श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 772


ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਉਚਰੀਐ ॥
सत्रु सबद को बहुरि उचरीऐ ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दस्य उच्चारणं कुरुत।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਬਿਚਰੀਐ ॥੯੨੯॥
सकल तुपक के नाम बिचरीऐ ॥९२९॥

प्रथमं पाशसकतनानि इति शब्दं वदन् जाचार-नायक-शत्रु इति शब्दान् योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।९२९।

ਬਰੁਣਾਇਧ ਨਾਸਨਨਿ ਬਖਾਨਹੁ ॥
बरुणाइध नासननि बखानहु ॥

(प्रथम) 'ब्रुनैध नस्निनी' (ब्यास नदी सम्बन्धी) कहें (शब्द)।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਠਾਨਹੁ ॥
जा चर कहि नाइक पद ठानहु ॥

(ततः) 'जा चार नायक' इति पदं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਭਣਿਜੈ ॥
सत्रु सबद को बहुरि भणिजै ॥

ततः 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਕਹਿਜੈ ॥੯੩੦॥
सकल तुपक के नाम कहिजै ॥९३०॥

प्रथमं शब्दं “वरुणयुध-नाशनन्” इति वदन् “जाचार-नायक-शत्रु” इति शब्दान् योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।९३०।

ਜਲਿਸਨ ਆਯੁਧ ਨਾਮ ਕਹੀਜੈ ॥
जलिसन आयुध नाम कहीजै ॥

(प्रथम) 'जलिसन आयुध' (वरुणस्य कवच) नाम बोद्धि।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਦੀਜੈ ॥
जा चर कहि नाइक पद दीजै ॥

(ततः) 'जा चार नायक' इति पदं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕੋ ਬਹੁਰਿ ਬਖਾਨਹੁ ॥
सत्रु सबद को बहुरि बखानहु ॥

ततः 'सत्रु' इति शब्दस्य उच्चारणं कुरुत।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮਾਨਹੁ ॥੯੩੧॥
सकल तुपक के नाम प्रमानहु ॥९३१॥

आदौ “जल्सिन-आयुध” इति शब्दं वदन् “जाचार-नायक-शत्रु” इति शब्दान् योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।९३१।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਸਕਲ ਪਾਸਿ ਲੈ ਨਾਮ ਨਾਸਨਿਨਿ ਭਾਖੀਐ ॥
सकल पासि लै नाम नासनिनि भाखीऐ ॥

(प्रथमम्) पासस्य सर्वाणि नामानि गृहीत्वा, ततः 'नस्निनी' इति शब्दं वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਕੈ ਨਾਥ ਬਹੁਰਿ ਪਦ ਰਾਖੀਐ ॥
जा चर कहि कै नाथ बहुरि पद राखीऐ ॥

ततः 'जा चार नाथ' इति शब्दान् योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
सत्रु सबद कहु ता के अंति बखानीऐ ॥

तदन्ते 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁਬੁਧਿ ਪਛਾਨੀਐ ॥੯੩੨॥
हो सकल तुपक के नाम सुबुधि पछानीऐ ॥९३२॥

पाशं (पाश) सर्वनामानि वदन् “नाश्निन्” इति शब्दं ततः “जाचार-नाथ” इति शब्दान् उच्चारयित्वा सर्वान् ततः “जाचार-नाथ” इति शब्दान् परिचिनुवन् तुपकस्य सर्वाणि नामानि परिचिनोतु।९३२।

ਰਾਵਿਨਨੀ ਸਬਦਾਦਿ ਬਖਾਨਨ ਕੀਜੀਐ ॥
राविननी सबदादि बखानन कीजीऐ ॥

प्रथमं 'रविन्नी' (रविनदीयुक्ता भूमिः) इति वदन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਕੈ ਨਾਥ ਸਬਦ ਪੁਨਿ ਦੀਜੀਐ ॥
जा चर कहि कै नाथ सबद पुनि दीजीऐ ॥

ततः 'जा चार नाथ' इति शब्दान् योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
सत्रु सबद कहु ता के अंति बखानीऐ ॥

तस्य अन्ते शत्रुशब्दं वदतु।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁਬੀਰ ਪਛਾਨੀਐ ॥੯੩੩॥
हो सकल तुपक के नाम सुबीर पछानीऐ ॥९३३॥

प्रथमं “रावननी” इति शब्दं वदन् अन्ते “जाचर, नाथः शत्रुः” इति योजयित्वा एवं प्रकारेण तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।९३३।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਰਾਵਿਨੀਨਿ ਸਬਦਾਦਿ ਭਣਿਜੈ ॥
राविनीनि सबदादि भणिजै ॥

प्रथमं 'रविनिनि' इति शब्दं वदतु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਪਤਿ ਸਬਦ ਕਹਿਜੈ ॥
जा चर कहि पति सबद कहिजै ॥

(ततः) 'जा चार पति' इति शब्दान् योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਬਹੁਰਿ ਬਖਾਨਹੁ ॥
सत्रु सबद कहु बहुरि बखानहु ॥

ततः 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਪਛਾਨਹੁ ॥੯੩੪॥
सकल तुपक के नाम पछानहु ॥९३४॥

प्रथमं “रावनीन” इति शब्दं वदन् “जाचार-पति-शत्रु” इति शब्दान् योजयन्तु नद तुपकस्य सर्वाणि नामानि परिचिनुत।९३४।

