श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1379


ਆਪੁ ਹਾਥ ਦੈ ਸਾਧ ਉਬਾਰੇ ॥
आपु हाथ दै साध उबारे ॥

सः स्वहस्तं दत्त्वा सन्तान् तारितवान्

ਸਤ੍ਰੁ ਅਨੇਕ ਛਿਨਕ ਮੋ ਟਾਰੇ ॥੨੭੯॥
सत्रु अनेक छिनक मो टारे ॥२७९॥

खातेषु च बहूनि शत्रून् मारितवान्। २७९ इति ।

ਅਸਿਧੁਜ ਜੂ ਕੋਪਾ ਜਬ ਹੀ ਰਨ ॥
असिधुज जू कोपा जब ही रन ॥

यदा असिधुजः (महाकालः) रणे क्रुद्धः अभवत्

ਮਾਰਤ ਭਯੋ ਸਤ੍ਰੁਗਨ ਚੁਨਿ ਚੁਨਿ ॥
मारत भयो सत्रुगन चुनि चुनि ॥

(ततः) सः शत्रून् चयनात्मकरूपेण मारितवान्।

ਸਭ ਸਿਵਕਨ ਕਹ ਲਿਓ ਉਬਾਰਾ ॥
सभ सिवकन कह लिओ उबारा ॥

सर्वान् सेवकान् तारितवान्

ਦੁਸਟ ਗਠਨ ਕੋ ਕਰਾ ਪ੍ਰਹਾਰਾ ॥੨੮੦॥
दुसट गठन को करा प्रहारा ॥२८०॥

दुष्टानां च समूहं प्रहृतवान्। २८० ।

ਇਹ ਬਿਧਿ ਹਨੇ ਦੁਸਟ ਜਬ ਕਾਲਾ ॥
इह बिधि हने दुसट जब काला ॥

एवं कालेन दुरात्मान् हता यदा ।

ਗਿਰਿ ਗਿਰਿ ਪਰੇ ਧਰਨਿ ਬਿਕਰਾਲਾ ॥
गिरि गिरि परे धरनि बिकराला ॥

(ततः) घोराः (दानवः) पतितुं प्रवृत्ताः पृथिव्यां।

ਨਿਜ ਹਾਥਨ ਦੈ ਸੰਤ ਉਬਾਰੇ ॥
निज हाथन दै संत उबारे ॥

सः स्वहस्तेन साधवः तारितवान्

ਸਤ੍ਰੁ ਅਨੇਕ ਤਨਿਕ ਮਹਿ ਮਾਰੇ ॥੨੮੧॥
सत्रु अनेक तनिक महि मारे ॥२८१॥

खातेषु च बहूनि शत्रून् मारितवान्। २८१.

ਦਾਨਵ ਅਮਿਤ ਕੋਪ ਕਰਿ ਢੂਕੇ ॥
दानव अमित कोप करि ढूके ॥

असंख्याकाः दिग्गजाः क्रोधेन आगतवन्तः

ਮਾਰਹਿ ਮਾਰਿ ਦਸੌ ਦਿਸਿ ਕੂਕੇ ॥
मारहि मारि दसौ दिसि कूके ॥

'मारो मारो' च दशदिशाद् उद्घोषं कर्तुं आरब्धवान्।

ਬਹੁਰਿ ਕਾਲ ਕੁਪਿ ਖੜਗ ਸੰਭਾਰਾ ॥
बहुरि काल कुपि खड़ग संभारा ॥

कालः क्रुद्धः भूत्वा पुनः खर्गं स्वीकृतवान्

ਸਤ੍ਰੁ ਸੈਨ ਪਲ ਬੀਚ ਪ੍ਰਹਾਰਾ ॥੨੮੨॥
सत्रु सैन पल बीच प्रहारा ॥२८२॥

सद्यः च शत्रुसैन्यम् आक्रमितवान्। २८२.

