श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 925


ਨਾਥ ਬਾਗ ਜੋ ਮੈ ਲਗਵਾਯੋ ॥
नाथ बाग जो मै लगवायो ॥

'मम स्वामी उद्यानं यत् मया पोषितम्, .

ਯਹ ਗੁਲਾਬ ਤਿਹ ਠਾ ਤੇ ਆਯੋ ॥
यह गुलाब तिह ठा ते आयो ॥

'तस्मात् एते गुलाबाः निर्गताः।'

ਸਕਲ ਸਖਿਨ ਜੁਤ ਤੁਮ ਪੈ ਡਾਰਿਯੋ ॥
सकल सखिन जुत तुम पै डारियो ॥

'वयं सर्वे देशवासिनः चयनं कृतवन्तः।'

ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਭਯੋ ਜੜ ਕਛੁ ਨ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥੧੦॥
प्रफुलत भयो जड़ कछु न बिचारियो ॥१०॥

इति श्रुत्वा स मूर्खः प्रहृष्टः अभवत्।(l0)(1)

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਬਾਨਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੯੨॥੧੬੪੪॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे बानवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥९२॥१६४४॥अफजूं॥

राजा मन्त्री च शुभच्रितरस्य द्वानवतिः दृष्टान्तः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (९२)(१६४२) ९.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਚਲਿਯੋ ਜੁਲਾਹੋ ਸਾਹੁਰੇ ਉਡਿ ਜਾ ਕਹਤਾ ਜਾਇ ॥
चलियो जुलाहो साहुरे उडि जा कहता जाइ ॥

एकः बुनकरः श्वशुराणां समीपं गच्छन् 'उड्डयनम्' इति उद्घोषयति स्म ।

ਬਧਿਕਨ ਕੁਸਗੁਨ ਜਾਨਿ ਕੈ ਮਾਰਿਯੋ ਤਾਹਿ ਬਨਾਇ ॥੧॥
बधिकन कुसगुन जानि कै मारियो ताहि बनाइ ॥१॥

तं दुर्लक्षणं मत्वा लुब्धकः तं ताडयति स्म।(1)

ਬਧਿਕ ਬਾਚ ॥
बधिक बाच ॥

बधिक वार्ता

ਉਡਿ ਉਡਿ ਆਵਹੁ ਫਾਸਿਯਹੁ ਸੌ ਕਹਤਾ ਮਗੁ ਜਾਇ ॥
उडि उडि आवहु फासियहु सौ कहता मगु जाइ ॥

(लुब्धकः तस्मै अवदत्) 'भवन्तः अवश्यमेव उड्डीयमागत्य फसन्तु इति वक्तव्यम्।'

ਜੋ ਐਸੋ ਬਚ ਪੁਨਿ ਕਹਿਯੋ ਹਨਿਹੈ ਤੋਹਿ ਰਿਸਾਇ ॥੨॥
जो ऐसो बच पुनि कहियो हनिहै तोहि रिसाइ ॥२॥

'यदि त्वं अन्यथा उद्घोषयसि तर्हि अहं क्रुद्धः भूत्वा त्वां हनिष्यामि'।(२)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਫਸਿ ਫਸਿ ਜਾਵਹੁ ਉਡਿ ਉਡਿ ਆਇ ॥
फसि फसि जावहु उडि उडि आइ ॥

मक्षिका मक्षिका आगत्य अटन्तु

ਐਸੇ ਕਹਤ ਜੁਲਾਹੋ ਜਾਇ ॥
ऐसे कहत जुलाहो जाइ ॥

ततः सः उड्डीय आगच्छतु फसतु इति वदन् यात्राम् आरब्धवान्।

ਚੋਰਨ ਕੁਸਗੁਨ ਚਿਤ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
चोरन कुसगुन चित बिचारियो ॥

चोराः (एतत् श्रुत्वा) चिते कुशगनं भ्रान्तवन्तः

ਦੋ ਸੈ ਜੁਤੀ ਸੌ ਤਿਹ ਮਾਰਿਯੋ ॥੩॥
दो सै जुती सौ तिह मारियो ॥३॥

इति चोरैः श्रुतं च द्विशतं पादुकैः ॥(३)

