श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 926


ਭਲਾ ਭਯੋ ਯੌ ਮੂੜ ਪੁਕਾਰਿਯੋ ॥
भला भयो यौ मूड़ पुकारियो ॥

साधु तत् मूर्खः एवम् उक्तवान्।

ਜਾਹਿ ਸੁਨ੍ਯੋ ਤਾਹੀ ਗਹਿ ਮਾਰਿਯੋ ॥੧੨॥
जाहि सुन्यो ताही गहि मारियो ॥१२॥

मूर्खः अवदत्, “ईश्वरस्य आशीर्वादः” इति, यदा जनाः एतत् हृदयं कुर्वन्ति तदा ते तं ताडयन्ति स्म।(12)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਦਸ ਹਜਾਰ ਪਨਹੀਨ ਕੀ ਸਹੀ ਜੁਲਾਹੇ ਮਾਰਿ ॥
दस हजार पनहीन की सही जुलाहे मारि ॥

दशसहस्राधिकानां जूतानां ताडनं प्राप्य ।

ਤਾ ਪਾਛੈ ਪਹੁਚਤ ਭਯੋ ਜਹਾ ਹੁਤੀ ਸਸੁਰਾਰਿ ॥੧੩॥
ता पाछै पहुचत भयो जहा हुती ससुरारि ॥१३॥

श्वशुरगृहं प्राप्य वस्त्रकारः ॥(१३)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਗ੍ਰਿਹ ਜਨ ਕਹਾ ਖਾਹੁ ਨਹਿ ਖਾਵੈ ॥
ग्रिह जन कहा खाहु नहि खावै ॥

कुटुम्बं खादितुम् उक्तवान्, परन्तु (सः) न खादितवान्।

ਭੂਖਨ ਮਰਤ ਨ ਲਜਤ ਬਤਾਵੈ ॥
भूखन मरत न लजत बतावै ॥

'गृहजनाः तस्मै भोजनं दत्तवन्तः परन्तु सः न खादित्वा शून्योदरः निद्रां गतः।'

ਆਧੀ ਰੈਨਿ ਬੀਤ ਜਬ ਗਈ ॥
आधी रैनि बीत जब गई ॥

यदा अर्धरात्रे व्यतीता

ਲਾਗਤੁ ਅਧਿਕ ਛੁਧਾ ਤਿਹ ਭਈ ॥੧੪॥
लागतु अधिक छुधा तिह भई ॥१४॥

अर्धरात्रौ व्यतीते क्षुधा तं पीडयति स्म।(l4)

ਲਕਰੀ ਭਏ ਤੇਲ ਘਟ ਫੋਰਿਯੋ ॥
लकरी भए तेल घट फोरियो ॥

तैलघटं यष्ट्या भग्नम् (अर्थात् छिद्रं कृतवान्)।

ਪੀਨੋ ਸਕਲ ਨੈਕ ਨਹਿ ਛੋਰਿਯੋ ॥
पीनो सकल नैक नहि छोरियो ॥

यष्टिं साहसं कृत्वा सः कलशं भग्नवान्, सर्वं जलं च पिबति स्म।

ਸੂਰਜ ਚੜਿਯੋ ਉਡਗ ਛਪਿ ਗਏ ॥
सूरज चड़ियो उडग छपि गए ॥

सूर्योदयौ नक्षत्राणि च अस्तम् |

ਫਾਸਿ ਪਾਨ ਸੋ ਕਊਆ ਲਏ ॥੧੫॥
फासि पान सो कऊआ लए ॥१५॥

सूर्योदयौ नक्षत्राणि गतानि स च बुनकरवस्त्राणि हस्ते गृहीतवान्।(15)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਤਾਨੀ ਬੇਚਿ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਲੀ ਚਲਿਯੋ ਚਾਕਰੀ ਧਾਇ ॥
तानी बेचि क्रिपान ली चलियो चाकरी धाइ ॥

वासः विनिमयितः खड्गं प्राप्य पुनः गतः।

ਮਾਰਤ ਮਾਰਗ ਸਿੰਘ ਜਹ ਤਿਹ ਠਾ ਪਹੁਚ੍ਯੋ ਜਾਇ ॥੧੬॥
मारत मारग सिंघ जह तिह ठा पहुच्यो जाइ ॥१६॥

