श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 806


ਹੋ ਸੁਧਨਿ ਸਵੈਯਾ ਮਾਝ ਨਿਡਰ ਹੁਇ ਦੀਜੀਐ ॥੧੨੮੫॥
हो सुधनि सवैया माझ निडर हुइ दीजीऐ ॥१२८५॥

प्रथमं यमस्य पाशस्य नामानि उच्चारयन् “हर” इति शब्दं योजयित्वा “नृप” इति शब्दं चतुर्वारं कुक्कुटं कृत्वा एवं प्रकारेण हे सुकवि तुपकनामानि ज्ञात्वा स्वय्येषु चेतनतया प्रयोजयन्तु।१२८५।

ਅਰਬਲਾਰਿ ਅਰਿ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
अरबलारि अरि आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'अर्बलरी (युगशत्रु, मृत) अरि' उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਪਤਿ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਦੀਜੀਐ ॥
चार बार पति सबद तवन के दीजीऐ ॥

ततः चतुर्वारं 'पति' इति शब्दं योजयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਜਾਨ ਜੀਅ ਲੀਜੀਅਹਿ ॥
सकल तुपक के नाम जान जीअ लीजीअहि ॥

सर्वहृदयेषु बिन्दुनाम विचार्यताम् (तत्) ।

ਹੋ ਛੰਦ ਕੁੰਡਰੀਆ ਮਾਹਿ ਸੰਕ ਤਜਿ ਦੀਜੀਅਹਿ ॥੧੨੮੬॥
हो छंद कुंडरीआ माहि संक तजि दीजीअहि ॥१२८६॥

प्रथमं “अरिबालारी अरि” इति शब्दान् वदन् “पति” इति शब्दं चतुर्वारं योजयित्वा कुण्डर्यपद्ये तेषां प्रयोगाय तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।१२८६।

ਆਰਜਾਰਿ ਅਰਿ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
आरजारि अरि आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'अर्जरी (मृत्यु) अरि' इति शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਪਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਭਣੀਜੀਐ ॥
चार बार न्रिप पद को बहुरि भणीजीऐ ॥

ततः 'नृप' इति शब्दं चतुर्वारं पठन्तु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਤੁਰ ਪਛਾਨੀਐ ॥
अरि कहि नाम तुपक के चतुर पछानीऐ ॥

अथ 'अरि' इति पदं योजयित्वा ज्ञानिनः तुपकस्य नाम परिचिनुवन्ति ।

ਹੋ ਛੰਦ ਝੂਲਨਾ ਮਾਹਿ ਨਿਸੰਕ ਬਖਾਨੀਐ ॥੧੨੮੭॥
हो छंद झूलना माहि निसंक बखानीऐ ॥१२८७॥

प्रथमं “आर्जर अरि” इति वचनं वदन् । “नृप” इति शब्दं चतुर्वारं योजयित्वा “अरी” इति शब्दं उच्चारयन्, झूलना-पद्ये तेषां प्रयोगाय तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।१२८७।

ਦੇਹਬਾਸੀ ਅਰਿ ਹਰਿ ਪਦ ਆਦਿ ਭਨੀਜੀਐ ॥
देहबासी अरि हरि पद आदि भनीजीऐ ॥

प्रथमे 'देहबासी (जीवन) अरि हरि' श्लोक पाठ करें।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਸਬਦ ਸੁ ਬਹੁਰਿ ਕਹੀਜੀਐ ॥
चार बार न्रिप सबद सु बहुरि कहीजीऐ ॥

ततः 'नृप' इति शब्दं चतुर्वारं योजयतु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਤੁਰ ਬਿਚਾਰੀਐ ॥
अरि कहि नाम तुपक के चतुर बिचारीऐ ॥

(अथ) 'अरि' इति वचनेन ज्ञानी बिन्दुनाम इति चिन्तयन्।

ਹੋ ਛੰਦ ਅੜਿਲ ਕੇ ਮਾਹਿ ਨਿਡਰ ਕਹਿ ਡਾਰੀਐ ॥੧੨੮੮॥
हो छंद अड़िल के माहि निडर कहि डारीऐ ॥१२८८॥

