दोहिरा
महता विनयेन राजा रानीं सद्भावं प्राप्तवान् ।
सः तां अधिकं प्रेम्णः आरब्धवान् किन्तु रहस्यं न गृहीतवान् ।(११)
यः शासकः न प्रयत्नशीलः, स्त्रियं च विश्वसिति,
योऽन्यपुरुषसक्तः, तया माध्यमेन नश्यति।(ल.२)
अन्येषां विश्वासं जित्वा किन्तु कदापि स्वस्य रहस्यं न प्रकाशयतु।
एवं प्रचलितः राजः आनन्देन शासनं कर्तुं शक्नोति।(13)(1)
राजा मन्त्री च शुभच्रितरसंवादः पञ्चाशतमः दृष्टान्तः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (५०)(८३३) ९.
चौपाई
मारवाड़े अयं शाहः क्रीडति स्म
मारवाडदेशे एकः शाहः पूर्वं निवसति स्म । सः बहु धनेन सह व्यवहारं कृतवान्
सः ऋणं दत्त्वा बहु व्याजं गृह्णाति स्म
सः व्याजेन धनं दत्त्वा अर्जयति स्म किन्तु सः अपि, दाने भिक्षासु च पर्याप्तं दानं करोति स्म।(१)
तस्य सील मति नाम ज्येष्ठा पत्नी आसीत् ।
तस्य पत्नी शील मञ्जरी अतीव शीतलहृदया आसीत्, सा मूर्तरूपः आसीत्, सूर्यः चन्द्रः च आसीत्।
सा भर्तुः रूपं दृष्ट्वा जीवति स्म ।
सा तु भर्तुः आराधनेन जीवति स्म, तस्य दर्शनं विना अपि जलं न पिबति स्म । (२) ९.
तस्याः भर्तुः रूपमपि अपारम् आसीत्
यतः तस्याः पतिः अतीव सुन्दरः आसीत्; सः इव आसीत्, ईश्वरस्य विशेषसृष्टिः।
तस्य शुभं नाम उदय करणम् आसीत्
तस्य नाम उधे करणम्, पत्नी तु शील मञ्जरी इति नाम्ना प्रसिद्धा आसीत् ।(३)
दोहिरा
शाहस्य विशेषताः अतीव आकर्षकाः आसन्,
संसारपरिचर्या विना च तस्य कृते स्त्रियः पतन्ति स्म।(4)
चौपाई
तस्य रूपेण स्त्रियाः प्रलोभनं जातम्
तस्य दृष्ट्या मुग्धा एकः महिला अत्यन्तं मोहिता आसीत् ।
कः पात्रः कर्तव्यः ?
शाहस्य विजयाय किं कर्तव्यमिति चिन्तितवती सा।(5)
(सः) स्वस्य (शाहस्य) भार्यायाः सह मित्रतां कृतवान्
सा शाहस्य पत्न्या सह मैत्रीं निर्मितवती,...
(सा) प्रतिदिनं नूतनां कथां कथयति स्म
ताम् धर्मात्मा भगिनीं प्रख्यातवान्।(6)
(एकदा सा वक्तुं प्रवृत्ता) हे शहनी! शृणोतु
'शृणु त्वं शाहस्य पत्नी, कथां वदामि या त्वां अहङ्कारं निवारयिष्यति।'
यथा तव सुन्दरः पतिः, .
'यथा तव पतिः सुन्दरः, मम पतिः अपि अतीव सुन्दरः अस्ति।'(7)
दोहिरा
'न तव मम भर्तुः च अप्रतिमं नास्ति।'
'कोऽस्ति तव पतिः मम वा इति प्रयत्नतः निश्चयं कुर्मः।(८)
चौपाई
अहम् अद्य मम पतिम् आनयिष्यामि
'अद्य अपराह्णे अहं भर्तारं आनयिष्यामि, दर्शयिष्यामि च।'
शहानी रहस्यं (अस्य विषयस्य) न अवगच्छति स्म।
शाहस्य भार्या न ज्ञात्वा भर्तारं द्रष्टुं उत्सुका अभवत्।(9)
(सा) स्त्री पुरतः आगत्य उक्तवान् (राजाम्) ।
सा तर्हि .शाहं 'भवतः भार्या दुष्टचरित' इति अवदत् ।
(अहं भवन्तं दर्शयिष्यामि) तस्य सर्वं चरित्रम्