श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1049


ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਅਤਿ ਰਤਿ ਤਾ ਸੋ ਮਾਨਿ ਕੈ ਸੰਗ ਪਿਯਰਵਹਿ ਲ੍ਯਾਇ ॥
अति रति ता सो मानि कै संग पियरवहि ल्याइ ॥

बहु प्रीतिं कृत्वा सा स्वकान्तं स्वेन सह आनयत् ।

ਹਜਰਤ ਕੋ ਇਹ ਛਲ ਛਲਿਯੋ ਸਵਤਿਹਿ ਦਿਯੋ ਜਰਾਇ ॥੧੮॥
हजरत को इह छल छलियो सवतिहि दियो जराइ ॥१८॥

अनेन युक्त्या राजानं वञ्चयित्वा सोनकं ('स्वतिहि') दग्धवान् । १८.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਚੌਸਠਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੬੪॥੩੨੫੫॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ चौसठवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥१६४॥३२५५॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य १६४तमोऽध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्। १६४.३२५५ इति । गच्छति

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਹਿੰਗੁਲਾਜ ਜਗ ਮਾਤ ਕੇ ਰਹੈ ਦੇਹਰੋ ਏਕ ॥
हिंगुलाज जग मात के रहै देहरो एक ॥

हिङ्गुलाज-नगरे देवी-मन्दिरम् आसीत्

ਜਾਹਿ ਜਗਤ ਕੇ ਜੀਵ ਸਭ ਬੰਦਤ ਆਨਿ ਅਨੇਕ ॥੧॥
जाहि जगत के जीव सभ बंदत आनि अनेक ॥१॥

यं जगतः सर्वे प्राणिनः आगत्य बहुशः पूजयन्ति स्म। १.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਸਿੰਘ ਬਚਿਤ੍ਰ ਤਹਾ ਕੋ ਨ੍ਰਿਪ ਬਰ ॥
सिंघ बचित्र तहा को न्रिप बर ॥

तत्र बचित्रसिंहः श्रेष्ठः राजा आसीत् ।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਕੋ ਧਨੁ ਤਾ ਕੇ ਘਰ ॥
भाति भाति को धनु ता के घर ॥

तस्य गृहे बहु धनम् आसीत् ।

ਭਾਨ ਕਲਾ ਤਿਹ ਤ੍ਰਿਯਾ ਭਣਿਜੈ ॥
भान कला तिह त्रिया भणिजै ॥

तस्य स्वामिनी कला नाम स्त्री आसीत् ।

ਤਾ ਕੇ ਕੋ ਤ੍ਰਿਯ ਤੁਲਿ ਕਹਿਜੈ ॥੨॥
ता के को त्रिय तुलि कहिजै ॥२॥

तस्य समं का स्त्री ? (अर्थात् तस्य सदृशः कोऽपि नासीत्) २.

ਦਿਜਬਰ ਸਿੰਘ ਏਕ ਦਿਜ ਤਾ ਕੇ ॥
दिजबर सिंघ एक दिज ता के ॥

तस्य दिजबरसिंहः नाम ब्राह्मणः आसीत् ।

ਭਿਸਤ ਕਲਾ ਅਬਲਾ ਗ੍ਰਿਹ ਵਾ ਕੇ ॥
भिसत कला अबला ग्रिह वा के ॥

तस्य गृहे भिष्टकला नाम स्त्री आसीत् ।

ਸਾਤ ਪੂਤ ਸੁੰਦਰ ਤਿਹ ਘਰ ਮੈ ॥
सात पूत सुंदर तिह घर मै ॥

तस्य (ब्राह्मणस्य) सप्त पुत्राः सुन्दराः आसन्।

ਕੋਬਿਦ ਸਭ ਹੀ ਰਹਤ ਹੁਨਰ ਮੈ ॥੩॥
कोबिद सभ ही रहत हुनर मै ॥३॥

ते सर्वे कौशलविशेषज्ञाः आसन् । ३.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਤਹਾ ਭਵਾਨੀ ਕੋ ਭਵਨ ਜਾਹਿਰ ਸਕਲ ਜਹਾਨ ॥
तहा भवानी को भवन जाहिर सकल जहान ॥

