श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 374


ਕਰੀ ਉਦਰ ਪੂਰਨਾ ਮਨੋ ਹਿਤ ਤਿਸਨ ਕੇ ॥
करी उदर पूरना मनो हित तिसन के ॥

अथ नारदः कृष्णं मिलितुं गतः, यः तस्मै तृप्तं भोजनं सेवितवान्

ਰਹਿਓ ਮੁਨੀ ਸਿਰ ਨ੍ਯਾਇ ਸ੍ਯਾਮ ਤਰਿ ਪਗਨ ਕੇ ॥
रहिओ मुनी सिर न्याइ स्याम तरि पगन के ॥

(ततः) मुनिः शिरः प्रणम्य श्रीकृष्णस्य चरणयोः उपविष्टवान्

ਹੋ ਮਨਿ ਬਿਚਾਰਿ ਕਹਿਯੋ ਸ੍ਯਾਮ ਮਹਾ ਸੰਗਿ ਲਗਨ ਕੇ ॥੭੮੩॥
हो मनि बिचारि कहियो स्याम महा संगि लगन के ॥७८३॥

श्रीकृष्णस्य चरणयोः स्थितः स मुनिः प्रणतः शिरसा मनसा बुद्धिं च चिन्तयित्वा कृष्णं बहु आदरपूर्वकम् उक्तवान्।।783।।

ਮੁਨਿ ਨਾਰਦ ਜੂ ਬਾਚ ਕਾਨ੍ਰਹ੍ਰਹ ਜੂ ਸੋ ॥
मुनि नारद जू बाच कान्रह्रह जू सो ॥

कृष्णमुद्दिश्य नारदऋषिस्य वाक्यम्-

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਅਕ੍ਰੂਰ ਕੇ ਅਗ੍ਰ ਹੀ ਜਾ ਹਰਿ ਸੋ ਮੁਨਿ ਪਾ ਪਰਿ ਕੈ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਨਾਈ ॥
अक्रूर के अग्र ही जा हरि सो मुनि पा परि कै इह बात सुनाई ॥

अक्रूरस्य आगमनात् पूर्वं सर्वं कृष्णाय मुनिः अवदत्

ਰੀਝ ਰਹਿਓ ਅਪੁਨੇ ਮਨ ਮੈ ਸੁ ਨਿਹਾਰਿ ਕੈ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਕਨ੍ਰਹਾਈ ॥
रीझ रहिओ अपुने मन मै सु निहारि कै सुंदर रूप कन्रहाई ॥

सर्वाणि वार्तालापं श्रुत्वा प्रीतिमानसः कृष्णः

ਬੀਰ ਬਡੋ ਰਨ ਬੀਚ ਹਨੋ ਤੁਮ ਐਸੇ ਕਹਿਯੋ ਅਤਿ ਹੀ ਛਬਿ ਪਾਈ ॥
बीर बडो रन बीच हनो तुम ऐसे कहियो अति ही छबि पाई ॥

नारद उवाच हे कृष्ण ! रणे वीरान् बहून् जित्वा महतीं तेजः प्राप्ता |

ਆਯੋ ਹੋ ਹਉ ਸੁ ਘਨੇ ਰਿਪ ਘੇਰਿ ਸਿਕਾਰ ਕੀ ਭਾਤਿ ਬਧੋ ਤਿਨ ਜਾਈ ॥੭੮੪॥
आयो हो हउ सु घने रिप घेरि सिकार की भाति बधो तिन जाई ॥७८४॥

अहं hve सङ्गृह्य त्यक्तवान् भवतः बहवः शत्रवः, भवन्तः इदानीं (मथुरा गत्वा ) तान् मारयन्तु784।

ਤਬ ਹਉ ਉਪਮਾ ਤੁਮਰੀ ਕਰਹੋ ਕੁਬਲਿਯਾ ਗਿਰ ਕੋ ਤੁਮ ਜੋ ਮਰਿਹੋ ॥
तब हउ उपमा तुमरी करहो कुबलिया गिर को तुम जो मरिहो ॥

तदापि अहं त्वां अनुकरणं करिष्यामि (यदा) त्वं कुवलियापिडं हन्ति।

ਮੁਸਟਕ ਬਲ ਸਾਥ ਚੰਡੂਰਹਿ ਸੋ ਰੰਗਭੂਮਿ ਬਿਖੈ ਬਧ ਜਉ ਕਰਿਹੋ ॥
मुसटक बल साथ चंडूरहि सो रंगभूमि बिखै बध जउ करिहो ॥