प्रथमं “देहवासी अरि हर” इति शब्दान् वदन्, “नृप” इति शब्दं चतुर्वारं उच्चारयित्वा “अरि” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य नामानि विचार्य अरिल् श्लोके निर्भयरूपेण प्रयोगं कुर्वन्तु।१२८८।

ਬਪੁਬਾਸੀ ਅਰਿ ਅਰਿ ਸਬਦਾਦਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
बपुबासी अरि अरि सबदादि बखानीऐ ॥

प्रथमं 'बापुबसि' (जीवनम्) अरि अरि' इति शब्दान् पठन्तु।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਠਾਨੀਐ ॥
चार बार न्रिप सबद तवन के ठानीऐ ॥

तस्मिन् 'नृप' इति शब्दं चतुर्वारं योजयतु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਤੁਰ ਪਛਾਨੀਐ ॥
अरि कहि नाम तुपक के चतुर पछानीऐ ॥

(ततः) 'अरि' इति वदन् बिन्दुनाम इति परिचययतु।

ਹੋ ਛੰਦ ਚੰਚਰੀਆ ਮਾਹਿ ਨਿਸੰਕ ਪ੍ਰਮਾਨੀਐ ॥੧੨੮੯॥
हो छंद चंचरीआ माहि निसंक प्रमानीऐ ॥१२८९॥

प्रथमं “वपुवासी अरि” इति शब्दान् वदन् “नृप” इति शब्दं चतुर्वारं योजयित्वा “अरि” इति शब्दं उच्चारयित्वा चन्दचरिया छन्दे तेषां प्रयोगाय तुपकस्य नामानि ज्ञातव्यानि।१२८९।

ਤਨਬਾਸੀ ਅਰ ਹਰਿ ਕੋ ਆਦਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ॥
तनबासी अर हरि को आदि बखानि कै ॥

प्रथमं 'तनबासी (जीवन) अरि हरि' इति शब्दं पाठयन्तु।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਠਾਨਿ ਨੈ ॥
चार बार न्रिप सबद तवन के ठानि नै ॥

(ततः) 'नृप' शब्दं चतुर्वारं योजयतु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਤੁਰ ਪਛਾਨੀਐ ॥
अरि कहि नाम तुपक के चतुर पछानीऐ ॥

(ततः) 'अरि' इति वदन् बुद्धिमान् भव! तुपकस्य नाम इति परिचयं कुरुत।

ਹੋ ਕਰਹੁ ਉਚਾਰਨ ਤਹਾ ਜਹਾ ਜੀਅ ਜਾਨੀਐ ॥੧੨੯੦॥
हो करहु उचारन तहा जहा जीअ जानीऐ ॥१२९०॥

प्रथमं “तनवासी अरि हर” इति शब्दं वदन् “:नृप् इति शब्दं चतुर्वारं योजयित्वा “अरि” इति शब्दं उच्चारयित्वा तुपकस्य नामानि यथेष्टप्रयोगाय चतुराईपूर्वकं परिचिनोतु।१२९०।

ਅਸੁਰ ਸਬਦ ਕੋ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
असुर सबद को आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'असुर' शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਪਿਤ ਕਹਿ ਨ੍ਰਿਪ ਪਦ ਅੰਤਿ ਤਵਨ ਕੇ ਦੀਜੀਐ ॥
पित कहि न्रिप पद अंति तवन के दीजीऐ ॥

ततः 'पिठ्' इति उक्त्वा तस्य अन्ते 'नृप्' इति शब्दं योजयतु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਤੁਰ ਪਛਾਨੀਐ ॥
अरि कहि नाम तुपक के चतुर पछानीऐ ॥

