श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1257


ਹਾਇ ਹਾਇ ਗਿਰਿ ਭੂਮ ਉਚਾਰਾ ॥
हाइ हाइ गिरि भूम उचारा ॥

(असफलं दृष्ट्वा राज्ञी चरित्रं कृतवती)। भूमौ पतित्वा हि हि इति जपं प्रारभत ।

ਮੁਰ ਕਰੇਜ ਡਾਇਨੀ ਨਿਹਾਰਾ ॥੭॥
मुर करेज डाइनी निहारा ॥७॥

(अथ च वक्तुं आरब्धवान् यत्) मम यकृत् (अस्याः) डाकिन्याः (अया) दृष्टः (आकृष्टः) अस्ति।7.

ਤਿਹ ਤ੍ਰਿਯ ਬਸਤ੍ਰ ਹੁਤੇ ਪਹਿਰਾਏ ॥
तिह त्रिय बसत्र हुते पहिराए ॥

सा (राज्ञी) स्त्रीवस्त्रधारिणी आसीत्।

ਡਾਇਨ ਸੁਨਤ ਲੋਗ ਉਠਿ ਧਾਏ ॥
डाइन सुनत लोग उठि धाए ॥

डायनस्य (नाम) श्रुत्वा सर्वे उत्थिताः।

ਜਬ ਗਹਿ ਤਾਹਿ ਬਹੁਤ ਬਿਧਿ ਮਾਰਾ ॥
जब गहि ताहि बहुत बिधि मारा ॥

यदा सः गृहीतः भृशं ताडितः च ।

ਤਬ ਤਿਨ ਮਨਾ ਜੁ ਤ੍ਰਿਯਾ ਉਚਾਰਾ ॥੮॥
तब तिन मना जु त्रिया उचारा ॥८॥

अतः सः राज्ञ्याः उक्तं स्वीकृतवान्।8.

ਤਬ ਲਗਿ ਤਹਾ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਹੂੰ ਆਯੋ ॥
तब लगि तहा न्रिपति हूं आयो ॥

तावत् राजा तत्र आगतः।

ਸੁਨਿ ਕਰੇਜ ਤ੍ਰਿਯ ਹਰਿਯੋ ਰਿਸਾਯੋ ॥
सुनि करेज त्रिय हरियो रिसायो ॥

यकृत् अपहृत्य सा क्रुद्धा एतच्छ्रुत्वा उवाच।

ਇਹ ਡਾਇਨਿ ਕਹ ਕਹਾ ਸੰਘਾਰੋ ॥
इह डाइनि कह कहा संघारो ॥

एतां डाकिनीं मारयतु

ਕੈ ਅਬ ਹੀ ਰਾਨੀਯਹਿ ਜਿਯਾਰੋ ॥੯॥
कै अब ही रानीयहि जियारो ॥९॥

अथवा अधुना एव राज्ञीं पुनः सजीवं कुर्मः (अर्थात् यकृत् प्रत्यागच्छामः) ॥९॥

ਤਬ ਤਿਨ ਦੂਰਿ ਠਾਢ ਨ੍ਰਿਪ ਕੀਏ ॥
तब तिन दूरि ठाढ न्रिप कीए ॥

ततः सः (हाजी रायः) राजानं दूरं स्थितवान्

ਰਾਨੀ ਕੇ ਚੁੰਬਨ ਤਿਨ ਲੀਏ ॥
रानी के चुंबन तिन लीए ॥

सः च राज्ञ्याः चुम्बनानि प्राप्तवान्।

ਰਾਜਾ ਲਖੈ ਕਰੇਜੋ ਡਾਰੈ ॥
राजा लखै करेजो डारै ॥

(एतत् कर्म) राजा चिन्तयन् आसीत् यत् (राज्ञ्याः अन्तः) यकृत् स्थापयति इति।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨਹਿ ਮੂੜ ਬਿਚਾਰੈ ॥੧੦॥
भेद अभेद नहि मूड़ बिचारै ॥१०॥

सः मूर्खः भेदं न अवगच्छति स्म । १०.

ਸਭ ਤਬ ਹੀ ਲੋਗਾਨ ਹਟਾਯੋ ॥
सभ तब ही लोगान हटायो ॥

अथ (सः) सर्वान् जनान् अपसारयति स्म

ਅਧਿਕ ਨਾਰਿ ਸੌ ਭੋਗ ਮਚਾਯੋ ॥
अधिक नारि सौ भोग मचायो ॥

राज्ञ्या सह च बहु लीनः अभवत्।

ਰਾਖੈ ਜੋ ਮੁਰਿ ਕਹਿ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਾਨਾ ॥
राखै जो मुरि कहि प्रिय प्राना ॥

(ततः वक्तुं आरब्धवान्) हे प्रिये! त्वं मम आत्मानं रक्षसि, २.

ਤੁਮ ਸੌ ਰਮੌ ਸਦਾ ਬਿਧਿ ਨਾਨਾ ॥੧੧॥
तुम सौ रमौ सदा बिधि नाना ॥११॥

(तस्य कृते) अहं भवद्भिः सह सर्वदा भिन्नभिन्नरूपेण प्रेम करिष्यामि। ११.

