श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 63


ਵਹੈ ਕਾਲ ਘਾਯੰ ॥੩੩॥
वहै काल घायं ॥३३॥

कोटलेहरस्य प्रमुखः मृत्युना जप्तः।३३।

ਰਣੰ ਤਿਆਗਿ ਭਾਗੇ ॥
रणं तिआगि भागे ॥

(अन्ततः राजा) युद्धक्षेत्रं त्यक्त्वा पलायितवान्,

ਸਬੈ ਤ੍ਰਾਸ ਪਾਗੇ ॥
सबै त्रास पागे ॥

गिरिपुरुषाः रणक्षेत्रात् पलायिताः सर्वे भयपूर्णाः |

ਭਈ ਜੀਤ ਮੇਰੀ ॥
भई जीत मेरी ॥

अहं कृतवान्

ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਾਲ ਕੇਰੀ ॥੩੪॥
क्रिपा काल केरी ॥३४॥

शाश्वतेश्वरस्य अनुग्रहेण विजयं प्राप्तवान् (KAL)।34.

ਰਣੰ ਜੀਤਿ ਆਏ ॥
रणं जीति आए ॥

युद्धं जित्वा (वयं प्रत्यागताः)।

ਜਯੰ ਗੀਤ ਗਾਏ ॥
जयं गीत गाए ॥

वयं विजयानन्तरं पुनः आगत्य विजयगीतानि गायितवन्तः।

ਧਨੰਧਾਰ ਬਰਖੇ ॥
धनंधार बरखे ॥

वर्षा धनं, २.

ਸਬੈ ਸੂਰ ਹਰਖੇ ॥੩੫॥
सबै सूर हरखे ॥३५॥

अहं योद्धानां हर्षपूर्णानां धनवृष्टिं कृतवान्।।35।।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਜੁਧ ਜੀਤ ਆਏ ਜਬੈ ਟਿਕੈ ਨ ਤਿਨ ਪੁਰ ਪਾਵ ॥
जुध जीत आए जबै टिकै न तिन पुर पाव ॥

विजयानन्तरं यदा अहं प्रत्यागतवान् तदा अहं पाओन्तायां न स्थितवान् ।

ਕਾਹਲੂਰ ਮੈ ਬਾਧਿਯੋ ਆਨਿ ਅਨੰਦਪੁਰ ਗਾਵ ॥੩੬॥
काहलूर मै बाधियो आनि अनंदपुर गाव ॥३६॥

अहं काहलुरमागत्य आनन्दपुरग्रामं स्थापितवान्।३६।

ਜੇ ਜੇ ਨਰ ਤਹ ਨ ਭਿਰੇ ਦੀਨੇ ਨਗਰ ਨਿਕਾਰ ॥
जे जे नर तह न भिरे दीने नगर निकार ॥

ये बलं न संयुज्यन्ते स्म, ते नगरात् निर्गताः ।

ਜੇ ਤਿਹ ਠਉਰ ਭਲੇ ਭਿਰੇ ਤਿਨੈ ਕਰੀ ਪ੍ਰਤਿਪਾਰ ॥੩੭॥
जे तिह ठउर भले भिरे तिनै करी प्रतिपार ॥३७॥

ये च वीरयुद्धं कृतवन्तः ते मया आश्रयिताः ३७।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਬਹਤ ਦਿਵਸ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਤਾਏ ॥
बहत दिवस इह भाति बिताए ॥

एवं बहवः दिवसाः व्यतीताः।

ਸੰਤ ਉਬਾਰਿ ਦੁਸਟ ਸਭ ਘਾਏ ॥
संत उबारि दुसट सभ घाए ॥

एवं बहूनि दिवसाः व्यतीताः, सः साधवः रक्षिताः दुष्टाः च हताः।

ਟਾਗ ਟਾਗ ਕਰਿ ਹਨੇ ਨਿਦਾਨਾ ॥
टाग टाग करि हने निदाना ॥

ते तान् मूर्खान् लम्बयन्ति स्म, .

ਕੂਕਰ ਜਿਮਿ ਤਿਨ ਤਜੇ ਪ੍ਰਾਨਾ ॥੩੮॥
कूकर जिमि तिन तजे प्राना ॥३८॥

अत्याचारिणः लम्बिताः अन्ते हताः, ते श्वाः इव अन्तिमं निःश्वसन्ति स्म।३८।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਰਾਜ ਸਾਜ ਕਥਨੰ ਭੰਗਾਣੀ ਜੁਧ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਅਸਟਮੋ ਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤੰ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੮॥੩੨੦॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे राज साज कथनं भंगाणी जुध बरननं नाम असटमो धिआइ समापतं सतु सुभम सतु ॥८॥३२०॥

बछित्तर नाटकस्य भङ्गनीयुद्धवर्णनम् इति अष्टमस्य अध्यायस्य समाप्तिः ८.३२०.

