श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1222


ਭਗਨੀ ਦਰਬ ਬਿਲੋਕਿ ਕੈ ਲੋਭ ਸਿੰਧ ਕੈ ਮਾਹਿ ॥
भगनी दरब बिलोकि कै लोभ सिंध कै माहि ॥

वित्तं दृष्ट्वा लोभसमुद्रे भगिनी (मज्जति)।

ਨਖ ਸਿਖ ਲੌ ਬੂਡਤ ਭਈ ਸੁਧਿ ਨ ਰਹੀ ਜਿਯ ਮਾਹਿ ॥੫॥
नख सिख लौ बूडत भई सुधि न रही जिय माहि ॥५॥

(सा) शिरः पादाभ्यां (लोभसमुद्रे) मज्जिता, न च तस्याः मनसि स्पष्टा प्रज्ञा अवशिष्टा।।5.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਭ੍ਰਾਤ ਵਾਤ ਭਗਨੀ ਨ ਬਿਚਾਰਾ ॥
भ्रात वात भगनी न बिचारा ॥

(सा) भगिनी भ्रातृवत् किमपि न मन्यते स्म

ਫਾਸੀ ਡਾਰਿ ਕੰਠਿ ਮਹਿ ਮਾਰਾ ॥
फासी डारि कंठि महि मारा ॥

कण्ठे पाशं च स्थापयित्वा तं मारितवान्।

ਲੀਨਾ ਲੂਟਿ ਸਕਲ ਤਿਹ ਧਨ ਕੌ ॥
लीना लूटि सकल तिह धन कौ ॥

तस्य सर्वं धनं लुण्ठितम्

ਕਰਿਯੋ ਅਮੋਹ ਆਪਨੇ ਮਨ ਕੌ ॥੬॥
करियो अमोह आपने मन कौ ॥६॥

तस्य मनः च मोहितं कृतवान्। ६.

ਪ੍ਰਾਤ ਭਏ ਰੋਵਨ ਤਬ ਲਾਗੀ ॥
प्रात भए रोवन तब लागी ॥

प्रातःकाले सा रोदितुम् आरब्धा

ਜਬ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾ ਗਾਵ ਕੀ ਜਾਗੀ ॥
जब सभ प्रजा गाव की जागी ॥