ਚੰਦ੍ਰ ਭਗਨਿਨਿ ਆਦਿ ਬਖਾਨਹੁ ॥
चंद्र भगनिनि आदि बखानहु ॥

प्रथमं 'चन्द्र भगनिनी' (झानदी धारयति भूमिः) (शब्दः) वदतु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਪਤਿ ਸਬਦ ਪ੍ਰਮਾਨਹੁ ॥
जा चर कहि पति सबद प्रमानहु ॥

(ततः) 'जा चार पति' इति शब्दान् योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਬਹੁਰਿ ਉਚਾਰਹੁ ॥
सत्रु सबद कहु बहुरि उचारहु ॥

ततः 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਬਿਚਾਰਹੁ ॥੯੩੫॥
नाम तुपक के सकल बिचारहु ॥९३५॥

प्रथमं “चन्द्रभागणनी” इति शब्दं वदन् “जाचार-पति-शत्रु” इति शब्दान् योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।९३५।

ਸਸਿ ਭਗਨਿਨਿ ਸਬਦਾਦਿ ਬਖਾਨੋ ॥
ससि भगनिनि सबदादि बखानो ॥

प्रथमं 'ससि भगनिनी' इति वचनं वदतु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਪਤਿ ਸਬਦ ਪ੍ਰਮਾਨੋ ॥
जा चर कहि पति सबद प्रमानो ॥

(ततः) 'जा चार पति' इति शब्दान् योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਬਹੁਰਿ ਭਣਿਜੈ ॥
सत्रु सबद कहु बहुरि भणिजै ॥

ततः 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਲਹਿ ਲਿਜੈ ॥੯੩੬॥
नाम तुपक के सभ लहि लिजै ॥९३६॥

प्रथमं शशि-भगनन-शब्दं वदन् “जाचार-पति-शत्रु” इति शब्दान् योजयित्वा एवं प्रकारेण तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।९३६।

ਚੰਦ੍ਰਨੁਜਨਿਨਿ ਆਦਿ ਬਖਾਨਹੁ ॥
चंद्रनुजनिनि आदि बखानहु ॥

प्रथमं 'चन्द्रानुजनिनी' (चन्द्रस्य अनुजभगिनी चन्द्रनदी भूमिः) इति शब्दान् पाठयन्तु।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਪਤਿ ਸਬਦ ਸੁ ਠਾਨਹੁ ॥
जा चर कहि पति सबद सु ठानहु ॥

(ततः) 'जा चार पति' इति शब्दान् योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਬਹੁਰੋ ਧਰੀਐ ॥
सत्रु सबद कहु बहुरो धरीऐ ॥

ततः 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਬਿਚਰੀਐ ॥੯੩੭॥
नाम तुपक के सकल बिचरीऐ ॥९३७॥

प्रथमं “चन्दर-अनुज्निन” इति शब्दं वदन् “जाचार-पट्टी-शत्रु” इति शब्दान् योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।९३७।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਸਸਿ ਅਨੁਜਨਿਨੀ ਆਦਿ ਉਚਾਰਨ ਕੀਜੀਐ ॥
ससि अनुजनिनी आदि उचारन कीजीऐ ॥

प्रथम जप 'ससि अनुजनिनी' (शब्द)।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਕੈ ਨਾਥ ਸਬਦ ਕੋ ਦੀਜੀਐ ॥
जा चर कहि कै नाथ सबद को दीजीऐ ॥

ततः 'जा चार नाथ' इति शब्दं योजयतु।

ਸਤ੍ਰੁ ਸਬਦ ਕਹੁ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
सत्रु सबद कहु ता के अंति बखानीऐ ॥

तदन्ते 'सत्रु' इति वचनम् ।

ਹੋ ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁਬੁਧਿ ਪ੍ਰਮਾਨੀਐ ॥੯੩੮॥
हो सकल तुपक के नाम सुबुधि प्रमानीऐ ॥९३८॥

प्रथमं शशि-अनि-जननी इति शब्दं वदन् अन्ते “जाचार-नाथः” ततः “शतुः” इति शब्दान् योजयित्वा एवं प्रकारेण तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।९३८।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਮਯੰਕ ਅਨੁਜਨਿਨਿ ਆਦਿ ਬਖਾਨਹੁ ॥
मयंक अनुजनिनि आदि बखानहु ॥

प्रथमे 'मयङ्क (चन्द्र) अनुजनिनी' (शब्द) पाठ करें।

ਜਾ ਚਰ ਕਹਿ ਪਤਿ ਸਬਦ ਪ੍ਰਮਾਨਹੁ ॥
जा चर कहि पति सबद प्रमानहु ॥

(ततः) 'जा चार पति' इति शब्दान् योजयतु।

ਅਰਿ ਪਦ ਅੰਤਿ ਤਵਨ ਕੇ ਦਿਜੈ ॥
अरि पद अंति तवन के दिजै ॥

तस्य अन्ते 'अरि' इति स्थापयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਭ ਲਹਿ ਲਿਜੈ ॥੯੩੯॥
नाम तुपक के सभ लहि लिजै ॥९३९॥

प्रथमं “मयङ्क-अनुज्ञानि” इति शब्दं वदन् “:जाचार-पति-अरी” इति शब्दान् योजयित्वा तुपकस्य नामानि ज्ञातव्यानि।९३९।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਮਯੰਕ ਸਹੋਦਰਨਿਨਿ ਸਬਦਾਦਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
मयंक सहोदरनिनि सबदादि बखानीऐ ॥

प्रथमं 'मयङ्क सहोद्राणीनि' इति शब्दस्य उल्लेखं कुरुत।