ਅਥ ਨਉਦਨ ਕਾ ਜੁਧ ਬਰਨਨੰ ॥
अथ नउदन का जुध बरननं ॥

अत्र नादौनयुद्धस्य वर्णनम् आरभ्यते-

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਬਹੁਤ ਕਾਲ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਤਾਯੋ ॥
बहुत काल इह भाति बितायो ॥

एवं बहुकालः व्यतीतः।

ਮੀਆ ਖਾਨ ਜੰਮੂ ਕਹ ਆਯੋ ॥
मीआ खान जंमू कह आयो ॥

एवं प्रकारेण बहुकालः व्यतीतः, मियां खानः (दिल्लीतः) जम्मू (राजस्वसङ्ग्रहार्थम्) आगतः।

ਅਲਿਫ ਖਾਨ ਨਾਦੌਣ ਪਠਾਵਾ ॥
अलिफ खान नादौण पठावा ॥

(सः) आल्फ खानं नदौन् प्रेषितवान्,

ਭੀਮਚੰਦ ਤਨ ਬੈਰ ਬਢਾਵਾ ॥੧॥
भीमचंद तन बैर बढावा ॥१॥

सः अलिफखानं नदौन् प्रति प्रेषितवान्, तस्य भीमचन्दस्य (कहलुरस्य प्रमुखस्य) प्रति वैरस्य विकासः अभवत् ।१.

ਜੁਧ ਕਾਜ ਨ੍ਰਿਪ ਹਮੈ ਬੁਲਾਯੋ ॥
जुध काज न्रिप हमै बुलायो ॥

राजा अस्मान् युद्धाय आहूतवान् (अल्फखानेन सह)।

ਆਪਿ ਤਵਨ ਕੀ ਓਰ ਸਿਧਾਯੋ ॥
आपि तवन की ओर सिधायो ॥

भीम छनादः साहाय्यार्थं मां आहूय स्वयं (शत्रुस्य) सम्मुखं गतः।

ਤਿਨ ਕਠਗੜ ਨਵਰਸ ਪਰ ਬਾਧੋ ॥
तिन कठगड़ नवरस पर बाधो ॥

आल्फ खानः नवरास् (नामकं पर्वतम्) इत्यत्र काष्ठदुर्गं (अग्रभागे) निर्मितवान् ।

ਤੀਰ ਤੁਫੰਗ ਨਰੇਸਨ ਸਾਧੋ ॥੨॥
तीर तुफंग नरेसन साधो ॥२॥

अलिफखानः नवरासपर्वतस्य काष्ठदुर्गं सज्जीकृतवान् । तेषां बाणबन्दूकान् च गिरिप्रमुखः ।२।

ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ॥
भुजंग प्रयात छंद ॥

भुजंग स्तन्जा

ਤਹਾ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਬਲੀ ਭੀਮ ਚੰਦੰ ॥
तहा राज सिंघ बली भीम चंदं ॥

तत्र भीमचन्देन सह महाबलः राजराजसिंहः |

ਚੜਿਓ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਮਹਾ ਤੇਜਵੰਦੰ ॥
चड़िओ राम सिंघ महा तेजवंदं ॥

वीर भीम चन्द सहित राजसिंह यशस्वी रामसिंह,

ਸੁਖੰਦੇਵ ਗਾਜੀ ਜਸਰੋਟ ਰਾਜੰ ॥
सुखंदेव गाजी जसरोट राजं ॥

सुखदेव, जसरोतस्य गौरवशाली राजा

ਚੜੇ ਕ੍ਰੁਧ ਕੀਨੇ ਕਰੇ ਸਰਬ ਕਾਜੰ ॥੩॥
चड़े क्रुध कीने करे सरब काजं ॥३॥

तथा जसरोतस्य सुखदेव गाजी, क्रोधेन परिपूर्णाः आसन्, उत्साहेन स्वकार्याणि प्रबन्धयन्ति स्म।3.

