श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 799


ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਸਚੀਪਤਿਸਣੀ ਇਸਣੀ ਭਾਖੋ ॥
सचीपतिसणी इसणी भाखो ॥

प्रथम पाठ 'सचि पतिसानी इसानी' (इन्द्र पिता कश्यप की भूमि) (शब्द)।

ਮਥਣੀ ਸਬਦ ਅੰਤ ਕੋ ਰਾਖੋ ॥
मथणी सबद अंत को राखो ॥

अन्ते 'मथनी' इति शब्दं स्थापयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਲਹੀਜੈ ॥
सकल तुपक के नाम लहीजै ॥

सर्वेषां बिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਦੇਸ ਦੇਸ ਕਰਿ ਪ੍ਰਗਟ ਭਨੀਜੈ ॥੧੨੧੧॥
देस देस करि प्रगट भनीजै ॥१२११॥

प्रथमं “शचि पतीशनी ईशानी” इति शब्दं वदन् अन्ते “मथनी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।१२११।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਸਕੰਦ੍ਰਨ ਤਾਤਣੀ ਏਸਣੀ ਭਾਖੀਐ ॥
सकंद्रन तातणी एसणी भाखीऐ ॥

(प्रथम) 'सकन्द्रन (इन्द्र) तातानी एस्नी' (शब्द) पाठ करें।

ਮਥਣੀ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਸਬਦ ਕੋ ਰਾਖੀਐ ॥
मथणी ता के अंति सबद को राखीऐ ॥

तस्य अन्ते 'मथनी' इति शब्दं स्थापयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਿਤ ਮੈ ਚਤਰ ਪਛਾਨੀਐ ॥
नाम तुपक के चित मै चतर पछानीऐ ॥

(गृहाण) यथा नाम चतुर्जन तुपक।

ਹੋ ਬਿਨਾ ਕਪਟ ਤਿਨ ਲਖੋ ਨ ਕਪਟ ਪ੍ਰਮਾਨੀਐ ॥੧੨੧੨॥
हो बिना कपट तिन लखो न कपट प्रमानीऐ ॥१२१२॥

“सक्रन्दन-तातानी ईशानी” इति शब्दं वदन् अन्ते “मथनी” इति शब्दं योजयित्वा चतुराईपूर्वकं चतुराईपूर्वकं तुपकस्य नामानि परिचिनुत।१२१२।

ਕਊਸਕੇਸਣੀ ਇਸਣੀ ਪ੍ਰਿਥਮ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ॥
कऊसकेसणी इसणी प्रिथम बखानि कै ॥

प्रथम पाठ 'कौस्केसनी इस्नि' (भगवान इन्द्र सेना)।

ਮਥਣੀ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤ ਸਬਦ ਕੋ ਠਾਨਿ ਕੈ ॥
मथणी ता के अंत सबद को ठानि कै ॥

तस्य अन्ते 'मथनी' इति शब्दं योजयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਚਤੁਰ ਪਹਿਚਾਨੀਐ ॥
सकल तुपक के नाम चतुर पहिचानीऐ ॥

(इदम्) अत्यन्तं चतुरः लोगो अस्ति! बिन्दुस्य नाम अवगच्छ।

ਹੋ ਕਹੇ ਹਮਾਰੇ ਬਚਨ ਸਤਿ ਕਰਿ ਮਾਨੀਐ ॥੧੨੧੩॥
हो कहे हमारे बचन सति करि मानीऐ ॥१२१३॥

“कौस्केशनी ईशानी” इति शब्दं वदन् अन्ते “मथनी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि सत्यं मन्य ज्ञातव्यम्।१२१३।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਬਾਸਵੇਸਣੀ ਆਦਿ ਭਣਿਜੈ ॥
बासवेसणी आदि भणिजै ॥

प्रथमं वदन्तु (शब्दं) 'बस्वेस्नी' (इन्द्रस्य भूमिः)।

ਅੰਤਿ ਸਬਦ ਅਰਿਣੀ ਤਿਹ ਦਿਜੈ ॥
अंति सबद अरिणी तिह दिजै ॥

तस्य अन्ते 'अरिणी' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਜੀਯ ਜਾਨੋ ॥
नाम तुपक के सभ जीय जानो ॥

