श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1252


ਉਹਿ ਰਾਜਾ ਤਨ ਭੇਟ ਹੁਈ ॥
उहि राजा तन भेट हुई ॥

सा च राजानं मिलितवती।

ਨਿਰਖਤ ਰੂਪ ਉਰਝਿ ਨ੍ਰਿਪ ਰਹਿਯੋ ॥
निरखत रूप उरझि न्रिप रहियो ॥

तस्याः रूपं दृष्ट्वा राजा मोहितः |

ਨਰੀ ਨਾਗਨੀ ਕੋ ਇਹ ਕਹਿਯੋ ॥੮॥
नरी नागनी को इह कहियो ॥८॥

कः अयं पुरुषः स्त्री वा इति वक्तुं आरब्धम् ? ८

ਕਵਨ ਰੂਪ ਰਾਨੀ ਤੁਮ ਹੋ ਜੂ ॥
कवन रूप रानी तुम हो जू ॥

(प्रष्टुं आरब्धवान्) हे रानी ! त्वं कस्य रूपम् ?

ਕਿਧੋ ਅਪਛਰਾ ਸਾਚ ਕਹੋ ਜੂ ॥
किधो अपछरा साच कहो जू ॥

किं त्वं कायरः, सत्यं वद।

ਕੈ ਤੁਮ ਹੋ ਰਤਿ ਪਤਿ ਕੀ ਨਾਰੀ ॥
कै तुम हो रति पति की नारी ॥

अथवा त्वं कामनारी असि।

ਕੈ ਨਿਸਿ ਪਤਿ ਕੀ ਅਹਹੁ ਕੁਮਾਰੀ ॥੯॥
कै निसि पति की अहहु कुमारी ॥९॥

अथवा चन्द्रस्य कुमारी अस्ति। ९.

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਨ ਚਰਚਾ ਕਰੀ ॥
भाति भाति तन चरचा करी ॥

तेन सह विविधानि विषयाणि चर्चां कृतवान्

ਬੇਦ ਬ੍ਯਾਕਰਨ ਕੋਕ ਉਚਰੀ ॥
बेद ब्याकरन कोक उचरी ॥

वेदव्याकरणं कोकशास्त्रं च पठितवान्।

ਜ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਚਿਤ ਤਾ ਕੋ ਹਰਿ ਲੀਨਾ ॥
ज्यों त्यों चित ता को हरि लीना ॥

यथा कथं (राज्ञी) राज्ञः हृदयं जित्वा

ਬਿਨਾ ਘਾਇ ਘਾਯਲ ਪਤਿ ਕੀਨਾ ॥੧੦॥
बिना घाइ घायल पति कीना ॥१०॥

क्षतं च पतिं विना क्षतम् (प्रेमबाणैः)। १०.

ਮਗਨ ਭਯੋ ਚਿਤ ਭੀਤਰ ਭੂਪਾ ॥
मगन भयो चित भीतर भूपा ॥

(तस्या) स्त्रीणाम् अद्वितीयं रूपं दृष्ट्वा

ਨਿਰਖਿ ਨਾਰਿ ਕੋ ਰੂਪ ਅਨੂਪਾ ॥
निरखि नारि को रूप अनूपा ॥

राजा मनसि निमग्नः अभवत् ।

ਏਕ ਬਾਰ ਕਹ ਜੌ ਇਹ ਪਾਊਾਂ ॥
एक बार कह जौ इह पाऊां ॥

(तत् चिन्तितवान्) यदि एकदा अहं प्राप्नोमि

ਜਨਮ ਅਨੇਕ ਲਗੇ ਬਲਿ ਜਾਊਾਂ ॥੧੧॥
जनम अनेक लगे बलि जाऊां ॥११॥

अतः अहं बहुजन्मपर्यन्तं तस्मात् मुक्तः भविष्यामि। ११.