ਬਹੁਰਿ ਕੋਪ ਕਰਿ ਦੁਸਟ ਅਪਾਰਾ ॥
बहुरि कोप करि दुसट अपारा ॥

अपारं दुष्टं क्रोधं कृत्वा

ਮਹਾ ਕਾਲ ਕੌ ਚਹਤ ਸੰਘਾਰਾ ॥
महा काल कौ चहत संघारा ॥

ततः महाकालं मारयितुम् इच्छति स्म।

ਜਿਮਿ ਗਗਨਹਿ ਕੋਈ ਬਾਨ ਚਲਾਵੈ ॥
जिमि गगनहि कोई बान चलावै ॥

यथा व्योमं बाणं निपातयति, (तत्) आकाशं न प्रहरति,

ਤਾਹਿ ਨ ਲਗੇ ਤਿਸੀ ਪਰ ਆਵੈ ॥੨੮੩॥
ताहि न लगे तिसी पर आवै ॥२८३॥

अपितु तस्य (चालकस्य) इव भासते। २८३ इति ।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਬਾਦਿਤ੍ਰ ਬਜਾਇ ॥
भाति भाति बादित्र बजाइ ॥

दिग्गजाः घण्टाः वादयन्ति स्म

ਦਾਨਵ ਨਿਕਟ ਪਹੂਚੇ ਆਇ ॥
दानव निकट पहूचे आइ ॥

उपसृत्य च (महायुगम्)।

ਮਹਾ ਕਾਲ ਤਬ ਬਿਰਦ ਸੰਭਾਰੋ ॥
महा काल तब बिरद संभारो ॥

महाकालः तदा स्वकर्तव्यं स्वीकृतवान् ।

ਸੰਤ ਉਬਾਰਿ ਦੋਖਿਯਨ ਮਾਰੋ ॥੨੮੪॥
संत उबारि दोखियन मारो ॥२८४॥

दुरात्मान् हत्वा च सन्तान् तारयामास | २८४.

ਖੰਡ ਖੰਡ ਕਰਿ ਦਾਨਵ ਮਾਰੇ ॥
खंड खंड करि दानव मारे ॥

(सः) दैत्यान् छित्त्वा हतवान्

ਤਿਲ ਤਿਲ ਪ੍ਰਾਇ ਸਕਲ ਕਰਿ ਡਾਰੇ ॥
तिल तिल प्राइ सकल करि डारे ॥

सर्वान् च समं ('प्रै') तिल तिलम् अकरोत्।

ਪਾਵਕਾਸਤ੍ਰ ਕਲਿ ਬਹੁਰਿ ਚਲਾਯੋ ॥
पावकासत्र कलि बहुरि चलायो ॥

कलिः (काल) तदा अग्निमस्त्रं प्रज्वलत् |

ਸੈਨ ਅਸੁਰ ਕੋ ਸਗਲ ਗਿਰਾਯੋ ॥੨੮੫॥
सैन असुर को सगल गिरायो ॥२८५॥

दिग्गजानां च समस्तं सैन्यं नाशयत्। २८५.

ਬਰੁਣਾਸਤ੍ਰ ਦਾਨਵ ਤਬ ਛੋਰਾ ॥
बरुणासत्र दानव तब छोरा ॥

अथ वरुणस्य शस्त्रं मुञ्चन् राक्षसाः ।

ਜਾ ਤੇ ਪਾਵਕਾਸਤ੍ਰ ਕਹ ਮੋਰਾ ॥
जा ते पावकासत्र कह मोरा ॥

येन अग्निः अस्त्रं विमुखीकृतवान्।

ਬਾਸ੍ਵਾਸਤ੍ਰ ਤਬ ਕਾਲ ਚਲਾਯੋ ॥
बास्वासत्र तब काल चलायो ॥

ततः कालः बसव अस्त्रं धारयति स्म

ਇੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਰਛ ਹ੍ਵੈ ਜੁਧ ਮਚਾਯੋ ॥੨੮੬॥
इंद्र प्रत्रछ ह्वै जुध मचायो ॥२८६॥

इन्द्रश्च प्रादुर्भूत्वा युद्धं प्रारभत | २८६.

ਦਾਨਵ ਨਿਰਖਿ ਠਾਢ ਰਨ ਬਾਸਵ ॥
दानव निरखि ठाढ रन बासव ॥

इन्द्रं ('बसव') मरुभूमिस्थं दृष्ट्वा

ਪੀਵਤ ਭਯੋ ਕੂਪ ਦ੍ਵੈ ਆਸਵ ॥
पीवत भयो कूप द्वै आसव ॥

महाराजः मद्यस्य कूपद्वयं पिबति स्म ।

ਕਰਿ ਕੈ ਕੋਪ ਅਤੁਲ ਅਸ ਗਰਜਾ ॥
करि कै कोप अतुल अस गरजा ॥

महाक्रोधेन गर्जन्, २.