यदा ग्रामस्य सर्वे जनाः जागरिताः।

ਮ੍ਰਿਤਕ ਬੰਧੁ ਤਬ ਸਭਨ ਦਿਖਾਯੋ ॥
म्रितक बंधु तब सभन दिखायो ॥

सः स्वस्य मृतं भ्रातरं सर्वेभ्यः दर्शितवान्।

ਮਰਿਯੋ ਆਜੁ ਇਹ ਸਾਪ ਚਬਾਯੋ ॥੭॥
मरियो आजु इह साप चबायो ॥७॥

(उवाच च) सर्पदंशात् मृतम्।।7।।

ਭਲੀ ਭਾਤ ਤਨ ਤਾਹਿ ਗਡਾਯੋ ॥
भली भात तन ताहि गडायो ॥

तस्य शरीरं सुवेषितम् आसीत्

ਯੌ ਕਾਜੀ ਤਨ ਆਪੁ ਜਤਾਯੋ ॥
यौ काजी तन आपु जतायो ॥

स च काजीम् एवं उक्तवान्।

ਸਾਜ ਬਾਜਿ ਇਕ ਯਾ ਕੋ ਘੋਰੋ ॥
साज बाजि इक या को घोरो ॥

तस्य उपकरणं अश्वं च

ਔਰ ਜੁ ਕਛੁ ਯਾ ਕੌ ਧਨੁ ਥੋਰੋ ॥੮॥
और जु कछु या कौ धनु थोरो ॥८॥

किञ्चित् धनं च (मम) ॥८॥

ਸੋ ਇਹ ਤ੍ਰਿਯਹਿ ਪਠਾਵਨ ਕੀਜੈ ॥
सो इह त्रियहि पठावन कीजै ॥

सः तत् स्वपत्न्याः कृते प्रेषितवान्

ਫਾਰਖਤੀ ਹਮ ਕੌ ਲਿਖਿ ਦੀਜੈ ॥
फारखती हम कौ लिखि दीजै ॥

फराखति (बेबकी) च लिखतु।

ਕਬੁਜ ਲਿਖਾ ਕਾਜੀ ਤੇ ਲਈ ॥
कबुज लिखा काजी ते लई ॥

(सः) काजीतः रसीदं ('कबुज') लिखितवान्

ਕਛੁ ਧਨ ਮ੍ਰਿਤਕ ਤ੍ਰਿਯਾ ਕਹ ਦਈ ॥੯॥
कछु धन म्रितक त्रिया कह दई ॥९॥

मृतस्य भार्यायाः च किञ्चित् धनं दत्तवान्। ९.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਇਹ ਛਲ ਅਪਨੋ ਭ੍ਰਾਤ ਹਤਿ ਲੀਨੀ ਕਬੁਜਿ ਲਿਖਾਇ ॥
इह छल अपनो भ्रात हति लीनी कबुजि लिखाइ ॥

अनेन युक्त्या रसीदं लिखितुं भ्रातरं मारितवान् ।

ਨਿਸਾ ਕਰੀ ਤਿਹ ਨਾਰਿ ਕੀ ਸਭ ਧਨ ਗਈ ਪਚਾਇ ॥੧੦॥
निसा करी तिह नारि की सभ धन गई पचाइ ॥१०॥

तस्य भार्यायाः अपि सान्त्वनेन सर्वं धनं भक्षितम् । १०.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਸਤਾਸੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੮੭॥੫੪੫੧॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ सतासी चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२८७॥५४५१॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रियाचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २८७तमस्य चरितस्य समाप्तिः, सर्वं शुभम्। २८७.५४१ इति । गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਯੂਨਾ ਸਹਿਰ ਰੂਮ ਮਹਿ ਜਹਾ ॥
यूना सहिर रूम महि जहा ॥

रुम् (देशे) यत्र युना नाम नगरम् अस्ति,

ਦੇਵ ਛਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਇਕ ਤਹਾ ॥
देव छत्र राजा इक तहा ॥

तत्र छत्रदेवः नाम राजा आसीत्।

ਛੈਲ ਦੇਇ ਦੁਹਿਤਾ ਤਾ ਕੇ ਇਕ ॥
छैल देइ दुहिता ता के इक ॥

तस्य छैल देई नाम कन्या आसीत् ।

ਪੜੀ ਬ੍ਯਾਕਰਨ ਕੋਕ ਸਾਸਤ੍ਰਨਿਕ ॥੧॥
पड़ी ब्याकरन कोक सासत्रनिक ॥१॥

सा व्याकरणं कोकशास्त्रं च बहु पठितवती आसीत् । १.

ਅਜਿਤ ਸੈਨ ਤਿਹ ਠਾ ਇਕ ਛਤ੍ਰੀ ॥
अजित सैन तिह ठा इक छत्री ॥

अजीत सेन नाम तत्र

ਤੇਜਵਾਨ ਬਲਵਾਨ ਧਰਤ੍ਰੀ ॥
तेजवान बलवान धरत्री ॥

उज्ज्वलं दृढं तीक्ष्णधारं छत्रं च आसीत् ।

ਰੂਪਵਾਨ ਬਲਵਾਨ ਅਪਾਰਾ ॥
रूपवान बलवान अपारा ॥

(सः) अतीव सुन्दरः शूरः च आसीत्

ਪੂਰੋ ਪੁਰਖ ਜਗਤ ਉਜਿਯਾਰਾ ॥੨॥
पूरो पुरख जगत उजियारा ॥२॥

जगति च सिद्धः पुरुषः इति उदघाटितः आसीत्। २.