ਚੋਰਨ ਬਾਚ ॥
चोरन बाच ॥

चोरस्य निर्देशः

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਲੈ ਆਵਹੁ ਧਰਿ ਜਾਇਯਹੁ ਯੌ ਕਹਿ ਕਰੌ ਪਯਾਨ ॥
लै आवहु धरि जाइयहु यौ कहि करौ पयान ॥

'अत्र आनय, निर्गत्य गच्छ इति वद।'

ਜੋ ਉਹਿ ਭਾਤਿ ਬਖਾਨਿਹੋ ਹਨਿਹੈ ਤੁਹਿ ਤਨ ਬਾਨ ॥੪॥
जो उहि भाति बखानिहो हनिहै तुहि तन बान ॥४॥

“अन्यथा वदसि चेत् वयं त्वां हन्ति” (४) ।

ਜਬ ਚੋਰਨ ਐਸੇ ਕਹਿਯੋ ਤਬ ਤਾ ਤੇ ਡਰ ਪਾਇ ॥
जब चोरन ऐसे कहियो तब ता ते डर पाइ ॥

चोरभयात् प्रतिपादयन् चरति स्म ।

ਲੈ ਆਵਹੁ ਧਰਿ ਜਾਇਯਹੁ ਯੌ ਮਗੁ ਕਹਤੌ ਜਾਇ ॥੫॥
लै आवहु धरि जाइयहु यौ मगु कहतौ जाइ ॥५॥

'अत्र आनय, त्यक्त्वा गच्छ।'(5)

ਚਾਰ ਪੁਤ੍ਰ ਪਾਤਿਸਾਹ ਕੇ ਇਕ ਨੈ ਤਜਾ ਪਰਾਨ ॥
चार पुत्र पातिसाह के इक नै तजा परान ॥

एकस्य राजस्य चत्वारः पुत्राः आसन्। एकः एव अन्तिमं निःश्वासं गृहीतवान् आसीत्,

ਦਾਬਨ ਤਾ ਕੌ ਲੈ ਚਲੇ ਅਧਿਕ ਸੋਕ ਮਨ ਮਾਨਿ ॥੬॥
दाबन ता कौ लै चले अधिक सोक मन मानि ॥६॥

ते च तं अन्त्येष्ट्यर्थं नयन्तः आसन्।(6)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਤਬ ਲੌ ਕਹਤ ਜੁਲਾਹੋ ਐਯਹੁ ॥
तब लौ कहत जुलाहो ऐयहु ॥

तावत्पर्यन्तं बुनकरः एवम् वदन् आगतः

ਲੈ ਲੈ ਆਵਹੁ ਧਰ ਧਰ ਜੈਯਹੁ ॥
लै लै आवहु धर धर जैयहु ॥

आनय तत्र स्थापयतु इति वदन्तं बुनकरं मिलितवन्तः।

ਸੈਨਾ ਕੇ ਸ੍ਰਵਨਨ ਯਹ ਪਰੀ ॥
सैना के स्रवनन यह परी ॥

(यदा एतत् (वचनम्) (राज्ञः) सेनायाः कर्णयोः आगतः,

ਪੰਦ੍ਰਹ ਸੈ ਪਨਹੀ ਤਹ ਝਰੀ ॥੭॥
पंद्रह सै पनही तह झरी ॥७॥

तच्छ्रुत्वा राजसैनिकैः पञ्चदशशतानि पादुका ताडनानि,(७) ।

ਤਿਨ ਸੋ ਕਹਿਯੋ ਕਹੋ ਸੁ ਉਚਾਰੋ ॥
तिन सो कहियो कहो सु उचारो ॥

(ते) तं यत् (वयं) वदामः तत् वदतु इति अवदन्।

ਕਹਿਯੋ ਬੁਰਾ ਭਯੋ ਕਹਤ ਪਧਾਰੋ ॥
कहियो बुरा भयो कहत पधारो ॥

ते तं पुनः पुनः वक्तुं निर्देशं दत्तवन्तः यत् 'किं दुष्टं जातम्' इति।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਕੀ ਬਾਤ ਨ ਜਾਨੀ ॥
भेद अभेद की बात न जानी ॥