ਭੂੰਮਿ ਅਕਾਸ ਸਬਦ ਸੁਨਿ ਲਰਜਾ ॥੨੮੭॥
भूंमि अकास सबद सुनि लरजा ॥२८७॥

श्रुत्वा (यस्य) शब्दं पृथिवी आकाशं च कम्पयितुं प्रवृत्तौ। २८७.

ਅਮਿਤ ਬਾਸਵਹਿ ਬਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
अमित बासवहि बान प्रहारे ॥

(सः) इन्द्रं प्रति असंख्यातान् बाणान् प्रज्वलितवान्

ਬਰਮ ਚਰਮ ਸਭ ਭੇਦਿ ਪਧਾਰੇ ॥
बरम चरम सभ भेदि पधारे ॥

यत् कवचं कवचं च विद्ध्य लङ्घयति स्म।

ਜਨੁਕ ਨਾਗ ਬਾਬੀ ਧਸਿ ਗਏ ॥
जनुक नाग बाबी धसि गए ॥

(इव दृश्यते) यथा सर्पाः स्वच्छिद्राणि प्रविष्टाः

ਭੂਤਲ ਭੇਦਿ ਪਤਾਰ ਸਿਧਏ ॥੨੮੮॥
भूतल भेदि पतार सिधए ॥२८८॥

पृथिवीं च विदारयित्वा पातालं गत्वा। २८८.

ਅਮਿਤ ਰੋਸ ਬਾਸਵ ਤਬ ਕਿਯਾ ॥
अमित रोस बासव तब किया ॥

तदा इन्द्रः अतीव क्रुद्धः अभवत्

ਧਨੁਖ ਬਾਨ ਕਰ ਭੀਤਰ ਲਿਯਾ ॥
धनुख बान कर भीतर लिया ॥

धनुः बाणं च हस्ते गृहीतवान्।

ਅਮਿਤ ਕੋਪ ਕਰਿ ਬਿਸਿਖ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
अमित कोप करि बिसिख प्रहारे ॥

अतीव क्रुद्धः सन् सः बाणान् निपातितवान्

ਫੋਰਿ ਦਾਨਵਨ ਪਾਰ ਪਧਾਰੇ ॥੨੮੯॥
फोरि दानवन पार पधारे ॥२८९॥

यः भित्त्वा दैत्यान् बहिः आगतः। २८९.

ਦਾਨਵ ਅਧਿਕ ਰੋਸ ਕਰਿ ਧਾਏ ॥
दानव अधिक रोस करि धाए ॥

राक्षसः (पुनः) क्रुद्धः सन् आक्रमितवान्

ਦੇਵ ਪੂਜ ਰਨ ਮਾਝ ਭਜਾਏ ॥
देव पूज रन माझ भजाए ॥

देवपूजकान् च रणात् बहिः प्रेषितवान्।

ਭਜਤ ਦੇਵ ਨਿਰਖੇ ਕਲਿ ਜਬ ਹੀ ॥
भजत देव निरखे कलि जब ही ॥

युद्धात् पलायमानान् देवान् दृष्ट्वा कलिः ॥

ਸਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਛੋਰੇ ਰਨ ਤਬ ਹੀ ॥੨੯੦॥
ससत्र असत्र छोरे रन तब ही ॥२९०॥

ततस्ते (सर्वं) शस्त्राणि कवचानि च युद्धे त्यक्तवन्तः। २९० ।

ਬਾਨਨ ਕੀ ਬਰਖਾ ਕਲਿ ਕਰੀ ॥
बानन की बरखा कलि करी ॥

कालिः बाणान् प्रज्वलितवान्

ਲਾਗਤ ਸੈਨ ਦਾਨਵੀ ਜਰੀ ॥
लागत सैन दानवी जरी ॥

यस्य दर्शनेन महती सेना नष्टा अभवत् |