यत्र सिंहः जनान् लुण्ठयति स्म भक्षयति स्म तत्स्थानं प्राप्नुत।(16)

ਤ੍ਰਸਿਤ ਜੁਲਾਹੋ ਦ੍ਰੁਮ ਚੜ੍ਯੋ ਗਹੈ ਸੈਹਥੀ ਹਾਥ ॥
त्रसित जुलाहो द्रुम चड़्यो गहै सैहथी हाथ ॥

भीता भूत्वा खड्गं हस्ते धारयन् वृक्षम् आरुह्य ।

ਤਰੇ ਆਨਿ ਠਾਢੋ ਭਯੋ ਸਿੰਘ ਰੋਸ ਕੇ ਸਾਥ ॥੧੭॥
तरे आनि ठाढो भयो सिंघ रोस के साथ ॥१७॥

तत्र च अधः सिंहः सम्यक् क्रुद्धः तस्य स्थानं गृहीतवान्।(l7)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਸਿੰਘਹਿ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਜੁਲਾਹੇ ਪਰੀ ॥
सिंघहि द्रिसटि जुलाहे परी ॥

(यदा) सिंहनेत्रं बुनकरस्य उपरि पतितम्

ਬਰਛੀ ਕੰਪਤ ਹਾਥ ਤੇ ਝਰੀ ॥
बरछी कंपत हाथ ते झरी ॥

सिंहः वस्त्रकम् उपरि दृष्ट्वा कम्पितवान्, तस्य हस्तात् खड्गः पतितः ।

ਮੁਖ ਮੈ ਲਗੀ ਪਿਸਟਿ ਤਰ ਨਿਕਸੀ ॥
मुख मै लगी पिसटि तर निकसी ॥

(सिंहस्य) मुखं प्रविश्य पृष्ठाधः निर्गतवती।

ਜਨ ਕਰਿ ਕੰਜਕਲੀ ਸੀ ਬਿਗਸੀ ॥੧੮॥
जन करि कंजकली सी बिगसी ॥१८॥

सिंहस्य मुखं सम्यक् गत्वा उदरात् बहिः आगतः।(18)

ਜਾਨ੍ਯੋ ਸਾਚੁ ਸਿੰਘ ਮਰਿ ਗਯੋ ॥
जान्यो साचु सिंघ मरि गयो ॥

(यदा सः) ज्ञातवान् यत् सिंहः वास्तवमेव मृतः अस्ति।

ਉਤਰਿਯੋ ਪੂਛਿ ਕਾਨ ਕਟਿ ਲਯੋ ॥
उतरियो पूछि कान कटि लयो ॥

मृतं सिंहं दृष्ट्वा यदा सः ।

ਜਾਇ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਕੌ ਤਾਹਿ ਦਿਖਾਯੋ ॥
जाइ न्रिपति कौ ताहि दिखायो ॥

गत्वा राजानं दर्शयतु

ਅਧਿਕ ਮਹੀਨੋ ਅਪਨ ਕਰਾਯੋ ॥੧੯॥
अधिक महीनो अपन करायो ॥१९॥

सः अवतीर्य कर्णं पुच्छं च छित्त्वा अधिकं वेतनं दातुं राजां दर्शितवान्।(l9)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਏਕ ਸਤ੍ਰੁ ਤਾ ਕੋ ਹੁਤੋ ਚੜਿਯੋ ਅਨੀ ਬਨਾਇ ॥
एक सत्रु ता को हुतो चड़ियो अनी बनाइ ॥

राजस्य शत्रुः आसीत्, यः तं आक्रमितवान् आसीत् ।

ਸੈਨਾਪਤਿ ਪਚਮਾਰ ਕੈ ਇਹ ਨ੍ਰਿਪ ਦਿਯੋ ਪਠਾਇ ॥੨੦॥
सैनापति पचमार कै इह न्रिप दियो पठाइ ॥२०॥

तस्य शौर्यं चिन्तयन् राजः तं परमसेनापतिं नियुक्तवान्।(20)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਯਹ ਪਚਮਾਰ ਖਬਰਿ ਸੁਨ ਪਾਈ ॥
यह पचमार खबरि सुन पाई ॥