सः भेदं न अवगच्छत्।

ਜੋ ਤਿਨ ਕਹਿਯੋ ਵਹੈ ਜੜ ਮਾਨੀ ॥੮॥
जो तिन कहियो वहै जड़ मानी ॥८॥

सः (बुनकरः) न गृहीतवान् किमर्थं तेन एवम् उक्तवान् इति।(8)

ਏਕ ਰਾਵ ਤਾ ਕੇ ਬਹੁ ਨਾਰੀ ॥
एक राव ता के बहु नारी ॥

एकस्य राज्ञः अनेकाः भार्याः आसन्,

ਪੂਤ ਨ ਹੋਤ ਤਾਹਿ ਦੁਖ ਭਾਰੀ ॥
पूत न होत ताहि दुख भारी ॥

एकः राजा आसीत् तस्य बहूनि भार्याः आसन् किन्तु पुत्रः नासीत्।

ਔਰ ਬ੍ਯਾਹਿ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਹ੍ਵੈ ਕੀਨੋ ॥
और ब्याहि ब्याकुल ह्वै कीनो ॥

सः विक्षिप्तः भूत्वा पुनः विवाहं कृतवान् ।

ਤਾ ਕੇ ਭਵਨ ਪੂਤ ਬਿਧਿ ਦੀਨੋ ॥੯॥
ता के भवन पूत बिधि दीनो ॥९॥

अन्यां स्त्रियं विवाहयित्वा देवः तस्मै पुत्रं दत्तवान्।(9)

ਸਭਹਿਨ ਆਨੰਦ ਚਿਤ ਬਢਾਯੋ ॥
सभहिन आनंद चित बढायो ॥

सर्वे अतीव प्रसन्नाः आसन्।

ਤਬ ਲੌ ਕਹਤ ਜੁਲਾਹੋ ਆਯੋ ॥
तब लौ कहत जुलाहो आयो ॥

सर्वं शरीरं बहु प्रसन्नम् आसीत् यदा बुनकरः गच्छति स्म।

ਬੁਰਾ ਭਯੋ ਕਹਿ ਊਚ ਪੁਕਾਰਿਯੋ ॥
बुरा भयो कहि ऊच पुकारियो ॥

'बुरा होया' इति च उच्चैः स्वरेण क्रन्दितवान्।

ਸੁਨ੍ਯੋ ਜਾਹਿ ਪਨਹਿਨ ਤਿਨ ਮਾਰਿਯੋ ॥੧੦॥
सुन्यो जाहि पनहिन तिन मारियो ॥१०॥

'किं दुष्टं जातम्' इति उक्त्वा राजेन ताडनं दत्तम्।(10)

ਪੁਰ ਜਨ ਬਾਚ ॥
पुर जन बाच ॥

नगरजनाः अवदन्-

ਭਲਾ ਭਯੋ ਇਹ ਕਹਤ ਪਧਾਰਿਯੋ ॥
भला भयो इह कहत पधारियो ॥

यदा जनाः जूताभिः प्रहारं कुर्वन्ति

ਜਬ ਲੋਗਨ ਜੂਤਿਨ ਸੋ ਮਾਰਿਯੋ ॥
जब लोगन जूतिन सो मारियो ॥

प्रत्येकं शरीरेण मर्दनं प्राप्य सः अवदत् यत् 'ईश्वरस्य आशीर्वादः' इति।

ਜਾਤ ਭਯੋ ਤਿਹ ਠਾ ਬਡਭਾਗੀ ॥
जात भयो तिह ठा बडभागी ॥

तत्स्थानं प्राप्ते भगवान् ।

ਜਹ ਅਤਿ ਅਗਨਿ ਨਗਰ ਮਹਿ ਲਾਗੀ ॥੧੧॥
जह अति अगनि नगर महि लागी ॥११॥

ततः स ग्रामं प्राप्य प्रज्वलितं ग्रामम्।(11)

ਗਿਰਿ ਗਿਰਿ ਪਰੈ ਮਹਲ ਜਹ ਭਾਰੇ ॥
गिरि गिरि परै महल जह भारे ॥

यत्र बृहत् प्रासादाः क्षीणाः भवन्ति स्म।

ਛਪਰਨ ਕੇ ਜਹ ਉਡੈ ਅਵਾਰੇ ॥
छपरन के जह उडै अवारे ॥

विशालाः प्रासादाः अपि क्षीणाः आसन्, छतानि च उड्डीयन्ते स्म ।