ਨ੍ਰਿਪਹੁ ਨਾਰਿ ਕਹ ਅਧਿਕ ਰਿਝਾਯੋ ॥
न्रिपहु नारि कह अधिक रिझायो ॥

राजा तां स्त्रियं बहु प्रीणयत्

ਭਾਤਿ ਅਨਿਕ ਸੇਤੀ ਉਰਝਾਯੋ ॥
भाति अनिक सेती उरझायो ॥

तं च बहुधा भ्रमितवान्।

ਭਜੌ ਯਾਹਿ ਮਨ ਮਾਹਿ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
भजौ याहि मन माहि बिचारियो ॥

(सः) मनसि चिन्तितवान् यत् तेन सह अहं रमणीयः इति।

ਇਹ ਬਿਧਿ ਤਾ ਸੌ ਬਚਨ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥੧੨॥
इह बिधि ता सौ बचन उचारियो ॥१२॥

(अतः सः) राज्ञीम् एवम् उक्तवान्। १२.

ਹਮ ਤੁਮ ਆਉ ਰਮੈ ਮਿਲਿ ਦੋਊ ॥
हम तुम आउ रमै मिलि दोऊ ॥

सम्- विश्! अहं भवन्तौ च मिलित्वा रमताम्।

ਔਰ ਨ ਲਖਤ ਹਮੈ ਹ੍ਯਾਂ ਕੋਊ ॥
और न लखत हमै ह्यां कोऊ ॥

अत्र अस्मान् अन्यः कोऽपि न पश्यति।

ਕ੍ਯੋ ਤਰੁਨਾਪਨ ਬ੍ਰਿਥਾ ਗਵਾਵਤ ॥
क्यो तरुनापन ब्रिथा गवावत ॥

किमर्थं त्वं यौवनं अपव्ययसि ?

ਰਾਨੀ ਹ੍ਵੈ ਕ੍ਯੋ ਨ ਸੇਜ ਸੁਹਾਵਤ ॥੧੩॥
रानी ह्वै क्यो न सेज सुहावत ॥१३॥

राज्ञी भूत्वा (मम) मुनिं किमर्थं न शोभयसि। १३.

ਅਸ ਤਨ ਸੁੰਦਰਿ ਧੂਰਿ ਨ ਲਾਵਹੁ ॥
अस तन सुंदरि धूरि न लावहु ॥

एतादृशं सुन्दरं शरीरं मले न आवर्त्यताम्

ਜੋਬਨ ਜਾਲ ਨ ਬ੍ਰਿਥਾ ਗਵਾਵਹੁ ॥
जोबन जाल न ब्रिथा गवावहु ॥

तथा च स्वस्य कार्यजालं व्यर्थं न हास्यतु।

ਬਿਰਧਾਪਨੋ ਆਇ ਜਬ ਜੈ ਹੈ ॥
बिरधापनो आइ जब जै है ॥

यदा जरा आगच्छति तदा .

ਇਹ ਜ੍ਵਾਨੀ ਕਹ ਤਬ ਪਛਤੈ ਹੈ ॥੧੪॥
इह ज्वानी कह तब पछतै है ॥१४॥

तदा त्वं अस्य यौवनस्य विषये पश्चातापं करिष्यसि। १४.

ਇਹ ਜੋਬਨ ਕੇ ਕਹਾ ਗੁਮਾਨਾ ॥
इह जोबन के कहा गुमाना ॥

अस्य कार्यस्य किं शङ्का ?

ਜੋ ਕਾਹੂ ਪਰ ਥਿਰ ਨ ਰਹਾਨਾ ॥
जो काहू पर थिर न रहाना ॥

यत् कस्यचित् उपरि स्थायित्वं न भवति।

ਆਉ ਕਰੈ ਦੋਊ ਭੋਗ ਬਿਲਾਸਾ ॥
आउ करै दोऊ भोग बिलासा ॥

आगच्छन्तु, उभयम् अपि आनन्दं कुर्मः।

ਕਹਾ ਕਰਤ ਯਾ ਕੋ ਭਰਵਾਸਾ ॥੧੫॥
कहा करत या को भरवासा ॥१५॥

अस्मिन् (युवने) किं विश्वासः करणीयः। १५.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਧਨ ਜੋਬਨ ਕੋ ਕਹਾ ਗੁਮਾਨ ਨ ਕੀਜਿਯੈ ॥
धन जोबन को कहा गुमान न कीजियै ॥