ਪ੍ਰਿਥੀਚੰਦ ਚਢਿਓ ਡਢੇ ਡਢਵਾਰੰ ॥
प्रिथीचंद चढिओ डढे डढवारं ॥

धधा बलवान् पृथ्वीचन्द द्धावलिया आरुह्य।

ਚਲੇ ਸਿਧ ਹੁਐ ਕਾਰ ਰਾਜੰ ਸੁਧਾਰੰ ॥
चले सिध हुऐ कार राजं सुधारं ॥

तत्र स्वराज्यस्य कार्यानुष्ठानं कृत्वा दध्वरस्य वीरः पृथिचन्दः अपि आगतः ।

ਕਰੀ ਢੂਕ ਢੋਅੰ ਕਿਰਪਾਲ ਚੰਦੰ ॥
करी ढूक ढोअं किरपाल चंदं ॥

कृपाल चन्दः निकटतया आक्रमणं कृतवान्

ਹਟਾਏ ਸਬੇ ਮਾਰਿ ਕੈ ਬੀਰ ਬ੍ਰਿੰਦੰ ॥੪॥
हटाए सबे मारि कै बीर ब्रिंदं ॥४॥

किर्पालचन्दः (कनारस्य) गोलाबारूदं गृहीत्वा आगत्य पुनः वाहनं कृत्वा (भीमचन्दस्य) बहवः योद्धान् मारितवान् ।४.

ਦੁਤੀਯ ਢੋਅ ਢੂਕੇ ਵਹੈ ਮਾਰਿ ਉਤਾਰੀ ॥
दुतीय ढोअ ढूके वहै मारि उतारी ॥

द्वितीयवारं स्पर्धायाः कृते उपयुक्तः, (तेषां) अधः प्रहारं कृतवान्।

ਖਰੇ ਦਾਤ ਪੀਸੇ ਛੁਭੈ ਛਤ੍ਰਧਾਰੀ ॥
खरे दात पीसे छुभै छत्रधारी ॥

यदा द्वितीयवारं भीमचन्दस्य बलानि अग्रे गच्छन्ति स्म, तदा ते (भीमचन्दस्य मित्रराष्ट्राणां) महतीं दुःखं प्रति अधः ताडिताः अभवन्,

ਉਤੈ ਵੈ ਖਰੇ ਬੀਰ ਬੰਬੈ ਬਜਾਵੈ ॥
उतै वै खरे बीर बंबै बजावै ॥

तत्र ते योद्धाः उद्घोषयन्ति स्म।

ਤਰੇ ਭੂਪ ਠਾਢੇ ਬਡੋ ਸੋਕੁ ਪਾਵੈ ॥੫॥
तरे भूप ठाढे बडो सोकु पावै ॥५॥

गिरिस्थे योद्धा तुरङ्गं वादयन्ति स्म, अधः प्रधानाः पश्चात्तापपूर्णाः आसन्।5.

ਤਬੈ ਭੀਮਚੰਦੰ ਕੀਯੋ ਕੋਪ ਆਪੰ ॥
तबै भीमचंदं कीयो कोप आपं ॥

ततः स्वयं भीमचन्दः क्रुद्धः अभवत्

ਹਨੂਮਾਨ ਕੈ ਮੰਤ੍ਰ ਕੋ ਮੁਖਿ ਜਾਪੰ ॥
हनूमान कै मंत्र को मुखि जापं ॥

अथ भीमचन्दः महता क्रोधः सन् हनुमतः मन्त्रान् पठितुं प्रवृत्तः।

ਸਬੈ ਬੀਰ ਬੋਲੈ ਹਮੈ ਭੀ ਬੁਲਾਯੰ ॥
सबै बीर बोलै हमै भी बुलायं ॥

सर्वान् योद्धान् आहूय अस्मान् अपि आमन्त्रितवान्।

ਤਬੈ ਢੋਅ ਕੈ ਕੈ ਸੁ ਨੀਕੈ ਸਿਧਾਯੰ ॥੬॥
तबै ढोअ कै कै सु नीकै सिधायं ॥६॥

सः सर्वान् योद्धान् आहूय मां च आहूतवान् | ततः सर्वे समागत्य आक्रमणार्थं प्रस्थिताः।6.

