सर्वे महता स्नेहेन नृत्यन्ति, मनोहरं दृश्यन्ते च
गायन्तं दृष्ट्वा गणगन्धर्वाः ईर्ष्याम् अनुभवन्ति तेषां नृत्यं दृष्ट्वा देवपत्न्यः लज्जाम् अनुभवन्ति।531।
प्रीतिमग्नः सन् श्रीकृष्णः तत्र स्वस्य प्रेम्णः नाटकं कृतवान्
इदं प्रतीयते था द हस मुग्धं सर्वान् स्वमन्त्रेण
तान् दृष्ट्वा स्वर्गकन्याः लज्जिताः मौनम् गुहासु निगूहन्ति स्म
कृष्णेन गोपीनां मनः अपहृतं सर्वे कृष्णेन सह स्तब्धाः।।५३२।।
कविः कथयति यत् सर्वे गोपीः कृष्णेन सह भ्रमन्ति
कश्चित् गायति, कश्चित् नृत्यति कश्चित् मौनेन चलति
कश्चित् श्रीकृष्णनाम पुनरुक्तः कश्चित् नाम पुनरुक्तः पृथिव्यां पतति
चुम्बके संलग्नाः सुई इव दृश्यन्ते।५३३।
कविः श्यामः कथयति, अर्धरात्रे श्रीकृष्णः प्रहसन् गोपीभ्यः (एतत्) उक्तवान्,
रात्रौ मृते कृष्णः गोपीभ्यः अवदत्, वयं भवन्तौ अहं च, अस्माकं प्रेमक्रीडां त्यक्त्वा पलायनं कुर्मः, गृहे लीनाः भवेम
कृष्णाश्रित्य सर्वे गोपीः स्वदुःखं विस्मृत्य गृहं प्रति प्रस्थिताः
सर्वे आगत्य स्वगृहेषु सुप्त्वा दिवसप्रदोषं प्रतीक्षितुं प्रवृत्ताः।५३४।
कविः श्यामः कथयति, कृष्णः गोपीगणे बहु (प्रेमस्य) क्रीडितः।
कविः श्यामः कथयति यत् एवं कृष्णगोपीनां प्रेम्णः अग्रे आसीत् । कृष्णः गोपीभिः सह गत्वा कामक्रीडां त्यक्त्वा गृहम् आगतः
तस्यां महाप्रतिबिम्बस्य सफलतां कविः मनसि विचारितवती अस्ति।
अस्य तमाशायाः कान्तिं वर्णयन् कविः वदति यत् सर्वान् प्रासंगिकान् योगान् गृहीत्वा भव्यं कुलम् सज्जीकृत्य तस्य मनसि दृश्यते।५३५।
बचित्तरनाटके कृष्णावतारे (कामनाट्यविषये) वर्णनान्तः।
अधुना हस्तग्रहणेन सह नाटकस्य विषये वर्णनं आरभ्यते-प्रेमक्रीडायाः रङ्गमम्
स्वय्या
प्रातः कृष्णा जी गृहात् निर्गत्य उत्थाय कस्मिंश्चित् स्थाने पलायितवान्।
प्रभातमात्रेण कृष्णः स्वगृहं त्यक्त्वा तत्स्थानं गतः, यत्र पुष्पाणि प्रफुल्लितानि, यमुना च प्रवहति स्म
सः सुन्दररीत्या निर्भयः क्रीडितुं आरब्धवान्
श्रोतुं गावानां बहानेन क्रीडन् गोपीनां आह्वानार्थं वेणुनाडयितुं आरब्धवान्।५३६।
कविः श्यामः कथयति यत् प्रेम्णः नाटकस्य कथां श्रुत्वा राधा बृशभानस्य कन्या धावन्ती आगता
चन्द्रवक्त्रं राधां काञ्चनं सुशोभनम्
तस्याः शरीरस्य आकर्षणं वक्तुं न शक्यते
गोपीमुखात् कृष्णस्य महिमां श्रुत्वा हरिवत् धावन्ती ॥५३७॥
कबिट्
बृशभानस्य पुत्री श्वेतसाडीं धारयति तथा च इदं प्रतीयते यत् ईश्वरः तस्याः सदृशं अधिकं आकर्षकं कञ्चित् न सृष्टवान्
रम्भा, उर्वशी, शची दं मन्दोदरी सौन्दर्यं राधापूर्वं तुच्छम्
कण्ठे मुक्ताहारं धारयित्वा सज्जा सा प्रेमामृतं प्राप्तुं कृष्णं प्रति गन्तुं प्रवृत्ता
सा अलङ्कृता चन्द्रप्रकाशे रात्रौ चन्द्रप्रकाशवत् दृश्यमाना कृष्णं प्रति आगता,तस्य प्रेम्णि लीनः सन्।
स्वय्या
सूर्मं धारयित्वा सुवस्त्राभरणैः शरीरं गता (गृहात्) । (इति भाति) २.
नेत्रेषु सुरमां क्षौमवस्त्राभरणधारिणी चन्द्रस्य वा श्वेतस्य अङ्कुरस्य वा अलौकिकशक्तेः अभिव्यक्तिः इव दृश्यते
राधिका सखी सह गच्छति कृष्णपादस्पर्शार्थम् |
अन्यगोपी मृत्तिकादीपज्योतिरिव सा स्वयं चन्द्रज्योतिरिति भासते ॥५३९॥
कृष्णप्रेम वर्धिता सा च पदं किञ्चित् न पुनः अनुसृत्य
तस्याः सौन्दर्यं शची इव इन्द्रभार्या रतिः इव (प्रेमदेवस्य पत्नी) अन्याः स्त्रियः तस्याः ईर्ष्याम् अनुभवन्ति
सा कामुकक्रीडायाः कृते सर्वेषां अलङ्कृतानां नर्तकानां इव चलति
मेघसदृशेषु गोपीषु विद्युद् इव दृश्यते।।५४०।।
ब्रह्मा अपि राधां दृष्ट्वा प्रसन्नं भवति शिवध्यानं च विक्षिप्तम्
रतिः अपि तां दृष्ट्वा मोहितः भवति, प्रेमदेवस्य गौरवः च भग्नः अस्ति
निशाचरः तस्याः भाषणं श्रुत्वा मौनम् अभवत्, लुण्ठितं च अनुभवति
मेघसदृशानां गोपीनां मध्ये विद्युद् इव सुमोहकम् ॥५४१॥
राधा कृष्णपादपूजनार्थं बहुधा अलङ्कृता