सर्वबिन्दून् नाम इति हृदये (तत्) स्मर्यताम्।

ਸੰਕ ਤਿਆਗ ਨਿਰਸੰਕ ਬਖਾਨੋ ॥੧੨੧੪॥
संक तिआग निरसंक बखानो ॥१२१४॥

“वासव-ईशानि” इति वचनं वदन् अन्ते “अरिणी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य नामानि अविचलतया ज्ञातव्यानि।१२१४।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਬਰਹਾ ਇਸਣੀ ਅਰਿਣੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
बरहा इसणी अरिणी आदि बखानीऐ ॥

प्रथम पाठ 'बरहा (इन्द्र) इसिनी अरिणी'।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁ ਚਿਤ ਮੈ ਜਾਨੀਐ ॥
सकल तुपक के नाम सु चित मै जानीऐ ॥

सर्वबिन्दून् नाम इति मनसि विद्धि (तत्) ।

ਸੰਕ ਤਿਆਗਿ ਨਿਰਸੰਕ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
संक तिआगि निरसंक उचारन कीजीऐ ॥

संशयं परित्यज्य निसङ्ग उच्चारण करें।

ਹੋ ਸਤਿ ਸੁ ਬਚਨ ਹਮਾਰੇ ਮਾਨੇ ਲੀਜੀਐ ॥੧੨੧੫॥
हो सति सु बचन हमारे माने लीजीऐ ॥१२१५॥

“वर्हैशानी अरिनि” इति शब्दं वदन् तुपक सरायस्य सर्वाणि नम्मानि मनसि वदतु अहं सत्यं वदामि, एतानि नामानि अविचलतया प्रयोजयन्तु।१२१५।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਮਘਵੇਸਰਣੀ ਇਸਰਣੀ ਪ੍ਰਿਥਮੈ ਪਦਹਿ ਉਚਾਰ ॥
मघवेसरणी इसरणी प्रिथमै पदहि उचार ॥

प्रथमं 'माघ्वेस्नानि इसराणी' इति शब्दं जपन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈਂ ਲੀਜੈ ਸੁਕਬਿ ਸੁ ਧਾਰ ॥੧੨੧੬॥
नाम तुपक के होत हैं लीजै सुकबि सु धार ॥१२१६॥

“मथवेशनी ईश्वरनी” इति शब्दोच्चारणेन तुपकनामानि सम्यक् निर्मीयन्ते।१२१६।

ਮਾਤਲੇਸਣੀ ਏਸਣੀ ਮਥਣੀ ਅੰਤਿ ਉਚਾਰ ॥
मातलेसणी एसणी मथणी अंति उचार ॥

(प्रथम) 'मातालेसानी' (मातालपति इन्द्रस्य भूमिः) इति वचनं वदतु, (ततः) अन्ते 'एस्नि मथनी' (शब्दाः) इति वदन्तु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਹੋਤ ਹੈ ਲੀਜਹਿ ਸੁਕਬਿ ਸੁ ਧਾਰ ॥੧੨੧੭॥
नाम तुपक के होत है लीजहि सुकबि सु धार ॥१२१७॥

“मातुलेशानी ईशानी मथनी” इति शब्दस्य उच्चारणेन तुपकस्य नामानि निर्मीयन्ते, येषु कविः सुधारं कर्तुं शक्नोति।१२१७।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਿਸਨਏਸਣੀ ਆਦਿ ਭਣਿਜੈ ॥
जिसनएसणी आदि भणिजै ॥

प्रथमे 'जिसान (इन्द्र) एस्नि' (शब्द) पाठ करें।

ਇਸਣੀ ਮਥਣੀ ਅੰਤਿ ਕਹਿਜੈ ॥
इसणी मथणी अंति कहिजै ॥

(ततः) अन्ते 'इस्नि मथनी' (शब्दाः) इति वदन्तु।

ਸਭ ਸ੍ਰੀ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਲਹੀਐ ॥
सभ स्री नाम तुपक के लहीऐ ॥

सर्वेषां बिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਦੀਜੈ ਤਵਨ ਠਵਰ ਜਹ ਚਹੀਐ ॥੧੨੧੮॥
दीजै तवन ठवर जह चहीऐ ॥१२१८॥

