श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 797


ਮਥਣੀ ਅੰਤਿ ਸਬਦ ਕੋ ਧਰੀਐ ॥
मथणी अंति सबद को धरीऐ ॥

(ततः) अन्ते 'मथनी' इति शब्दं योजयन्तु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਲਹੀਜੈ ॥
सकल तुपक के नाम लहीजै ॥

सर्वेषां बिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਅਧਿਕ ਗੁਨਿਜਨਨ ਸੁਨਤ ਭਨੀਜੈ ॥੧੧੯੪॥
अधिक गुनिजनन सुनत भनीजै ॥११९४॥

“वसुन्धरेशनी इति शब्दं वदन् अन्ते “मथनी” इति शब्दं योजयित्वा प्रतिभाशालिनां कृते तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।११९४।

ਨਰਾਧਿਪਣੀ ਆਦਿ ਭਣਿਜੈ ॥
नराधिपणी आदि भणिजै ॥

प्रथमे 'नाराधिपानी' (राजा सेना) (शब्द) पाठ करें।

ਮਥਣੀ ਪਦ ਕੋ ਅੰਤਿ ਧਰਿਜੈ ॥
मथणी पद को अंति धरिजै ॥

तस्य अन्ते 'मथनी' इति शब्दं योजयतु।

ਸਭ ਸ੍ਰੀ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਲਹੀਐ ॥
सभ स्री नाम तुपक के लहीऐ ॥

सर्वेषां बिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਪ੍ਰਗਟ ਸੁਕਬਿ ਜਨ ਸੁਨਤੇ ਕਹੀਐ ॥੧੧੯੫॥
प्रगट सुकबि जन सुनते कहीऐ ॥११९५॥

प्रथमं “नाराधिपानी” इति शब्दं वदन् अन्ते “मथनी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।११९५।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਮਾਨੁਖੇਸਣੀ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
मानुखेसणी आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'मनुखेसानी' (राजसेना) (शब्द) उच्चार।

ਅਤਕਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਤਵਨ ਕੇ ਦੀਜੀਐ ॥
अतकनी सबदादि तवन के दीजीऐ ॥

तस्य अन्ते 'अन्तकानि' इति शब्दं योजयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਚਤੁਰ ਪਹਿਚਾਨੀਐ ॥
सकल तुपक के नाम चतुर पहिचानीऐ ॥

तुपकस्य नाम (तत्) ज्ञात्वा सर्वे चतुराः जनाः।

ਹੋ ਸੰਕਾ ਤਿਆਗ ਉਚਰੀਐ ਸੰਕ ਨ ਮਾਨੀਐ ॥੧੧੯੬॥
हो संका तिआग उचरीऐ संक न मानीऐ ॥११९६॥

प्रथमं “मनुषेशनी” इति शब्दं वदन् “अन्तक्नी” इति शब्दं उच्चारयित्वा तुपकं सर्वाणि नामानि निःसंदेहं परिचिनोतु।1196.

ਦੇਸਏਸਣੀ ਪਦ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਬਖਾਨੀਐ ॥
देसएसणी पद को प्रिथम बखानीऐ ॥

प्रथमं 'देस एस्नि' (देशराजसेना) इति शब्दं पठन्तु ।

ਅੰਤਿ ਅਰਦਨੀ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਠਾਨੀਐ ॥
अंति अरदनी सबद तवन के ठानीऐ ॥

तस्य अन्ते 'अर्दानि' इति शब्दं योजयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਚਤੁਰ ਲਹਿ ਲੀਜੀਐ ॥
सकल तुपक के नाम चतुर लहि लीजीऐ ॥

सर्वबुद्धिबिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਹੋ ਕਬਿਤੁ ਕਾਬਿ ਕੇ ਬੀਚ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥੧੧੯੭॥
हो कबितु काबि के बीच उचारन कीजीऐ ॥११९७॥

प्रथमं “देश-ईशानी” इति शब्दं वदन् अन्ते “अर्दानी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि काव्ये प्रयोगार्थं ज्ञातव्यानि।११९७।

ਜਨਪਦੇਸਣੀ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
जनपदेसणी आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथम उच्चारण 'जनपदासनी' (राजा सेना) (शब्द)।

ਅੰਤਿ ਯੰਤਕਨੀ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਦੀਜੀਐ ॥
अंति यंतकनी सबद तवन के दीजीऐ ॥

(ततः) तस्य अन्ते 'अन्तकानि' इति शब्दं योजयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਜਾਨ ਜੀਅ ਲੀਜੀਅਹਿ ॥
सकल तुपक के नाम जान जीअ लीजीअहि ॥

मनसि एकस्य बिन्दुस्य नाम (तत्) विचारयतु।

ਹੋ ਚਹੀਅਹਿ ਠਵਰ ਜਹਾ ਸੁ ਤਹਾ ਤੇ ਦੀਜੀਅਹਿ ॥੧੧੯੮॥
हो चहीअहि ठवर जहा सु तहा ते दीजीअहि ॥११९८॥

प्रथमं “जनपदेशनी” इति शब्दं वदन् “अन्त्यान्तकणि” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।११९८।

ਮਾਨਵੇਦ੍ਰਣੀ ਪਦ ਕੋ ਪ੍ਰਿਥਮ ਬਖਾਨੀਐ ॥
मानवेद्रणी पद को प्रिथम बखानीऐ ॥

प्रथमं 'मानवेन्द्रवी' (राजसेना) शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਅੰਤ ਯੰਤਕਨੀ ਪਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਪ੍ਰਮਾਨੀਐ ॥
अंत यंतकनी पद को बहुरि प्रमानीऐ ॥

ततः 'अन्ति अन्तकानि' इति शब्दान् योजयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਜਾਨ ਤਿਹ ਚਿਤ ਮਹਿ ॥
सकल तुपक के नाम जान तिह चित महि ॥

सर्वे जनाः चिते तुपकस्य नाम्ना (तत्) ज्ञातुम्।

ਹੋ ਭੂਤ ਭਵਿਖ ਭਵਾਨ ਇਸੀ ਕਰ ਮਿਤ ਮਹਿ ॥੧੧੯੯॥
हो भूत भविख भवान इसी कर मित महि ॥११९९॥

प्रथमं “मानावेन्द्राणि” इति शब्दं वदन् “अन्त्यान्तकणि” इति शब्दं उच्चारयित्वा वर्तमानस्य, अतीतस्य, भविष्यस्य च कृते तुपकस्य नामानि ज्ञातव्यानि।1199।