तत्र भवानीयाः विश्वप्रसिद्धं मन्दिरम् आसीत्

ਦੇਸ ਦੇਸ ਕੇ ਏਸ ਜਿਹ ਸੀਸ ਝੁਕਾਵਤ ਆਨਿ ॥੪॥
देस देस के एस जिह सीस झुकावत आनि ॥४॥

यस्मिन् देशराजाः आगत्य सीसं मोचयन्ति स्म। ४.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਮਠ ਊਚੀ ਧੁਜਾ ਬਿਰਾਜਹੀ ॥
अति सुंदर मठ ऊची धुजा बिराजही ॥

अतीव सुन्दरः मठः आसीत् (तस्य उपरि) एकः उच्छ्रितः धुजः धन्यः आसीत्।

ਨਿਰਖਿ ਦਿਪਤਤਾ ਤਾਹਿ ਸੁ ਦਾਮਨਿ ਲਾਜਹੀ ॥
निरखि दिपतता ताहि सु दामनि लाजही ॥

तस्याः कान्तिं दृष्ट्वा बीजली अपि लज्जिता अभवत् ।

ਦੇਸ ਦੇਸ ਕੇ ਏਸ ਤਹਾ ਚਲਿ ਆਵਹੀ ॥
देस देस के एस तहा चलि आवही ॥

विभिन्नदेशानां राजानः तत्र आगच्छन्ति स्म ।

ਹੋ ਜਾਨਿ ਸਿਵਾ ਕੋ ਭਵਨ ਸਦਾ ਸਿਰ ਨ੍ਯਾਵਹੀ ॥੫॥
हो जानि सिवा को भवन सदा सिर न्यावही ॥५॥

तं शिवमन्दिरं प्रणमन्ति स्म (भवानी) ॥५॥

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਜੋ ਇਛਾ ਕੋਊ ਕਰੈ ਸੋ ਸਭ ਪੂਰਨ ਹੋਇ ॥
जो इछा कोऊ करै सो सभ पूरन होइ ॥

तत्र यद् इष्टं तत्सिद्धम् ।

ਪ੍ਰਗਟ ਬਾਤ ਸਭ ਜਗਤ ਇਹ ਜਾਨਤ ਹੈ ਸਭ ਕੋਇ ॥੬॥
प्रगट बात सभ जगत इह जानत है सभ कोइ ॥६॥

एषः विषयः सर्वेषु जगति स्पष्टः आसीत्, सर्वे जानन्ति स्म । ६.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਏਕ ਦਿਵਸ ਐਸੋ ਤਹ ਭਯੋ ॥
एक दिवस ऐसो तह भयो ॥

एकस्मिन् दिने एवम् अभवत् ।

ਅਥ੍ਰਯੋ ਸੂਰ ਚੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟਯੋ ॥
अथ्रयो सूर चंद्र प्रगटयो ॥

