श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 528


ਏਕ ਤੇਜ ਕੋਊ ਹਮ ਪੈ ਆਯੋ ॥੨੨੮੧॥
एक तेज कोऊ हम पै आयो ॥२२८१॥

परे पार्श्वे कृष्णः ज्ञातवान् यत् तस्य विरुद्धं कश्चन गौरवपूर्णः सत्ता आगच्छति।2281।

ਜੋ ਇਹ ਕੇ ਫੁਨਿ ਅਗ੍ਰਜ ਆਵੈ ॥
जो इह के फुनि अग्रज आवै ॥

अथ यो यस्तं सम्मुखीभवति, .

ਸੋ ਸਭ ਭਸਮ ਹੋਤ ਹੀ ਜਾਵੈ ॥
सो सभ भसम होत ही जावै ॥

यत्किमपि तस्य सम्मुखीभवति, तत् भस्मरूपेण न्यूनीकरिष्यते

ਜੋ ਇਹ ਸੰਗਿ ਮਾਡਿ ਰਨ ਲਰੈ ॥
जो इह संगि माडि रन लरै ॥

को तेन सह युद्धं करिष्यति,

ਸੋ ਜਮਲੋਕਿ ਪਯਾਨੋ ਕਰੈ ॥੨੨੮੨॥
सो जमलोकि पयानो करै ॥२२८२॥

यस्तेन सह युद्धं करिष्यति स यास्यति यमस्य धामम् ॥२२८२॥

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਜੋ ਉਹਿ ਕੇ ਮੁਖ ਆਇ ਗਯੋ ਪ੍ਰਭ ਸੋ ਉਨ ਹੂ ਛਿਨ ਮਾਹਿ ਜਰਾਯੋ ॥
जो उहि के मुख आइ गयो प्रभ सो उन हू छिन माहि जरायो ॥

तस्य पुरतः कः आगतः कृष्ण! तं क्षणान्तरे एव दहति।

ਯੌ ਸੁਨਿ ਬਾਤ ਚੜਿਯੋ ਰਥ ਪੈ ਹਰਿ ਤਾਹੀ ਕੇ ਸਾਮੁਹੇ ਚਕ੍ਰ ਚਲਾਯੋ ॥
यौ सुनि बात चड़ियो रथ पै हरि ताही के सामुहे चक्र चलायो ॥

“तस्य पुरतः आगत्य क्षणमात्रेण दह्यते” इति । इति श्रुत्वा कृष्णः रथमारुह्य तं प्रति चक्रं विसृजत्

ਚਕ੍ਰ ਸੁਦਰਸਨ ਕੇ ਤਿਨ ਅਗ੍ਰ ਨ ਤਾਹੀ ਕੋ ਪਉਰਖ ਨੈਕੁ ਬਸਾਯੋ ॥
चक्र सुदरसन के तिन अग्र न ताही को पउरख नैकु बसायो ॥

तस्य बलं चक्रस्य पुरतः क्षीणं इव आसीत्।

ਅੰਤ ਖਿਸਾਇ ਚਲੀ ਫਿਰ ਕੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਸੋਊ ਭੂਪਤਿ ਆਯੋ ॥੨੨੮੩॥
अंत खिसाइ चली फिर कै कबि स्याम कहै सोऊ भूपति आयो ॥२२८३॥

अत्यन्तं क्रुद्धं भूत्वा गत्वा सुदक्षं राजानं नाशयति स्म।2283।

ਕਬਿਯੋ ਬਾਚ ॥
कबियो बाच ॥

कबियो कैच

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਿਜ ਨਾਇਕ ਕੋ ਜਿਨ ਹੂ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਭਨੈ ਨਹਿ ਧ੍ਯਾਨ ਲਗਾਯੋ ॥
स्री ब्रिज नाइक को जिन हू कबि स्याम भनै नहि ध्यान लगायो ॥

यः कृष्णं न स्मृतवान्

ਅਉਰ ਕਹਾ ਭਯੋ ਜਉ ਗੁਨ ਕਾਹੂ ਕੇ ਗਾਵਤ ਹੈ ਗੁਨ ਸ੍ਯਾਮ ਨ ਗਾਯੋ ॥
अउर कहा भयो जउ गुन काहू के गावत है गुन स्याम न गायो ॥