अहं तव स्तुतिं गायिष्यामि यदि कुवल्यापीरं (गजं) हन्ति, मञ्चे चन्दूरं मुष्टिभिः,

ਫਿਰਿ ਕੰਸ ਬਡੇ ਅਪੁਨੇ ਰਿਪੁ ਕੋ ਗਹਿ ਕੇਸ ਤੇ ਪ੍ਰਾਨਨ ਕੋ ਹਰਿਹੋ ॥
फिरि कंस बडे अपुने रिपु को गहि केस ते प्रानन को हरिहो ॥

तदा त्वं स्वस्य बृहत् शत्रुं कंसं प्रकरणेन गृहीत्वा तस्य प्राणान् हरिष्यसि।

ਰਿਪੁ ਮਾਰਿ ਘਨੇ ਬਨ ਆਸੁਰ ਕੋ ਕਰਿ ਕਾਟਿ ਸਭੈ ਧਰ ਪੈ ਡਰਿਹੋ ॥੭੮੫॥
रिपु मारि घने बन आसुर को करि काटि सभै धर पै डरिहो ॥७८५॥

केशात् गृहीत्वा महाशत्रुं कंसस्य संहारं कृत्वा नगरस्य वने च सर्वान् राक्षसान् छिन्नयित्वा भूमौ क्षिपतु।७८५।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਇਹ ਕਹਿ ਨਾਰਦ ਕ੍ਰਿਸਨ ਸੋ ਬਿਦਾ ਭਯੋ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥
इह कहि नारद क्रिसन सो बिदा भयो मन माहि ॥

एवमुक्त्वा नारदः कृष्णं विदां कृत्वा जगाम |

ਅਬ ਦਿਨ ਕੰਸਹਿ ਕੇ ਕਹਿਯੋ ਮ੍ਰਿਤ ਕੇ ਫੁਨਿ ਨਿਜਕਾਹਿ ॥੭੮੬॥
अब दिन कंसहि के कहियो म्रित के फुनि निजकाहि ॥७८६॥

सः मनसि चिन्तितवान् यत् इदानीं कंसस्य कतिचन दिवसाः एव जीवितुं सन्ति, तस्य जीवनं अतीव शीघ्रमेव समाप्तं भविष्यति।७८६।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਮੁਨਿ ਨਾਰਦ ਜੂ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੂ ਕੋ ਸਭ ਭੇਦ ਦੇਇ ਫਿਰਿ ਬਿਦਿਆ ਭਏ ਧਯਾਇ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे क्रिसनावतारे मुनि नारद जू क्रिसन जू को सभ भेद देइ फिरि बिदिआ भए धयाइ समापतम सतु सुभम सतु ॥

बचित्तरनाटके कृष्णावतारे कृष्णे सर्व रहस्य सूचने नारद का दूर गमन शीर्षक अध्याय समाप्त।

ਅਥ ਬਿਸ੍ਵਾਸੁਰ ਦੈਤ ਜੁਧ ॥
अथ बिस्वासुर दैत जुध ॥

अधुना विश्वसुरेण सह युद्धस्य वर्णनं आरभ्यते

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਖੇਲਤ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਸੋ ਕ੍ਰਿਸਨ ਆਦਿ ਨਿਰੰਜਨ ਸੋਇ ॥
खेलत ग्वारनि सो क्रिसन आदि निरंजन सोइ ॥

आदिमः श्रीकृष्णः गोपीभिः सह क्रीडितुं आरब्धवान्

ਹ੍ਵੈ ਮੇਢਾ ਤਸਕਰ ਕੋਊ ਕੋਊ ਪਹਰੂਆ ਹੋਇ ॥੭੮੭॥
ह्वै मेढा तसकर कोऊ कोऊ पहरूआ होइ ॥७८७॥

कश्चित् बकस्य, कश्चित् चोरस्य, कश्चन पुलिसस्य च भूमिकां निर्वहति स्म।७८७।

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਕੇਸਵ ਜੂ ਸੰਗ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਕੇ ਬ੍ਰਿਜ ਭੂਮਿ ਬਿਖੈ ਸੁਭ ਖੇਲ ਮਚਾਯੋ ॥
केसव जू संग ग्वारनि के ब्रिज भूमि बिखै सुभ खेल मचायो ॥

श्रीकृष्णस्य गोपीभिः सह प्रेमक्रीडा ब्रजदेशे अतीव प्रसिद्धा अभवत्

ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਦੇਖਿ ਤਬੈ ਬਿਸ੍ਵਾਸੁਰ ਹ੍ਵੈ ਚੁਰਵਾ ਤਿਨ ਭਛਨਿ ਆਯੋ ॥
ग्वारनि देखि तबै बिस्वासुर ह्वै चुरवा तिन भछनि आयो ॥