प्रथमं “जिस्नेशनी” इति शब्दं वदन् अन्ते “ईशानी मथनी” इति शब्दान् योजयित्वा इष्टस्थाने प्रयोगाय तुपकस्य नामानि ज्ञातव्यानि।१२१८।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਪ੍ਰਿਥਮ ਪੁਰੰਦਰ ਇਸਣੀ ਸਬਦ ਬਖਾਨੀਐ ॥
प्रिथम पुरंदर इसणी सबद बखानीऐ ॥

प्रथमं 'पुरान्द्र (इन्द्र) इसनि' इति शब्दं पठन्तु।

ਇਸਣੀ ਮਥਣੀ ਪਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਪ੍ਰਮਾਨੀਐ ॥
इसणी मथणी पद को बहुरि प्रमानीऐ ॥

ततः 'इसनी मथनी' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਜਾਨ ਜੀਯ ਲੀਜੀਅਹਿ ॥
नाम तुपक के सकल जान जीय लीजीअहि ॥

मनसि एकस्य बिन्दुस्य नाम (तत्) विचारयतु।

ਹੋ ਸੰਕ ਤਿਆਗ ਨਿਰਸੰਕ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਅਹਿ ॥੧੨੧੯॥
हो संक तिआग निरसंक उचारन कीजीअहि ॥१२१९॥

“दुरन्दर-ईशानी” इति वचनं वदन् “ईशानी मथनी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि अविचलिततया उच्चारयन् ज्ञातव्यानि।१२१९।

ਬਜ੍ਰਧਰਿਸਣੀ ਅਰਿਣੀ ਆਦਿ ਉਚਾਰੀਐ ॥
बज्रधरिसणी अरिणी आदि उचारीऐ ॥

प्रथम उच्चारण 'बजरा धारिसनी अरिणी' (शब्द)।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਿਤ ਮੈ ਚਤੁਰ ਬਿਚਾਰੀਐ ॥
नाम तुपक के चित मै चतुर बिचारीऐ ॥

सर्वबुद्धिबिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਸੰਕ ਤਯਾਗ ਨਿਰਸੰਕ ਹੁਇ ਸਬਦ ਬਖਾਨੀਐ ॥
संक तयाग निरसंक हुइ सबद बखानीऐ ॥

सङ्कं परित्यज्य निसङ्ग इति वचनं वद |

ਹੋ ਕਿਸੀ ਸੁਕਬਿ ਕੀ ਕਾਨ ਨ ਮਨ ਮੈ ਆਨੀਐ ॥੧੨੨੦॥
हो किसी सुकबि की कान न मन मै आनीऐ ॥१२२०॥

प्रथमं “वजर्भरेशनी अरिणी” इति वचनं वदन्, मनसि तुपकस्य नामानि चिन्तयित्वा ज्ञात्वा, कस्यापि कविस्य परिचर्याम् अकुर्वन् तानि प्रयोजयन्तु।१२२०।

ਤੁਰਾਖਾੜ ਪਿਤਣੀ ਇਸਣੀ ਪਦ ਭਾਖੀਐ ॥
तुराखाड़ पितणी इसणी पद भाखीऐ ॥

प्रथमं 'तुरखाद (इन्द्र) पिटनी इसानी' श्लोक पाठ करें।

ਅਰਿਣੀ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਸਬਦ ਕੋ ਰਾਖੀਐ ॥
अरिणी ता के अंति सबद को राखीऐ ॥

तस्य अन्ते 'अरिनि' इति शब्दं स्थापयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਹੀਯੈ ਪਹਿਚਾਨੀਅਹਿ ॥
सकल तुपक के नाम हीयै पहिचानीअहि ॥

सर्वबिन्दून् नाम इति हृदये (तत्) स्मर्यताम्।

ਹੋ ਚਤੁਰ ਸਭਾ ਕੇ ਬੀਚ ਨਿਸੰਕ ਬਖਾਨੀਅਹਿ ॥੧੨੨੧॥
हो चतुर सभा के बीच निसंक बखानीअहि ॥१२२१॥

“तुखर पीतानी ईशानी” इति वचनं वदन् अन्ते “अरिणी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि मनसि परिचिनोतु।१२२१।

ਇੰਦ੍ਰੇਣੀ ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ॥
इंद्रेणी इंद्राणी आदि बखानि कै ॥

प्रथमं 'इन्द्राणी इन्द्राणी' इति वचनम् ।