'मम स्वामी उद्यानं यत् मया पोषितम्, .
'तस्मात् एते गुलाबाः निर्गताः।'
'वयं सर्वे देशवासिनः चयनं कृतवन्तः।'
इति श्रुत्वा स मूर्खः प्रहृष्टः अभवत्।(l0)(1)
राजा मन्त्री च शुभच्रितरस्य द्वानवतिः दृष्टान्तः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (९२)(१६४२) ९.
दोहिरा
एकः बुनकरः श्वशुराणां समीपं गच्छन् 'उड्डयनम्' इति उद्घोषयति स्म ।
तं दुर्लक्षणं मत्वा लुब्धकः तं ताडयति स्म।(1)
बधिक वार्ता
(लुब्धकः तस्मै अवदत्) 'भवन्तः अवश्यमेव उड्डीयमागत्य फसन्तु इति वक्तव्यम्।'
'यदि त्वं अन्यथा उद्घोषयसि तर्हि अहं क्रुद्धः भूत्वा त्वां हनिष्यामि'।(२)
चौपाई
मक्षिका मक्षिका आगत्य अटन्तु
ततः सः उड्डीय आगच्छतु फसतु इति वदन् यात्राम् आरब्धवान्।
चोराः (एतत् श्रुत्वा) चिते कुशगनं भ्रान्तवन्तः
इति चोरैः श्रुतं च द्विशतं पादुकैः ॥(३)
चोरस्य निर्देशः
दोहिरा
'अत्र आनय, निर्गत्य गच्छ इति वद।'
“अन्यथा वदसि चेत् वयं त्वां हन्ति” (४) ।
चोरभयात् प्रतिपादयन् चरति स्म ।
'अत्र आनय, त्यक्त्वा गच्छ।'(5)
एकस्य राजस्य चत्वारः पुत्राः आसन्। एकः एव अन्तिमं निःश्वासं गृहीतवान् आसीत्,
ते च तं अन्त्येष्ट्यर्थं नयन्तः आसन्।(6)
चौपाई
तावत्पर्यन्तं बुनकरः एवम् वदन् आगतः
आनय तत्र स्थापयतु इति वदन्तं बुनकरं मिलितवन्तः।
(यदा एतत् (वचनम्) (राज्ञः) सेनायाः कर्णयोः आगतः,
तच्छ्रुत्वा राजसैनिकैः पञ्चदशशतानि पादुका ताडनानि,(७) ।
(ते) तं यत् (वयं) वदामः तत् वदतु इति अवदन्।
ते तं पुनः पुनः वक्तुं निर्देशं दत्तवन्तः यत् 'किं दुष्टं जातम्' इति।
सः भेदं न अवगच्छत्।
सः (बुनकरः) न गृहीतवान् किमर्थं तेन एवम् उक्तवान् इति।(8)
एकस्य राज्ञः अनेकाः भार्याः आसन्,
एकः राजा आसीत् तस्य बहूनि भार्याः आसन् किन्तु पुत्रः नासीत्।
सः विक्षिप्तः भूत्वा पुनः विवाहं कृतवान् ।
अन्यां स्त्रियं विवाहयित्वा देवः तस्मै पुत्रं दत्तवान्।(9)
सर्वे अतीव प्रसन्नाः आसन्।
सर्वं शरीरं बहु प्रसन्नम् आसीत् यदा बुनकरः गच्छति स्म।
'बुरा होया' इति च उच्चैः स्वरेण क्रन्दितवान्।
'किं दुष्टं जातम्' इति उक्त्वा राजेन ताडनं दत्तम्।(10)
नगरजनाः अवदन्-
यदा जनाः जूताभिः प्रहारं कुर्वन्ति
प्रत्येकं शरीरेण मर्दनं प्राप्य सः अवदत् यत् 'ईश्वरस्य आशीर्वादः' इति।
तत्स्थानं प्राप्ते भगवान् ।
ततः स ग्रामं प्राप्य प्रज्वलितं ग्रामम्।(11)
यत्र बृहत् प्रासादाः क्षीणाः भवन्ति स्म।
विशालाः प्रासादाः अपि क्षीणाः आसन्, छतानि च उड्डीयन्ते स्म ।