धनं कार्यं च कदापि न ग्रहीतव्यम्।

ਸੁਖ ਹਮ ਕੌ ਦੈ ਤਰੁਨਿ ਆਪਿ ਸੁਖੁ ਲੀਜਿਯੈ ॥
सुख हम कौ दै तरुनि आपि सुखु लीजियै ॥

हे युवती ! सुखं देहि सुखमपि गृहाण।

ਬਿਰਧਾਪਨੁ ਐ ਹੈ ਤਰਨਾਪਨ ਜਾਇ ਹੈ ॥
बिरधापनु ऐ है तरनापन जाइ है ॥

यौवनं गमिष्यति जरा च आगमिष्यति।

ਹੋ ਤਬ ਇਹ ਸਮੈ ਸੰਭਾਰਿ ਅਧਿਕ ਪਛੁਤਾਇ ਹੈ ॥੧੬॥
हो तब इह समै संभारि अधिक पछुताइ है ॥१६॥

(त्वं) स्मरन् एतत्कालं, (कालानन्तरं) त्वं बहु पश्चातापं करिष्यसि। 16.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਪ੍ਰਥਮ ਕਹੀ ਮੇਰੀ ਜੋ ਕਰੈ ॥
प्रथम कही मेरी जो करै ॥

(उवाच राज्ञी) यदि (त्वं) प्रथमं मम वचनं पालनम्,

ਤਿਹ ਪਾਛੈ ਮੁਹਿ ਸਾਥ ਬਿਹਰੈ ॥
तिह पाछै मुहि साथ बिहरै ॥

तदनन्तरं मया सह विनोदं कुरुत।

ਬਚਨ ਦੀਜਿਐ ਮੇਰੋ ਹਾਥਾ ॥
बचन दीजिऐ मेरो हाथा ॥

प्रथमं हस्तेन वचनं ददातु।

ਤੌ ਮੈ ਮਾਨੌ ਬਚ ਤੌ ਨਾਥਾ ॥੧੭॥
तौ मै मानौ बच तौ नाथा ॥१७॥

हे नाथ ! तदा अहं तव वचनं पालिष्यामि। १७.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਪ੍ਰਿਥਮ ਤ੍ਰਿਯਾ ਕੋ ਦੋਖ ਛਿਮਾਪਨ ਕੀਜਿਯੈ ॥
प्रिथम त्रिया को दोख छिमापन कीजियै ॥

प्रथमं (भवतः) भार्यां क्षमस्व।

ਤਿਹ ਪਾਛੇ ਮੋਰਾ ਮਨ ਨ੍ਰਿਪ ਬਰ ਲੀਜਿਯੈ ॥
तिह पाछे मोरा मन न्रिप बर लीजियै ॥

हे महाराज ! तदनन्तरं मम मनः गृहाण।

ਦੋਖ ਛਿਮਾਪਨ ਕੀਨ ਬਚਨ ਤ੍ਰਿਯ ਕੋ ਤਬੈ ॥
दोख छिमापन कीन बचन त्रिय को तबै ॥

(राजा) तदा तस्याः स्त्रियाः अपराधं क्षन्तुं प्रतिज्ञातवान्।

ਹੋ ਸੁਨੇ ਸੰਨ੍ਯਾਸਿਨਿ ਬੈਨ ਸ੍ਰਵਨ ਭੀਤਰ ਜਬੈ ॥੧੮॥
हो सुने संन्यासिनि बैन स्रवन भीतर जबै ॥१८॥

यदा सन्न्यासनः कर्णैः श्रुतवान्। १८.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਏਕ ਦਿਵਸ ਤ੍ਰਿਯ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਆਵੈ ॥
एक दिवस त्रिय के ग्रिह आवै ॥

(अधुना राजा) एकस्मिन् दिने (प्रथम) राज्ञ्याः गृहम् आगतः