श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1123


ਆਸਫ ਖਾ ਉਮਰਾਵ ਕੇ ਰਹਤ ਆਠ ਸੈ ਤ੍ਰੀਯ ॥
आसफ खा उमराव के रहत आठ सै त्रीय ॥

असफखान उमरावस्य समीपे अष्टशताः पत्नीः निवसन्ति स्म ।

ਨਿਤਿਪ੍ਰਤਿ ਰੁਚਿ ਮਾਨੇ ਘਨੇ ਅਧਿਕ ਮਾਨ ਸੁਖ ਜੀਯ ॥੧॥
नितिप्रति रुचि माने घने अधिक मान सुख जीय ॥१॥

सः प्रतिदिनं महता सुखेन मनसि कृत्वा तेषु रुचिं लभते स्म । १.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਰੋਸਨ ਜਹਾ ਤਵਨ ਕੀ ਨਾਰੀ ॥
रोसन जहा तवन की नारी ॥

तस्य (एकः) पत्नी रोशनजहानः आसीत्

ਆਪੁ ਹਾਥ ਜਨੁਕੀਸ ਸਵਾਰੀ ॥
आपु हाथ जनुकीस सवारी ॥

यत् भगवता स्वहस्तेन कृतमिव।

ਆਸਫ ਖਾ ਤਾ ਸੌ ਹਿਤ ਕਰੈ ॥
आसफ खा ता सौ हित करै ॥

असफखानः तस्याः विषये अतीव प्रेम्णा आसीत् ।

ਵਹੁ ਤ੍ਰਿਯ ਰਸ ਤਾ ਕੇ ਨਹਿ ਢਰੈ ॥੨॥
वहु त्रिय रस ता के नहि ढरै ॥२॥

परन्तु तस्याः स्त्रियाः तस्मिन् विषये रुचिः नासीत् । २.

ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਸਾਹੁ ਕੋ ਇਕੁ ਸੁਤ ॥
मोती लाल साहु को इकु सुत ॥

(तत्र) मोतीलालः नाम शाहस्य पुत्रः आसीत्

ਤਾ ਕੋ ਰੂਪ ਦਿਯੋ ਬਿਧਨਾ ਅਤਿ ॥
ता को रूप दियो बिधना अति ॥

यस्मै ईश्वरः अनेकानि रूपाणि दत्तवान्।

ਇਹ ਤ੍ਰਿਯ ਤਾਹਿ ਬਿਲੋਕ੍ਯੋ ਜਬ ਹੀ ॥
इह त्रिय ताहि बिलोक्यो जब ही ॥

यदा एषा स्त्रिया तं दृष्ट्वा ।

ਲਾਗੀ ਲਗਨ ਨੇਹ ਕੀ ਤਬ ਹੀ ॥੩॥
लागी लगन नेह की तब ही ॥३॥

ततः परं सा तस्य प्रेम्णः आरब्धा । ३.

ਸਖੀ ਏਕ ਤਿਨ ਤੀਰ ਬੁਲਾਈ ॥
सखी एक तिन तीर बुलाई ॥

सः स्वस्य एकं मित्रम् आहूतवान्।

ਜਾਨਿ ਹੇਤ ਕੀ ਕੈ ਸਮੁਝਾਈ ॥
जानि हेत की कै समुझाई ॥

तस्मै (तस्य) हितुं ज्ञात्वा व्याख्यातम्।

ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਮੀਤ ਸੌ ਕਹਿਯਹੁ ॥
मेरी कही मीत सौ कहियहु ॥

गत्वा मम मित्राय कथयतु

ਹਮਰੀ ਓਰ ਨਿਹਾਰਤ ਰਹਿਯਹੁ ॥੪॥
हमरी ओर निहारत रहियहु ॥४॥

त्वं मयि अनुग्रहं करोतु। ४.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वयं:

ਸੀਸੇ ਸਰਾਬ ਕਿ ਫੂਲ ਗੁਲਾਬ ਕਿ ਮਤ ਕਿਧੌ ਮਦਰਾਕਿ ਸੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ॥
सीसे सराब कि फूल गुलाब कि मत किधौ मदराकि से प्यारे ॥

(सा स्त्री वचनं प्रेषितवती) हे प्रिये! तव मौक्तिकाः मद्यकाचाः, गुलाबपुष्पाणि वा मद्यपानानि वा।

ਬਾਨਨ ਸੇ ਮ੍ਰਿਗ ਬਾਰਨ ਸੇ ਤਰਵਾਰਨ ਸੇ ਕਿ ਬਿਖੀ ਬਿਖਿਯਾਰੇ ॥
बानन से म्रिग बारन से तरवारन से कि बिखी बिखियारे ॥