किं तर्हि यदि परस्तुतिं गायन् कृष्णं कदापि न स्तुवति स्म' इति।

ਅਉਰ ਕਹਾ ਭਯੋ ਜਉ ਜਗਦੀਸ ਬਿਨਾ ਸੁ ਗਨੇਸ ਮਹੇਸ ਮਨਾਯੋ ॥
अउर कहा भयो जउ जगदीस बिना सु गनेस महेस मनायो ॥

सः शिवं गणेशं च आराधयन् आसीत्

ਲੋਕ ਪ੍ਰਲੋਕ ਕਹੈ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਸਦਾ ਤਿਹ ਆਪਨੋ ਜਨਮ ਗਵਾਯੋ ॥੨੨੮੪॥
लोक प्रलोक कहै कबि स्याम सदा तिह आपनो जनम गवायो ॥२२८४॥

श्यामस्य कविस्य मते अस्य नीडलोकस्य च किमपि पुण्यं न विहाय स्वस्य बहुमूल्यं जन्म व्यर्थं कृतवान्।2284।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕੇ ਮੂਰਤ ਸੁਦਛਨ ਭੂਪ ਸੁਤ ਕੋ ਬਧਹਿ ਸਮਾਪਤੰ ॥
इति स्री बचित्र नाटके मूरत सुदछन भूप सुत को बधहि समापतं ॥

बचित्तरनाटके मूर्तिद्वारा सुदक्षराजवधवर्णनान्तः।

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਸੋਊ ਜੀਤ ਕੈ ਛੋਰਿ ਦਯੋ ਰਨ ਮੈ ਨ੍ਰਿਪ ਜੋ ਰਨ ਤੇ ਕਬਹੂੰ ਨ ਟਰੈ ॥
सोऊ जीत कै छोरि दयो रन मै न्रिप जो रन ते कबहूं न टरै ॥

जित्वा नृपान् युद्धे अपरिहार्यान् विमुक्ताः

ਦਈ ਕਾਟਿ ਸਹਸ੍ਰ ਭੁਜਾ ਤਿਹ ਕੀ ਜਿਹ ਤੇ ਫੁਨਿ ਚਉਦਹ ਲੋਕ ਡਰੈ ॥
दई काटि सहस्र भुजा तिह की जिह ते फुनि चउदह लोक डरै ॥

यस्मात् सर्वे चतुर्दश लोकाः भीताः अनुभवन्ति स्म, तस्य बाहुसहस्राणि छिन्नानि आसन्

ਕਰਿ ਕੰਚਨ ਧਾਮ ਦਏ ਤਿਹ ਕੋ ਦਿਜ ਮਾਗ ਸਦਾ ਜੋਊ ਪੇਟ ਭਰੈ ॥
करि कंचन धाम दए तिह को दिज माग सदा जोऊ पेट भरै ॥

यो ब्राह्मणः (सुदामः) परोपकारं याच्य स्वस्य अन्तद्वयं समागमं कृतवान् ।

ਫੁਨਿ ਰਾਖ ਕੈ ਲਾਜ ਲਈ ਦ੍ਰੁਪਦੀ ਬ੍ਰਿਜਨਾਥ ਬਿਨਾ ਐਸੀ ਕਉਨ ਕਰੈ ॥੨੨੮੫॥
फुनि राख कै लाज लई द्रुपदी ब्रिजनाथ बिना ऐसी कउन करै ॥२२८५॥

तस्मै सुवर्णगृहाणि दत्तानि ततः दारौपादिगौरवः, कृष्णं विहाय सर्वमिदं कः कर्तुं शक्नोति?२२८५।

ਅਥ ਕਪਿ ਬਧ ਕਥਨੰ ॥
अथ कपि बध कथनं ॥

अधुना वानरवधस्य वर्णनं आरभ्यते

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਰੇਵਤ ਨਗਰ ਹਲਧਰ ਜੂ ਗਯੋ ॥
रेवत नगर हलधर जू गयो ॥