गोपीं दृष्ट्वा विश्वसुरः चोररूपधारिणः भक्षयितुम् आगतः

ਗ੍ਵਾਰ ਹਰੇ ਹਰਿ ਕੇ ਬਹੁਤੇ ਤਿਹ ਕੋ ਫਿਰਿ ਕੈ ਹਰਿ ਜੂ ਲਖਿ ਪਾਯੋ ॥
ग्वार हरे हरि के बहुते तिह को फिरि कै हरि जू लखि पायो ॥

सः बहूनि गोपान् अपहृतवान्, कृष्णः सुविवेचनानन्तरं तं ज्ञातवान्

ਧਾਇ ਕੈ ਤਾਹੀ ਕੀ ਗ੍ਰੀਵ ਗਹੀ ਬਲ ਸੋ ਧਰਨੀ ਪਰ ਮਾਰਿ ਗਿਰਾਯੋ ॥੭੮੮॥
धाइ कै ताही की ग्रीव गही बल सो धरनी पर मारि गिरायो ॥७८८॥

कृष्णः धावित्वा कण्ठं गृहीत्वा पृथिव्यां तं हतवान्।७८८।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਬਿਸ੍ਵਾਸੁਰ ਕੋ ਸਮਾਰ ਕੈ ਕਰਿ ਸਾਧਨ ਕੇ ਕਾਮ ॥
बिस्वासुर को समार कै करि साधन के काम ॥

विश्वसुरस्य वधं कृत्वा साधवः कार्यम् |

ਹਲੀ ਸੰਗ ਸਭ ਗ੍ਵਾਰ ਲੈ ਆਏ ਨਿਸਿ ਕੋ ਧਾਮਿ ॥੭੮੯॥
हली संग सभ ग्वार लै आए निसि को धामि ॥७८९॥

विश्वसुरं हत्वा सन्तार्थं तादृशानि कर्माणि गत्वा कृष्णः बलरामसहितः रात्रौ पतन् स्वगृहम् आगतः।७८९।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਬਿਸ੍ਵਾਸੁਰ ਦੈਤ ਬਧਹ ਧਯਾਇ ਸਮਾਪਤਮ ॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे किसनावतारे बिस्वासुर दैत बधह धयाइ समापतम ॥

बचित्तरनाटके कृष्णावतारे विश्वसुरनामसुरस्य वधः इति अध्यायस्य अन्त्यम्।

ਅਥ ਹਰਿ ਕੋ ਅਕ੍ਰੂਰ ਮਥਰਾ ਕੋ ਲੈ ਜੈਬੋ ॥
अथ हरि को अक्रूर मथरा को लै जैबो ॥

अधुना अक्रूरेण कृष्णस्य मथुरागमनस्य वर्णनम् आरभ्यते

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਰਿਪੁ ਕੋ ਹਰਿ ਮਾਰਿ ਗਏ ਜਬ ਹੀ ਅਕ੍ਰੂਰ ਕਿਧੌ ਚਲ ਕੈ ਤਹਿ ਆਯੋ ॥
रिपु को हरि मारि गए जब ही अक्रूर किधौ चल कै तहि आयो ॥

शत्रुं हत्वा यदा कृष्णः गन्तुं प्रवृत्तः आसीत् तदा अक्रूरः तत्र आगतः |

ਸ੍ਯਾਮ ਕੋ ਦੇਖਿ ਪ੍ਰਨਾਮ ਕਰਿਓ ਅਪਨੇ ਮਨ ਮੈ ਅਤਿ ਹੀ ਸੁਖੁ ਪਾਯੋ ॥
स्याम को देखि प्रनाम करिओ अपने मन मै अति ही सुखु पायो ॥

कृष्णं दृष्ट्वा-अत्यन्तप्रसन्नं प्रणम्य पुरतः |

ਕੰਸ ਕਹੀ ਸੋਊ ਕੈ ਬਿਨਤੀ ਜਦੁਰਾ ਅਪੁਨੇ ਹਿਤ ਸਾਥ ਰਿਝਾਯੋ ॥
कंस कही सोऊ कै बिनती जदुरा अपुने हित साथ रिझायो ॥

कंसः यत्किमपि कर्तुं तं अकृष्टवान् तत् तदनुसारं कृत्वा कृष्णं हर्षितवान्

ਅੰਕੁਸ ਸੋ ਗਜ ਜਿਉ ਫਿਰੀਯੈ ਹਰਿ ਕੋ ਤਿਮ ਬਾਤਨ ਤੇ ਹਿਰਿ ਲਿਆਯੋ ॥੭੯੦॥
अंकुस सो गज जिउ फिरीयै हरि को तिम बातन ते हिरि लिआयो ॥७९०॥

यथा गजः अङ्कुशसाहाय्येन स्वस्य इच्छानुसारं निर्देशितः भवति, तथैव अक्रूरः प्रत्ययात्मकेन वार्तालापेन कृष्णस्य अनुमोदनं प्राप्तवान्।790।