बाण इव वा मृग इव वा खड्ग इव (तीक्ष्ण इव) विषसर्प इव वा।

ਨਾਰਿਨ ਕੋ ਕਜਰਾਰਨ ਕੇ ਦੁਖ ਟਾਰਨ ਹੈ ਕਿਧੌ ਨੀਦ ਨਿੰਦਾਰੇ ॥
नारिन को कजरारन के दुख टारन है किधौ नीद निंदारे ॥

सुरमाधारिणः उपविष्टाः स्त्रियः वेदनाशमकाः निद्रापूर्णाः वा भवन्ति।

ਨੇਹ ਜਗੇ ਕਿ ਰੰਗੇ ਰੰਗ ਕਾਹੂ ਕੇ ਮੀਤ ਕੇ ਨੈਨ ਸਖੀ ਰਸਿਯਾਰੇ ॥੫॥
नेह जगे कि रंगे रंग काहू के मीत के नैन सखी रसियारे ॥५॥

प्रेम्णा जागर्तु, स्ववर्णे वा रञ्जितः। हे सखी ! मम प्रियायाः अधरं बहु रसयुक्तम् अस्ति। ५.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਚੰਦ ਚਾਦਨੀ ਰਾਤਿ ਸਜਨ ਸੌ ਪਾਈਯੈ ॥
चंद चादनी राति सजन सौ पाईयै ॥

यदि वयं चन्द्रप्रकाशे रात्रौ सज्जनं प्राप्नुमः

ਗਹਿ ਗਹਿ ਤਾ ਕੇ ਅੰਗ ਗਰੇ ਲਪਟਾਇਯੈ ॥
गहि गहि ता के अंग गरे लपटाइयै ॥

अथ तस्य शरीरं धार्य गण्डे स्थापयेत्।

ਪਲ ਪਲ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਉ ਨ ਛੋਰੋ ਏਕ ਛਿਨ ॥
पल पल बलि बलि जाउ न छोरो एक छिन ॥

क्षणात् क्षणं तस्य उपरि आक्रमणं कुर्वन् एकं लेहं अपि मा त्यजतु।

ਹੋ ਬੀਤਹਿਾਂ ਬਰਸ ਪਚਾਸ ਨ ਜਾਨੋ ਏਕ ਦਿਨ ॥੬॥
हो बीतहिां बरस पचास न जानो एक दिन ॥६॥

पञ्चाशत् वर्षस्य व्यतीतं न एकदिनस्य व्यतीतम् इति मन्तव्यम्। ६.

ਪਲ ਪਲ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਉ ਪਿਯਾ ਕੋ ਪਾਇ ਕੈ ॥
पल पल बलि बलि जाउ पिया को पाइ कै ॥

लब्ध्वा प्रियं क्षणं मुहूर्तं निवर्तयिष्यामि ।

ਨਿਰਖਿ ਨਿਰਖਿ ਦੋਊ ਨੈਨ ਰਹੋ ਉਰਝਾਇ ਕੈ ॥
निरखि निरखि दोऊ नैन रहो उरझाइ कै ॥

तस्य मुखद्वयं दृष्ट्वा अहं भ्रमितः अस्मि।

ਕਰਿ ਅਧਰਨ ਕੋ ਪਾਨ ਅਜਰ ਹ੍ਵੈ ਜਗ ਰਹੋ ॥
करि अधरन को पान अजर ह्वै जग रहो ॥

तस्य अधरं चूषयित्वा जगति युवा तिष्ठतु।

ਹੋ ਅਪਨੇ ਚਿਤ ਕੀ ਬਾਤ ਨ ਕਾਹੂ ਸੌ ਕਹੋ ॥੭॥
हो अपने चित की बात न काहू सौ कहो ॥७॥

भवतः मनसि यत् अस्ति तत् कस्मै अपि मा वदतु। ७.

ਮਰਿ ਕੈ ਹੋਇ ਚੁਰੈਲ ਲਲਾ ਕੋ ਲਾਗਿਹੋ ॥
मरि कै होइ चुरैल लला को लागिहो ॥

मृत्योः अनन्तरम् अपि मम प्रिये लप्यते।

ਟੂਕ ਕੋਟਿ ਤਨ ਹੋਇ ਨ ਤਿਹ ਤਜਿ ਭਾਗਿਹੋ ॥
टूक कोटि तन होइ न तिह तजि भागिहो ॥

शरीरं असंख्यं भग्नं (तदापि) मा त्यक्त्वा पलायते।

ਬਿਰਹ ਸਜਨ ਕੇ ਬਧੀ ਦਿਵਾਨੀ ਹ੍ਵੈ ਮਰੋ ॥
बिरह सजन के बधी दिवानी ह्वै मरो ॥

उन्मत्तः भद्रस्य कर्णविदारितः म्रियते।

ਹੋ ਪਿਯ ਪਿਯ ਪਰੀ ਕਬਰ ਕੋ ਬੀਚ ਸਦਾ ਕਰੋ ॥੮॥
हो पिय पिय परी कबर को बीच सदा करो ॥८॥

चितायां च शयितः सदा प्रियं प्रियं करिष्यामि। ८.