ਸਬੈ ਕੋਪ ਕੈ ਕੈ ਮਹਾ ਬੀਰ ਢੂਕੈ ॥
सबै कोप कै कै महा बीर ढूकै ॥

सर्वे महायोद्धाः क्रोधाः अग्रे गतवन्तः |

ਚਲੈ ਬਾਰਿਬੈ ਬਾਰ ਕੋ ਜਿਉ ਭਭੂਕੈ ॥
चलै बारिबै बार को जिउ भभूकै ॥

सर्वे महायोद्धाः शुष्कतृणवेष्टनस्य उपरि ज्वाला इव महता क्रोधेन अग्रे गतवन्तः।

ਤਹਾ ਬਿਝੁੜਿਆਲੰ ਹਠਿਯੋ ਬੀਰ ਦਿਆਲੰ ॥
तहा बिझुड़िआलं हठियो बीर दिआलं ॥

वीर दयाल चन्दः, यः तत्र उत्पीडितः आसीत्

ਉਠਿਯੋ ਸੈਨ ਲੈ ਸੰਗਿ ਸਾਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾਲੰ ॥੭॥
उठियो सैन लै संगि सारी क्रिपालं ॥७॥

ततः परे बिझारवालस्य वीरः राजा दयालः राजाकिर्पालेन सह सर्वैः सेनाभिः सह अग्रे अगच्छत्।7.

ਮਧੁਭਾਰ ਛੰਦ ॥
मधुभार छंद ॥

मधुभर स्तन्जा

ਕੁਪਿਓ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ॥
कुपिओ क्रिपाल ॥

कृपाल चन्दः क्रुद्धः अभवत् ।

ਨਚੇ ਮਰਾਲ ॥
नचे मराल ॥

किर्पाल चनादः अतीव क्रुद्धः आसीत् । अश्वाः नृत्यन्ति स्म ।

ਬਜੇ ਬਜੰਤ ॥
बजे बजंत ॥

युद्धघण्टाः ध्वनितुं आरब्धाः

ਕਰੂਰੰ ਅਨੰਤ ॥੮॥
करूरं अनंत ॥८॥

नलिकां च वाद्यते स्म येन घोरं दृश्यं प्रस्तुतम्।8.

ਜੁਝੰਤ ਜੁਆਣ ॥
जुझंत जुआण ॥

योद्धवः युद्धं कर्तुं प्रवृत्ताः, .

ਬਾਹੈ ਕ੍ਰਿਪਾਣ ॥
बाहै क्रिपाण ॥

योद्धा चतुर्थं खड्गान् प्रहृत्य च।

ਜੀਅ ਧਾਰਿ ਕ੍ਰੋਧ ॥
जीअ धारि क्रोध ॥

मनसि क्रुद्धः भवति

ਛਡੇ ਸਰੋਘ ॥੯॥
छडे सरोघ ॥९॥

क्रोधेन ते बाणानां वॉलीवृष्टिं कृतवन्तः।9.

ਲੁਝੈ ਨਿਦਾਣ ॥
लुझै निदाण ॥

(यः) युद्धं कुर्वन्ति, २.

ਤਜੰਤ ਪ੍ਰਾਣ ॥
तजंत प्राण ॥

क्षेत्रे पतित्वा युद्धसैनिकाः अन्तिमं निःश्वासं कृतवन्तः ।

ਗਿਰ ਪਰਤ ਭੂਮਿ ॥
गिर परत भूमि ॥

ते भूमौ पतन्ति

ਜਣੁ ਮੇਘ ਝੂਮਿ ॥੧੦॥
जणु मेघ झूमि ॥१०॥

ते पतितवन्तः। भूमौ मेघानां गर्जना इव ॥१०॥

ਰਸਾਵਲ ਛੰਦ ॥
रसावल छंद ॥

रसावल स्तन्जा

ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਕੋਪਿਯੰ ॥
क्रिपाल कोपियं ॥

कृपाल चन्दः क्रुद्धः अभवत्, २.

ਹਠੀ ਪਾਵ ਰੋਪਿਯੰ ॥
हठी पाव रोपियं ॥

किर्पालचन्दः महाक्रोधः क्षेत्रे दृढतया स्थितः।

ਸਰੋਘੰ ਚਲਾਏ ॥
सरोघं चलाए ॥

अत्यधिकं बाणाः निपातयन्तु

ਬਡੇ ਬੀਰ ਘਾਏ ॥੧੧॥
बडे बीर घाए ॥११॥

बाणवल्लिना महायोद्धान् हत्वा ॥११॥

ਹਣੈ ਛਤ੍ਰਧਾਰੀ ॥
हणै छत्रधारी ॥

छत्रधारी (राजा) हता, २.

ਲਿਟੇ ਭੂਪ ਭਾਰੀ ॥
लिटे भूप भारी ॥

स मुख्यं जघान भूमौ मृतं शयितम् |

ਮਹਾ ਨਾਦ ਬਾਜੇ ॥
महा नाद बाजे ॥

शृङ्गाणि प्रवहन्ति स्म