कै ॥

पुरुषवेषं कृत्वा अश्वे उपविष्टा

ਹੋ ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਅਰਿ ਪੈ ਗਈ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਿਚਾਰਿ ਕੈ ॥੧੨॥
हो न्रिप के अरि पै गई चरित्र बिचारि कै ॥१२॥

(एकं) चरित्रं च चिन्तयित्वा सा राज्ञः शत्रुम् अगच्छत्। १२.

ਸੁਨੋ ਰਾਵ ਜੂ ਮੋ ਕੋ ਚਾਕਰ ਰਾਖਿਯੈ ॥
सुनो राव जू मो को चाकर राखियै ॥

(कथितुं आरब्धवान्) हे राजन्! मां भृत्यरूपेण धारयतु

ਤਹ ਕੋ ਕਰੋ ਮੁਹਿੰਮ ਜਹਾ ਕੋ ਭਾਖਿਯੈ ॥
तह को करो मुहिंम जहा को भाखियै ॥

(अहं) ततः प्रचारं करिष्यामि, यतः भवन्तः वदन्ति।

ਪ੍ਰਾਨ ਲੇਤ ਲੌ ਲਰੋਂ ਨ ਰਨ ਤੇ ਹਾਰਿਹੋਂ ॥
प्रान लेत लौ लरों न रन ते हारिहों ॥

मृत्युपर्यन्तं युद्धं करिष्यामि न च युद्धे हास्ये |

ਹੌ ਬਿਨੁ ਅਰਿ ਮਾਰੈ ਖੇਤ ਨ ਬਾਜੀ ਟਾਰਿਹੋ ॥੧੩॥
हौ बिनु अरि मारै खेत न बाजी टारिहो ॥१३॥

पणं च न मुञ्चति रणस्थले शत्रुं विना। १३.

ਤਾ ਕੋ ਸੂਰ ਨਿਹਾਰਿ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਚਾਕਰ ਕਿਯੋ ॥
ता को सूर निहारि न्रिपति चाकर कियो ॥

तस्य शौर्यं दृष्ट्वा राजा भृत्यं पालयामास |

ਗ੍ਰਿਹ ਤੇ ਕਾਢਿ ਖਜਾਨੋ ਤਾ ਕੋ ਬਹੁ ਦਿਯੋ ॥
ग्रिह ते काढि खजानो ता को बहु दियो ॥

सः गृहस्य कोषात् बहु (तस्मै) दत्तवान्।