बलराम जी रेवतनगर गता।

ਤ੍ਰੀਯ ਸੰਗਿ ਲੈ ਹੁਲਾਸ ਚਿਤਿ ਭਯੋ ॥
त्रीय संगि लै हुलास चिति भयो ॥

बलरामः स्वपत्न्या सह सुखेन रेवाट् इति नगरं गतः

ਸਭਨ ਤਹਾ ਮਿਲਿ ਮਦਰਾ ਪੀਯੋ ॥
सभन तहा मिलि मदरा पीयो ॥

तत्र सर्वैः सह मद्यं पिबति स्म

ਗਾਵਤ ਭਯੋ ਉਮਗ ਕੈ ਹੀਯੋ ॥੨੨੮੬॥
गावत भयो उमग कै हीयो ॥२२८६॥

तत्र मद्यं पिबन् अन्यैः सह प्रसन्नः भूत्वा नृत्यति गायति स्म।२२८६।

ਇਕ ਕਪਿ ਹੁਤੇ ਤਹਾ ਸੋ ਆਯੋ ॥
इक कपि हुते तहा सो आयो ॥

तत्र कपिः निवसति स्म, सः अपि आगतः।

ਮਦਰਾ ਸਕਲ ਫੋਰਿ ਘਟ ਗ੍ਵਾਯੋ ॥
मदरा सकल फोरि घट ग्वायो ॥

तत्र वानरः आगतः, यः मद्यपूर्णानि कलशानि भग्नवान्

ਫਾਧਤ ਭਯੋ ਰਤੀ ਕੁ ਨ ਡਰਿਯੋ ॥
फाधत भयो रती कु न डरियो ॥

(सः) तपुसीं हन्तुं प्रारब्धः किञ्चित् अपि न भयम् अकरोत् ।

ਮੁਸਲੀਧਰਿ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਹਿ ਭਰਿਯੋ ॥੨੨੮੭॥
मुसलीधरि अति क्रोधहि भरियो ॥२२८७॥

इतस्ततः उत्प्लुत्य निर्भयः एतेन बलरामः क्रुद्धः।।2287।।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਉਠਿ ਠਾਢੋ ਮੁਸਲੀ ਭਯੋ ਦੋਊ ਅਸਤ੍ਰ ਸੰਭਾਰਿ ॥
उठि ठाढो मुसली भयो दोऊ असत्र संभारि ॥

बलरामः उभौ शस्त्रौ धारयन् उत्तिष्ठति स्म

ਜਿਉ ਕਪਿ ਨਾਚਤ ਫਿਰਤ ਥੋ ਛਿਨ ਮੈ ਦਯੋ ਸੰਘਾਰਿ ॥੨੨੮੮॥
जिउ कपि नाचत फिरत थो छिन मै दयो संघारि ॥२२८८॥

बलरामः उत्थाय बाहून् गृहीत्वा कूर्दन्तं मोनेकीं क्षणमात्रेण मारितवान्।२२८८।

ਇਤਿ ਕਪਿ ਕੋ ਬਲਭਦ੍ਰ ਬਧ ਕੀਬੋ ਸਮਾਪਤੰ ॥
इति कपि को बलभद्र बध कीबो समापतं ॥

बलरामेन वानरवधस्य वर्णनान्तः।

ਗਜਪੁਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਕੀ ਦੁਹਿਤਾ ਸਾਬ ਬਰੀ ॥
गजपुर के राजा की दुहिता साब बरी ॥

अधुना गजपुरराजस्य पुत्री साबर बारी इत्यस्य विवाहवर्णनं आरभ्यते

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਬੀਰ ਗਜਪੁਰ ਕੇ ਰੁਚਿ ਸੋ ਦੁਹਿਤਾ ਕੋ ਦ੍ਰੁਜੋਧਨ ਬ੍ਯਾਹ ਰਚਾਯੋ ॥
बीर गजपुर के रुचि सो दुहिता को द्रुजोधन ब्याह रचायो ॥

दुर्योधनेन गजपुरस्य सुरवीरराजस्य पुत्रीयाः विवाहः व्याजेन कृतः ।

ਭੂਪ ਜਿਤੇ ਭੂਅ ਮੰਡਲ ਕੇ ਤਿਨ ਕਉਤੁਕ ਹੇਰਬੇ ਕਾਜ ਬੁਲਾਯੋ ॥
भूप जिते भूअ मंडल के तिन कउतुक हेरबे काज बुलायो ॥