ਤੇਜਵਾਨ ਦੁਤਿਵਾਨ ਅਤੁਲ ਬਲ ॥
तेजवान दुतिवान अतुल बल ॥

तेजस्वी, सुन्दरः, अपारबलस्य च आसीत् ।

ਅਰਿ ਅਨੇਕ ਜੀਤੇ ਜਿਨ ਦਲਿ ਮਲਿ ॥
अरि अनेक जीते जिन दलि मलि ॥

तेन बहवः शत्रवः पराजिताः आसन् ।

ਆਵਤ ਤਾਹਿ ਬਿਲੋਕ੍ਯੋ ਰਾਨੀ ॥
आवत ताहि बिलोक्यो रानी ॥

राणी तं आगच्छन्तं दृष्टवती

ਦੁਹਿਤਾ ਸੋ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਖਾਨੀ ॥੩॥
दुहिता सो इह भाति बखानी ॥३॥

एवं च कन्याम् उक्तवान्। ३.

ਜੌ ਇਹ ਧਾਮ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਕੇ ਹੋਤੋ ॥
जौ इह धाम न्रिपति के होतो ॥

यदि (क) राज्ञः गृहे (जन्म) आसीत् ।

ਤੌ ਤੁਮਰੇ ਲਾਇਕ ਬਰ ਕੋ ਥੋ ॥
तौ तुमरे लाइक बर को थो ॥

अतः भवतः कृते उत्तमं वर्षम् आसीत्।

ਅਬ ਮੈ ਅਸ ਕਹ ਕਰੌ ਉਪਾਊ ॥
अब मै अस कह करौ उपाऊ ॥

अहम् इदानीं तथैव करोमि

ਐਸੋ ਬਰ ਤੁਹਿ ਆਨ ਮਿਲਾਊ ॥੪॥
ऐसो बर तुहि आन मिलाऊ ॥४॥

यत् अहं भवन्तं तादृशं वर्षं प्राप्स्यामि। ४.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਤਨਿਕ ਕੁਅਰਿ ਕੇ ਧੁਨਿ ਜਬ ਅਸਿ ਕਾਨਨ ਪਰੀ ॥
तनिक कुअरि के धुनि जब असि कानन परी ॥

यदा राजकुमार्याः कर्णौ कटुमधुरता पूरिताः आसन्।

ਦੇਖਿ ਰਹੀ ਤਹਿ ਓਰ ਮੈਨ ਅਰੁ ਮਦ ਭਰੀ ॥
देखि रही तहि ओर मैन अरु मद भरी ॥

अतः कामेन (सौन्दर्येन च) मोहिता सा तं पश्यितुं आरब्धा ।

ਮੋਹਿ ਰਹੀ ਮਨ ਮਾਹਿ ਨ ਪ੍ਰਗਟ ਜਤਾਇਯੋ ॥
मोहि रही मन माहि न प्रगट जताइयो ॥

मनसि मोहिता भूत्वा कस्मैचित् न प्रकाशितवती ।

ਹੋ ਪਲ ਪਲ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਤੀ ਦਿਵਸ ਗਵਾਇਯੋ ॥੫॥
हो पल पल बलि बलि जाती दिवस गवाइयो ॥५॥

सा तस्य प्रेम्णा सर्वं दिवसं क्षणात् क्षणं यापयति स्म । ५.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਰੈਨਿ ਭਏ ਸਹਚਰੀ ਬੁਲਾਈ ॥
रैनि भए सहचरी बुलाई ॥

रात्रौ सः दासीम् आहूतवान्

ਚਿਤ ਬ੍ਰਿਥਾ ਤਿਹ ਸਕਲ ਸੁਨਾਈ ॥
चित ब्रिथा तिह सकल सुनाई ॥

(तस्य) मनसः सर्वान् विचारान् च तस्मै कथितवान्।