परे दक्षः एकः एव अस्मिन् पार्श्वे आसीत्, रुद्रः अपि एकः आसीत् तौ अत्यन्तं क्रुद्धौ, बहुधा युद्धं कृतवान्।४५।
यथा गिरिशिखरात् भग्नशाखा पतति ।
रुद्रः शिरः दक्षं शूलेन च्छिन्नः स उद्धृतवृक्ष इव पतितः।
नृपराजस्य दक्षस्य हतस्य शयनशरीरस्य (प्रतीयते) ।
दक्षः राजराजः शिरः छिन्नानन्तरं पतितः पर्वतः इव इन्द्रेण शस्त्रेण वज्रेण छिन्नपक्षः।।46।।
सर्वेषां अभिमानः समाप्तः, सुरवीरः पलायितः
दक्षस्य दर्पः सर्वः भग्नः, तं रुद्रो महाबलः सम्पूर्णतया नाशयत्।
पालुं मुखे स्थापयित्वा शिवपादयोः पतितः |
तदा रुद्रः अधीरः भूत्वा शीघ्रम् अन्तैपुरम् आगतः, यत्र सर्वे कण्ठे वस्त्रं कृत्वा पादयोः पतित्वा आगच्छन्ति स्म, हे रुद्र अस्मान् प्रति दयां कुरु, अस्मान् रक्ष, साहाय्यं कुरु .४७।
चौपाई
हे शिवाय ! वयं तव बलं न ज्ञातवन्तः,
शिव न वयं त्वां ज्ञातवन्तः परमं महाबलः तपस्वी च
(इदं) वचनं श्रुत्वा एव शिवः कृपालुः अभवत्
इति श्रुत्वा रुद्रः प्रसादं कृत्वा दक्षं पुनः जीवितं कृत्वा उत्तिष्ठति स्म।।48।।
शिवः 'कल पुरख' इति अवलोकितवान्।
ध्यात्वा रुद्रो ध्यात्वा सर्वराजप्राणान् पुनः |
अथ दक्षः सर्वान् नृपसुतानां पतिं जघान |
सः सर्वराजकुमारीनां पतिजीवनं पुनः स्थापयित्वा एतत् अद्भुतं प्रदर्शनं दृष्ट्वा सर्वे साधवः अत्यन्तं मूर्ताः अभवन्।49।
(सतीमहागमनानन्तर) शिवः स्त्रीहीनः कामेन बहु व्याकुलः ।
प्रेमदेवः स्वपत्नीहीनं शिवदेवं बहु व्याकुलं कृतवान्, येन शिवः महता पीडितः स्थितवान्।
(अन्ते तु) अतीव क्रुद्धः शिवः कामं दग्धवान्।
अत्यन्तं व्याकुलः सन् एकदा महता क्रोधेन शिवः कामदेवं (प्रेमदेवं) भस्मरूपेण न्यूनीकृतवान् तस्मात् दिवसात् अयं देवः अनङ्गः (शरीरहीनः) इति उच्यते स्म ।५०।
दक्षवधस्य रुद्रमाहात्म्यस्य च रुद्रावतारे गौरीवधस्य च वर्णनान्तः।११।।
अधुना जालन्धरावतारस्य वर्णनं आरभ्यते-
श्री भगौती जी (प्रथम भगवान्) सहायक हों।
चौपाई
शिवपत्न्यां या दग्धा (हवन-कुन्द) ।
दग्धा मृता रुद्रभार्या हिमालयस्य गृहे ।
यदा (तस्य) बाल्यकालः समाप्तः, यौवनं च आगतं
बाल्यसमाप्ते यौवनवयो प्राप्ते पुनः शंकरेण सह संयोगिता ॥१॥
यथा रामः सीता च मिलितवन्तौ ।
यथा सीता रामं मिलित्वा तेन सह एकतां गता यथा गीता वैदिकविचारधारा च एकम्
यथा समुद्रः गङ्गायाः सह मिलति, २.
यथा समुद्रेण सह मिलित्वा गङ्गा समुद्रेण सह एकी भवति, तथैव पार्वती शिवः एकाः अभवन्।2.
विवाहे शिवः तां गृहम् आनयत्
विवाहानन्तरं रुद्रः तां स्वगृहम् आनयत्, तदा जालन्धरः तां दृष्ट्वा मोहितः अभवत्
सः एकं दूतं प्रेषितवान्
सः दूतं प्रेषितवान् , एतत् उक्तवान् - गत्वा तां स्त्रियः आनयतु, तां रुद्रात् गृहीत्वा।3.
दोहरा
जालंधर उवाच : .
भार्याम् अलङ्कृत्य मम गृहं प्रेषयतु वा शिव।
जालन्धरः स्वदूतं शिवाय एतत् वदतु इति अवदत् : शिव, स्वस्य अलङ्कृतां भार्यां मम समीपं प्रेषय, अथवा स्वशूलशूलम् उत्थाप्य मया सह युद्धं कुरु।4.
चौपाई
एतादृशी कथा अत्र घटिता, .
कथं एषा कथा अभवत् ? अस्मिन् सन्दर्भे विष्णुपत्न्याः कथां कथयामि : १.
लच्छ्मी एकस्मिन् दिने बैंगन पचति स्म,
एकदा तस्याः गृहे ब्रञ्जलान् पचन् तस्मिन् एव काले विष्णुः राक्षससङ्घेन आहूतः, यत्र सः गतः।5.
महामुनिः नारदः सत्यः क्षुधायुतः |