ਸੁਨਿ ਕੈ ਬਤੀਯਾ ਤਿਹ ਕੀ ਹਰਿ ਜੂ ਪਿਤ ਧਾਮਿ ਗਏ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਨਾਈ ॥
सुनि कै बतीया तिह की हरि जू पित धामि गए इह बात सुनाई ॥

तस्य वचनं श्रुत्वा कृष्णः पितुः गृहं गतः |

ਮੋਹਿ ਅਬੈ ਅਕ੍ਰੂਰ ਕੈ ਹਾਥਿ ਬੁਲਾਇ ਪਠਿਓ ਮਥੁਰਾ ਹੂੰ ਕੇ ਰਾਈ ॥
मोहि अबै अक्रूर कै हाथि बुलाइ पठिओ मथुरा हूं के राई ॥

तस्य वचनं श्रुत्वा कृष्णः पितुः नन्दस्य समीपं गत्वा अवदत्, अहं अक्रूरसङ्गमे आगन्तुं मथुराराजेन कंसेन आहूतः

ਪੇਖਤ ਹੀ ਤਿਹ ਮੂਰਤਿ ਨੰਦ ਕਹੀ ਤੁਮਰੇ ਤਨ ਹੈ ਕੁਸਰਾਈ ॥
पेखत ही तिह मूरति नंद कही तुमरे तन है कुसराई ॥

तस्याः रूपं दृष्ट्वा नन्द उवाच तव शरीरं भद्रम् |

ਕਾਹੇ ਕੀ ਹੈ ਕੁਸਰਾਤ ਕਹਿਯੋ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬੁਲਿਓ ਮੁਸਲੀਧਰ ਭਾਈ ॥੭੯੧॥
काहे की है कुसरात कहियो इह भाति बुलिओ मुसलीधर भाई ॥७९१॥

कृष्णं दृष्ट्वा नन्दः उक्तवान् किं त्वं कुशलः कृष्णः किमर्थं पृच्छसि इति उक्तवान् कृष्णः अपि भ्रातरं बलरामम् आहूतवान्।७९१।

ਅਥ ਮਥੁਰਾ ਮੈ ਹਰਿ ਕੋ ਆਗਮ ॥
अथ मथुरा मै हरि को आगम ॥

अधुना मथुरायां कृष्णस्य आगमनस्य वर्णनं आरभ्यते

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਸੁਨਿ ਕੈ ਬਤੀਯਾ ਸੰਗਿ ਗ੍ਵਾਰਨ ਲੈ ਬ੍ਰਿਜਰਾਜ ਚਲਿਯੋ ਮਥੁਰਾ ਕੋ ਤਬੈ ॥
सुनि कै बतीया संगि ग्वारन लै ब्रिजराज चलियो मथुरा को तबै ॥

तेषां वार्तालापं श्रुत्वा गोपैः सह कृष्णः मथुरायाः कृते प्रस्थितवान्

ਬਕਰੇ ਅਤਿ ਲੈ ਪੁਨਿ ਛੀਰ ਘਨੋ ਧਰ ਕੈ ਮੁਸਲੀਧਰ ਸ੍ਯਾਮ ਅਗੈ ॥
बकरे अति लै पुनि छीर घनो धर कै मुसलीधर स्याम अगै ॥

ते अपि बहूनि बकान् स्वैः सह नीतवन्तः अपि च महान् गुणः क्षीरः, कृष्णः, बलरामः च अग्रे आसन्

ਤਿਹ ਦੇਖਤ ਹੀ ਸੁਖ ਹੋਤ ਘਨੋ ਤਨ ਕੋ ਜਿਹ ਦੇਖਤ ਪਾਪ ਭਗੈ ॥
तिह देखत ही सुख होत घनो तन को जिह देखत पाप भगै ॥

तान् दृष्ट्वा परमं आरामं लभते सर्वपापानि नश्यन्ति

ਮਨੋ ਗ੍ਵਾਰਨ ਕੋ ਬਨ ਸੁੰਦਰ ਮੈ ਸਮ ਕੇਹਰਿ ਕੀ ਜਦੁਰਾਇ ਲਗੈ ॥੭੯੨॥
मनो ग्वारन को बन सुंदर मै सम केहरि की जदुराइ लगै ॥७९२॥

कृष्णः सिंह इव गोपवने ॥७९२॥

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਮਥੁਰਾ ਹਰਿ ਕੇ ਜਾਨ ਕੀ ਸੁਨੀ ਜਸੋਧਾ ਬਾਤ ॥
मथुरा हरि के जान की सुनी जसोधा बात ॥

(यदा) जसोधः कृष्णस्य मथुरागमनं श्रुत्वा ।