(एवं) बिन्दुनामत्वेन ज्ञानिनां परिचयार्थं 'अरि' इति शब्दं वदन्।

ਹੋ ਨਿਡਰ ਬਖਾਨੋ ਤਹਾ ਜਹਾ ਜੀਅ ਜਾਨੀਐ ॥੧੨੯੧॥
हो निडर बखानो तहा जहा जीअ जानीऐ ॥१२९१॥

प्रथमं “असुर” इति शब्दं वदन् “पिट्” इति शब्दं योजयित्वा ततः अन्ते “नृप्” इति शब्दं योजयित्वा अन्ते “नृप्” इति शब्दं उच्चारयित्वा ततः “अरि” इति शब्दं उच्चारयित्वा तुपकस्य प्रयोगार्थं नामानि ज्ञातव्यानि तान् यथा इष्टम्।१२९१।

ਰਾਛਸਾਰਿ ਪਦ ਮੁਖ ਤੇ ਆਦਿ ਬਖਾਨੀਅਹੁ ॥
राछसारि पद मुख ते आदि बखानीअहु ॥

प्रथमं मुखात् 'रचसारी' इति शब्दं वदतु।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਪਤਿ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਠਾਨੀਅਹੁ ॥
चार बार पति सबद तवन के ठानीअहु ॥

(ततः) तस्मिन् 'पति' इति शब्दं चतुर्वारं योजयतु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਿਤ ਮੈ ਜਾਨ ਲੈ ॥
अरि कहि नाम तुपक के चित मै जान लै ॥

(ततः) अरिशब्दं वदन् बिन्दुनामत्वेन हृदये प्राप्नुहि।

ਹੋ ਜੋ ਪੂਛੈ ਤੁਹਿ ਆਇ ਨਿਸੰਕ ਬਤਾਇ ਦੈ ॥੧੨੯੨॥
हो जो पूछै तुहि आइ निसंक बताइ दै ॥१२९२॥

“राक्षसारी” इति शब्दं वदन् “पति” इति शब्दं चतुर्गुणं योजयित्वा अन्ते “अरि” इति शब्दं उच्चारयित्वा सर्वेभ्यः अविचलतया संप्रेषणार्थं तुपकस्य नामानि ज्ञातव्यानि।१२९२।

ਦਾਨਵਾਰਿ ਪਦ ਮੁਖ ਤੇ ਸੁਘਰਿ ਪ੍ਰਿਥਮ ਉਚਰਿ ॥
दानवारि पद मुख ते सुघरि प्रिथम उचरि ॥

प्रथमं मुखात् 'दनवारी' (दानवशत्रु) शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਅੰਤਿ ਧਰੁ ॥
चार बार न्रिप सबद तवन के अंति धरु ॥

तस्य अन्ते चतुर्वारं 'नृप' इति शब्दं योजयतु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਤੁਰ ਪਛਾਨ ਲੈ ॥
अरि कहि नाम तुपक के चतुर पछान लै ॥

(ततः) 'अरि' इति वदन् बिन्दुनाम इति परिचययतु।

ਹੋ ਸੁਕਬਿ ਸਭਾ ਕੇ ਮਾਝ ਨਿਡਰ ਹੁਇ ਰਾਖ ਦੈ ॥੧੨੯੩॥
हो सुकबि सभा के माझ निडर हुइ राख दै ॥१२९३॥

प्रथमं “दानवरी” इति शब्दं वदन् “नृप” इति शब्दं चतुर्वारं योजयित्वा ततः “अरि” इति शब्दं योजयित्वा, निर्भयेन तान् उच्चारयितुं तुपकस्य नाम ज्ञातव्यम्।१२९३।

ਅਮਰਾਰਦਨ ਅਰਿ ਆਦਿ ਸੁਕਬਿ ਉਚਾਰਿ ਕੈ ॥
अमरारदन अरि आदि सुकबि उचारि कै ॥

प्रथमं 'अमरर्दन (विशाल) अरि' इति शब्दस्य पाठः ! उच्चारण करें

ਤੀਨ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਸਬਦ ਅੰਤਿ ਤਿਹ ਡਾਰਿ ਕੈ ॥
तीन बार न्रिप सबद अंति तिह डारि कै ॥