दुर्योधनः गजपुरराजस्य कन्यायाः विवाहं कर्तुं निश्चयं कृत्वा विवाहस्य तमाशां द्रष्टुं जगतः सर्वान् राजान् आहूय

ਅੰਧ ਕੇ ਪੂਤਹਿ ਬ੍ਯਾਹ ਰਚਿਯੋ ਸੋ ਸੁ ਤਾਹੀ ਕੋ ਦੁਆਰਵਤੀ ਸੁਨਿ ਪਾਯੋ ॥
अंध के पूतहि ब्याह रचियो सो सु ताही को दुआरवती सुनि पायो ॥

एषा वार्ता द्वारकां प्राप्तवती यत् धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण राज्ञः कन्यायाः विवाहः करणीयः इति

ਸਾਬ ਹੁਤੋ ਇਕ ਕਾਨ੍ਰਹ ਕੋ ਬਾਲਕ ਜਾਬਵਤੀ ਹੂ ਤੇ ਸੋ ਚਲਿ ਆਯੋ ॥੨੨੮੯॥
साब हुतो इक कान्रह को बालक जाबवती हू ते सो चलि आयो ॥२२८९॥

श्रीकृष्णपुत्रः साम्बः तत्र ययौ मातुः जम्ब्वातिनिवासम् ॥२२८९॥

ਗਹਿ ਕੈ ਬਹੀਯਾ ਪੁਨਿ ਭੂਪ ਸੁਤਾ ਹੂ ਕੀ ਸ੍ਯੰਦਨ ਭੀਤਰ ਡਾਰਿ ਸਿਧਾਰਿਯੋ ॥
गहि कै बहीया पुनि भूप सुता हू की स्यंदन भीतर डारि सिधारियो ॥

साम्बः राज्ञः कन्यायाः बाहुं गृहीत्वा रथं स्थापयति स्म

ਜੋ ਭਟ ਤਾਹਿ ਸਹਾਇ ਕੇ ਕਾਜ ਲਰਿਯੋ ਸੋਊ ਏਕ ਹੀ ਬਾਨ ਸੋ ਮਾਰਿਯੋ ॥
जो भट ताहि सहाइ के काज लरियो सोऊ एक ही बान सो मारियो ॥

एकेन बाणेन जघान योद्धान् तस्याः आश्रयाय स्थितान् |

ਧਾਇ ਪਰੇ ਛਿ ਰਥੀ ਮਿਲਿ ਕੈ ਸੁ ਘਨੋ ਦਲੁ ਲੈ ਜਬ ਭੂਪ ਪਚਾਰਿਯੋ ॥
धाइ परे छि रथी मिलि कै सु घनो दलु लै जब भूप पचारियो ॥

उवाच राज्ञः षड् सूताः महता सैन्येन पुरतः |

ਜੁਧੁ ਭਯੋ ਤਿਹ ਠਉਰ ਘਨੋ ਸੋਊ ਯੌ ਮੁਖ ਤੇ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥੨੨੯੦॥
जुधु भयो तिह ठउर घनो सोऊ यौ मुख ते कबि स्याम उचारियो ॥२२९०॥

यदा राजा आह्वानं कृतवान् तदा षट् रथवाहकाः मिलित्वा तस्य उपरि पतितवन्तः तत्र घोरं युद्धम् अभवत् ।२२९० ।

ਪਾਰਥ ਭੀਖਮ ਦ੍ਰੋਣ ਕ੍ਰਿਪਾਰੁ ਕ੍ਰਿਪੀ ਸੁਤ ਕੋਪ ਭਰਿਯੋ ਮਨ ਮੈ ॥
पारथ भीखम द्रोण क्रिपारु क्रिपी सुत कोप भरियो मन मै ॥

अर्जुनः भीष्मश्च द्रोणः कृपाचार्यः इत्यादयः क्रोधसंपूर्णाः आसन्

ਅਰੁ ਅਉਰ ਸੁ ਕਰਨ ਚਲਿਯੋ ਰਿਸ ਸੋਅ ਕਰੋਧ ਰੁ ਕਉਚ ਤਬੈ ਤਨ ਮੈ ॥
अरु अउर सु करन चलियो रिस सोअ करोध रु कउच तबै तन मै ॥

करणमपि स्वस्य अतिबलवन्तं कवचं धारयन् अगच्छत्