ਕਾਜੀ ਜਹਾ ਅਲਹ ਹ੍ਵੈ ਨ੍ਯਾਇ ਚੁਕਾਇ ਹੈ ॥
काजी जहा अलह ह्वै न्याइ चुकाइ है ॥

यत्र अल्लाहः काजी इति न्यायं करिष्यति

ਸਭ ਰੂਹਨ ਕੋ ਅਪੁਨ ਨਿਕਟ ਬੁਲਾਇ ਹੈ ॥
सभ रूहन को अपुन निकट बुलाइ है ॥

सर्वान् प्राणान् च तस्य समीपं आह्वयिष्यति।

ਤਹਾ ਠਾਢੀ ਹ੍ਵੈ ਜ੍ਵਾਬ ਨਿਡਰ ਹ੍ਵੈ ਮੈ ਕਰੋਂ ॥
तहा ठाढी ह्वै ज्वाब निडर ह्वै मै करों ॥

तत्र स्थित्वा निर्भयः भूत्वा तत्र उत्तरं दास्यति

ਹੋ ਇਸਕ ਤਿਹਾਰੇ ਪਗੀ ਨ ਕਾਨਿ ਕਛੂ ਧਰੋ ॥੯॥
हो इसक तिहारे पगी न कानि कछू धरो ॥९॥

तत् अहो प्रिये ! भवतः प्रेम्णि कस्यचित् चिन्ता न करोमि। ९.

ਨਿਰਖਿ ਲਲਾ ਕੋ ਰੂਪ ਦਿਵਾਨੇ ਹਮ ਭਏ ॥
निरखि लला को रूप दिवाने हम भए ॥

मम प्रियस्य रूपं दृष्ट्वा अहं उन्मत्तः अभवम्।

ਬਿਨ ਦਾਮਨ ਕੇ ਦਏ ਸਖੀ ਬਿਕਿ ਕੈ ਗਏ ॥
बिन दामन के दए सखी बिकि कै गए ॥

हे सखी ! मया एकं शापं न दत्त्वा विक्रीतम्।

ਕਰਿਯੋ ਵਹੈ ਉਪਾਇ ਜੋ ਮਿਲਿਯੈ ਜਾਇ ਕੈ ॥
करियो वहै उपाइ जो मिलियै जाइ कै ॥

तस्य मिलनार्थं यत् शक्यं तत् कुरुत।

ਹੋ ਸਭ ਸਖਿ ਤੇਰੋ ਦਾਰਿਦ ਦੇਉਾਂ ਬਹਾਇ ਕੈ ॥੧੦॥
हो सभ सखि तेरो दारिद देउां बहाइ कै ॥१०॥

(सफलतायां) हे सखी ! अहं तव दारिद्र्यं सर्वं दूरं करिष्यामि। १०.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਲਖਿ ਆਤੁਰ ਤਾ ਕੋ ਸਖੀ ਚਲੀ ਤਹਾ ਤੇ ਧਾਇ ॥
लखि आतुर ता को सखी चली तहा ते धाइ ॥

तस्य असहायतां दृष्ट्वा सखी ततः त्वरितम् |

ਮਨ ਭਾਵੰਤਾ ਮਾਨਨੀ ਦੀਨੋ ਮੀਤ ਮਿਲਾਇ ॥੧੧॥
मन भावंता माननी दीनो मीत मिलाइ ॥११॥

तया आदरणीया सह मित्रतां कृतवान् । ११.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਮਨ ਭਾਵੰਤਾ ਮੀਤ ਕੁਅਰਿ ਜਬ ਪਾਇਯੋ ॥
मन भावंता मीत कुअरि जब पाइयो ॥

इष्टः सहभागी यदा स्त्रियाः प्राप्तः

ਸਕਲ ਚਿਤ ਕੋ ਸੁੰਦਰਿ ਸੋਕ ਮਿਟਾਇਯੋ ॥
सकल चित को सुंदरि सोक मिटाइयो ॥

अतः सुन्दरी (तस्याः) हृदयस्य सर्वं दुःखं दूरीकृतवती।

ਤਾ ਕੋ ਭੋਗਨ ਭਰੀ ਤਰੁਨਿ ਤਾ ਕੀ ਭਈ ॥
ता को भोगन भरी तरुनि ता की भई ॥

भृशं भुक्त्वा तु सा तस्याभवत् ।