यदा पचमारः एतां वार्ताम् अशृणोत्

ਨਾਰਿ ਜੁਲਾਹੀ ਹੁਤੀ ਬੁਲਾਈ ॥
नारि जुलाही हुती बुलाई ॥

एतां वार्तां श्रुत्वा बुनकरः स्वभार्यां आहूतवान् ।

ਚਿਤ ਮੈ ਅਧਿਕ ਦੁਹੂੰ ਡਰ ਕੀਨੋ ॥
चित मै अधिक दुहूं डर कीनो ॥

उभौ चित् इत्यत्र बहु भयं स्वीकृतवन्तौ

ਅਰਧ ਰਾਤਿ ਬਨ ਕੋ ਮਗੁ ਲੀਨੋ ॥੨੧॥
अरध राति बन को मगु लीनो ॥२१॥

उभौ आतङ्कग्रस्तौ रात्रौ चन्द्रे वने मार्गं गतवन्तौ ।(२१)

ਜਬ ਤ੍ਰਿਯ ਸਹਿਤ ਜੁਲਾਹੋ ਭਾਜ੍ਯੋ ॥
जब त्रिय सहित जुलाहो भाज्यो ॥

यदा बुनकरः स्वपत्न्या सह पलायितवान्

ਤਬ ਹੀ ਘੋਰ ਘਟਾ ਘਨ ਗਾਜ੍ਰਯੋ ॥
तब ही घोर घटा घन गाज्रयो ॥

यदा बुनकरः पत्न्या सह पलायमानः आसीत् तदा वज्रतूफानः समीपं गतः ।

ਕਬਹੂੰ ਚਮਿਕਿ ਬਿਜੁਰਿਯਾ ਜਾਵੈ ॥
कबहूं चमिकि बिजुरिया जावै ॥

कदाचित् विद्युत् प्रहरति, .

ਤਬ ਮਾਰਗ ਕੋ ਚੀਨਨ ਆਵੈ ॥੨੨॥
तब मारग को चीनन आवै ॥२२॥

तीव्रविद्युत्मध्ये च मार्गं नष्टाः।(22)

ਮਗ ਤੈ ਭੂਲਿ ਤਿਸੀ ਮਗੁ ਪਰਿਯੋ ॥
मग तै भूलि तिसी मगु परियो ॥

(सः) मार्गं विस्मृतवान्, तस्मिन् मार्गे पतितः

ਜਹ ਨ੍ਰਿਪ ਅਰਿ ਕੋ ਲਸਕਰ ਢਰਿਯੋ ॥
जह न्रिप अरि को लसकर ढरियो ॥

मार्गं नष्टं कृत्वा ते तत्स्थानं प्राप्तवन्तः यत्र राजशत्रुः शिबिरं कृतवान् आसीत्।

ਕੂੰਈ ਹੁਤੀ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਨਹਿ ਆਈ ॥
कूंई हुती द्रिसटि नहि आई ॥

तत्र कूपः आसीत्, (यत् सः) न दृष्टवान्

ਤਾ ਮੌ ਪਰਿਯੋ ਜੁਲਾਹੋ ਜਾਈ ॥੨੩॥
ता मौ परियो जुलाहो जाई ॥२३॥

तत्र क, कूपः अदृश्यः आसीत्, तस्मिन् पतितः बुनकरः।(23)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਜਬ ਤਾਹੀ ਕੂੰਈ ਬਿਖੈ ਜਾਇ ਪਰਿਯੋ ਬਿਸੰਭਾਰ ॥
जब ताही कूंई बिखै जाइ परियो बिसंभार ॥

यदा सः कूपे पतितः, अचेतनः अभवत्,

ਤਬ ਐਸੇ ਤ੍ਰਿਯ ਕਹਿ ਉਠੀ ਆਨਿ ਪਰਿਯੋ ਪਚਮਾਰ ॥੨੪॥
तब ऐसे त्रिय कहि उठी आनि परियो पचमार ॥२४॥

अथ सा स्त्रिया 'तत्र पतितः मम प्रियसिंहहन्ता' इति।(24)

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्