सूर्यास्तं चन्द्रोदयम् ।

ਅਕਸਮਾਤ੍ਰ ਬਾਨੀ ਤਿਹ ਭਈ ॥
अकसमात्र बानी तिह भई ॥

(ततः) सहसा आकाश-मज्जनम् अभवत्

ਸੋ ਦਿਜਬਰ ਸ੍ਰਵਨਨ ਸੁਨਿ ਲਈ ॥੭॥
सो दिजबर स्रवनन सुनि लई ॥७॥

यत् ब्राह्मणः कर्णैः श्रुतवान्।।7।।

ਪ੍ਰਾਤ ਭਏ ਰਾਜਾ ਇਹ ਮਰਿ ਹੈ ॥
प्रात भए राजा इह मरि है ॥

अयं राजा प्रातःकाले म्रियते।

ਕੋਟਿ ਉਪਾਵ ਕਿਸੈ ਨ ਉਬਰਿ ਹੈ ॥
कोटि उपाव किसै न उबरि है ॥

कोटि-कोटि-उपायान् कृत्वा अपि न त्राता भविष्यति।

ਜੋ ਕੋਊ ਸਾਤ ਪੂਤ ਹ੍ਯਾਂ ਮਾਰੈ ॥
जो कोऊ सात पूत ह्यां मारै ॥

यदि कश्चित् अत्र पुत्रान् सप्त (तस्य) यजयेत्

ਤੌ ਅਪਨੌ ਯਹ ਰਾਵ ਉਬਾਰੇ ॥੮॥
तौ अपनौ यह राव उबारे ॥८॥

तदा (सः) अस्य राजानं तारयितुं शक्नोति।8.

ਦਿਜਬਰ ਸੁਨਿ ਬਚਨਨ ਗ੍ਰਿਹ ਆਯੋ ॥
दिजबर सुनि बचनन ग्रिह आयो ॥

तद्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः गृहम् आगतः |

ਨਿਜੁ ਨਾਰੀ ਤਨ ਭੇਦ ਜਤਾਯੋ ॥
निजु नारी तन भेद जतायो ॥

भार्यायाः सर्वं कथयतु।

ਤਬ ਤ੍ਰਿਯ ਸਾਤ ਪੂਤ ਸੰਗ ਲੀਨੇ ॥
तब त्रिय सात पूत संग लीने ॥

अथ सा स्त्रिया सप्त पुत्रान् (तस्याः) सह ।

ਸਰਬ ਮੰਗਲਾ ਕੀ ਬਲਿ ਦੀਨੇ ॥੯॥
सरब मंगला की बलि दीने ॥९॥

ते सर्वे देव्यै ('मङ्गला') यजन्ते स्म। ९.

ਸਾਤ ਪੂਤ ਪਿਤ ਹਨੇ ਨਿਹਾਰੇ ॥
सात पूत पित हने निहारे ॥

यदा पिता सप्त पुत्रान् मृतान् दृष्टवान्

ਅਸਿ ਲੈ ਕੰਠ ਆਪਨੇ ਮਾਰੇ ॥
असि लै कंठ आपने मारे ॥

अतः सः खड्गं गृहीत्वा तस्य कण्ठं प्रहारितवान्।

ਸੁਰ ਪੁਰ ਬਾਟ ਜਬੈ ਤਿਨ ਲਈ ॥
सुर पुर बाट जबै तिन लई ॥

यदा सः स्वर्गमार्गं गृहीतवान्

ਠਾਢੀ ਨਾਰਿ ਨਿਹਾਰਤ ਭਈ ॥੧੦॥
ठाढी नारि निहारत भई ॥१०॥

तदा सा महिला उपरि पश्यति स्म। १०.

ਵਹੈ ਹਾਥ ਅਪਨੇ ਅਸਿ ਲੀਨੋ ॥
वहै हाथ अपने असि लीनो ॥

सः खड्गं च हस्ते गृहीतवान्

ਨਿਜੁ ਪ੍ਰਾਨਨ ਕੋ ਤ੍ਰਾਸ ਨ ਕੀਨੋ ॥
निजु प्रानन को त्रास न कीनो ॥

प्राणान् च मा भयं कुरुत।

ਰਾਵ ਬਚੈ ਕਹਿ ਤਾਹਿ ਸੰਭਾਰਿਯੋ ॥
राव बचै कहि ताहि संभारियो ॥

कथञ्चित् राजा त्रायते इति सः चिन्तितवान् ।

ਗਹਿ ਕਰਿ ਕੰਠ ਆਪਨੇ ਮਾਰਿਯੋ ॥੧੧॥
गहि करि कंठ आपने मारियो ॥११॥

(खड्गं गृहीत्वा) कण्ठे प्रहृत्य च । ११.