तस्य अन्ते 'नृप' इति शब्दं त्रिवारं स्थापयतु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਸੁਧਾਰ ਲੈ ॥
अरि कहि नाम तुपक के सकल सुधार लै ॥

(ततः) 'अरि' इति वचनेन बिन्दुनाम विचार्यताम्।

ਹੋ ਪੜ੍ਯੋ ਚਹਤ ਤਿਹ ਨਰ ਕੋ ਤੁਰਤ ਸਿਖਾਇ ਲੈ ॥੧੨੯੪॥
हो पड़्यो चहत तिह नर को तुरत सिखाइ लै ॥१२९४॥

प्रथमं “अम्रार्दन अरि” इति वचनं वदन् अन्ते “नृप” इति शब्दं त्रिवारं योजयित्वा ततः “अरि” इति शब्दं उच्चारयित्वा सर्वेषां उपदेशार्थं तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।१२९४।

ਸਕ੍ਰ ਸਬਦ ਕਹੁ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
सक्र सबद कहु आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'स्कृ' (इन्द्र) शब्दस्य उच्चारणं कुर्वन्तु।

ਅਰਿ ਅਰਿ ਕਹਿ ਪਤਿ ਚਾਰ ਬਾਰ ਪਦ ਦੀਜੀਐ ॥
अरि अरि कहि पति चार बार पद दीजीऐ ॥

ततः 'अरि' 'अरि' इति वदन् पतिशब्दं चतुर्वारं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
सत्रु सबद कहु ता के अंति बखानीऐ ॥

तदन्ते 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਚਤੁਰ ਜੀਅ ਜਾਨੀਐ ॥੧੨੯੫॥
हो सकल तुपक के नाम चतुर जीअ जानीऐ ॥१२९५॥

प्रथमं सकारशब्दं वदन्, अरिशब्दं च योजयित्वा ततः चतुःवारं पतिशब्दं उच्चारयित्वा अन्ते शत्रुशब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि चतुरायेन ज्ञातव्यानि।१२९५।

ਸਤ ਕ੍ਰਿਤ ਅਰਿ ਅਰਿ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
सत क्रित अरि अरि आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'सत् कृत (इन्द्र) अरि अरि' शब्द जप।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਦੀਜੀਐ ॥
चार बार न्रिप सबद तवन के दीजीऐ ॥

तस्मिन् 'नृप' इति शब्दं चतुर्वारं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨਿ ਕੈ ॥
सत्रु सबद को ता के अंति बखानि कै ॥

तदन्ते शत्रुशब्दं वदन्तु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਲੀਜੀਅਹੁ ਜਾਨਿ ਕੈ ॥੧੨੯੬॥
हो सकल तुपक के नाम लीजीअहु जानि कै ॥१२९६॥

“सत्कृत अरि अरि” इति वचनं वदन् “नृप” इति शब्दं चतुर्वारं योजयित्वा अन्ते “शत्रु” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य नामानि ज्ञातव्यानि।१२९६।

ਸਚੀਪਤਿਰਿ ਅਰਿ ਆਦਿ ਸਬਦ ਕਹੁ ਭਾਖੀਐ ॥
सचीपतिरि अरि आदि सबद कहु भाखीऐ ॥

प्रथमं 'सचि पटिरी (इन्द्रस्य शत्रुदानव) अरि' इति शब्दं पठन्तु।

ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਸਬਦ ਤਵਨ ਕੇ ਰਾਖੀਐ ॥
चार बार न्रिप सबद तवन के राखीऐ ॥

तस्मिन् 'नृप' इति शब्दं चतुर्वारं योजयतु।

ਅਰਿ ਕਹਿ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਚਤੁਰ ਪਛਾਨੀਐ ॥
अरि कहि नाम तुपक के चतुर पछानीऐ ॥

अथ 'अरि' इति बिन्दुनाम इति वदतु! प्रत्यभिजानातु