ਅਧਿਕ ਭੋਗ ਤਾ ਸੌ ਤ੍ਰਿਯ ਕਰਿ ਕੈ ॥
अधिक भोग ता सौ त्रिय करि कै ॥

तं बहु रमयित्वा

ਧਾਇ ਭੇਸ ਦੈ ਦਯੋ ਨਿਕਰਿ ਕੈ ॥
धाइ भेस दै दयो निकरि कै ॥

राज्ञी तां धात्रीवेषं कृत्वा विमुक्तवती ।

ਭਾਖਤ ਜਾਇ ਪਤਿਹਿ ਅਸ ਭਈ ॥
भाखत जाइ पतिहि अस भई ॥

(राज्ञी) भर्तुः समीपं गत्वा एवं वक्तुं आरब्धा

ਦੇਇ ਕਰਿਜਵਾ ਡਾਇਨਿ ਗਈ ॥੧੨॥
देइ करिजवा डाइनि गई ॥१२॥

यत् मम कृते डायन क्लेजा दत्ता अस्ति। १२.

ਦਿਤ ਮੁਹਿ ਪ੍ਰਥਮ ਕਰਿਜਵਾ ਭਈ ॥
दित मुहि प्रथम करिजवा भई ॥

सः प्रथमं यकृत् दत्तवान्।

ਪੁਨਿ ਵਹ ਅੰਤ੍ਰਧ੍ਯਾਨ ਹ੍ਵੈ ਗਈ ॥
पुनि वह अंत्रध्यान ह्वै गई ॥

अथ सः भेदः ध्यानम् अभवत् ।

ਨ੍ਰਿਪ ਬਰ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਨ ਹਮਰੀ ਆਈ ॥
न्रिप बर द्रिसटि न हमरी आई ॥

महान् राजा ! (ततः) सा मां न दृष्टवती।

ਕ੍ਯਾ ਜਨਿਯੈ ਕਿਹ ਦੇਸ ਸਿਧਾਈ ॥੧੩॥
क्या जनियै किह देस सिधाई ॥१३॥

सा कस्मिन् देशे गता इति भवन्तः जानन्ति वा ? १३.

ਸਤਿ ਸਤਿ ਤਬ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਉਚਾਰਾ ॥
सति सति तब न्रिपति उचारा ॥

राजा तदा ‘सत् सत्’ इति उक्तवान् ।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨ ਮੂੜ ਬਿਚਾਰਾ ॥
भेद अभेद न मूड़ बिचारा ॥

किन्तु मूर्खः भेदं न ज्ञातवान्।

ਨਿਰਖਤ ਥੋ ਤ੍ਰਿਯ ਜਾਰ ਬਜਾਈ ॥
निरखत थो त्रिय जार बजाई ॥

(सर्व) पश्यन् सः पुरुषः तया सह व्यभिचारं कृतवान्

ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਗਯੋ ਆਂਖਿ ਚੁਰਾਈ ॥੧੪॥
इह चरित्र गयो आंखि चुराई ॥१४॥

एतत् च चरित्रं कृत्वा सः नेत्रं तारयन् बहिः गतः। १४.

ਪ੍ਰਥਮ ਮਿਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਯ ਬੋਲਿ ਪਠਾਯੋ ॥
प्रथम मित्र त्रिय बोलि पठायो ॥

प्रथमं मित्रम् आहूतवती ।

ਕਹਿਯੋ ਨ ਕਿਯ ਤ੍ਰਿਯ ਤ੍ਰਾਸ ਦਿਖਾਯੋ ॥
कहियो न किय त्रिय त्रास दिखायो ॥

(यदा) सः न उवाच, (तदा) सा स्त्री भीता (तम्)।

ਬਹੁਰਿ ਭਜਾ ਇਹ ਚਰਿਤ ਲਖਾਯਾ ॥
बहुरि भजा इह चरित लखाया ॥

एतत् चरित्रं दर्शयित्वा कृतम् ।

ਠਾਢ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਜੜ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਯਾ ॥੧੫॥
ठाढ न्रिपति जड़ मूंड मुंडाया ॥१५॥

स्थितः शिरः मुण्डितवान् (स्थितः वञ्चितः इत्यर्थः) । १५.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਤੀਨ ਸੌ ਆਠ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੩੦੮॥੫੯੦੦॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे तीन सौ आठ चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥३०८॥५९००॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रियाचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य ३०८तमस्य चरितस्य समाप्तिः, सर्वं शुभम्।३०८।५९००। गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਕਰਨਾਟਕ ਕੋ ਦੇਸ ਬਸਤ ਜਹ ॥
करनाटक को देस बसत जह ॥

यत्र पूर्वं कर्णाटकदेशः वसति स्म,

ਸ੍ਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਸੈਨ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਤਹ ॥
स्री करनाटक सैन न्रिपति तह ॥

तत्र कर्णाटकसेना (शासकः) नाम राजा आसीत् ।

ਕਰਨਾਟਕ ਦੇਈ ਗ੍ਰਿਹ ਨਾਰੀ ॥
करनाटक देई ग्रिह नारी ॥

(तस्य) गृहे कर्णाटकदेई नाम नारी आसीत्

ਜਾ ਤੇ ਲਿਯ ਰਵਿ ਸਸਿ ਉਜਿਯਾਰੀ ॥੧॥
जा ते लिय रवि ससि उजियारी ॥१॥

यस्मात् सूर्यचन्द्रौ प्रकाशं गृह्णन्ति स्म। १.

ਤਹ ਇਕ ਸਾਹ ਬਸਤ ਥੋ ਨੀਕੋ ॥
तह इक साह बसत थो नीको ॥

तत्र एकः सुन्दरः राजा निवसति स्म,

ਜਾਹਿ ਨਿਰਖਿ ਸੁਖ ਉਪਜਤ ਜੀ ਕੋ ॥
जाहि निरखि सुख उपजत जी को ॥

यत् नेत्रे प्रियम् आसीत्।

ਤਾ ਕੇ ਸੁਤਾ ਹੁਤੀ ਇਕ ਧਾਮਾ ॥
ता के सुता हुती इक धामा ॥

तस्य गृहे एकः कन्या आसीत्,

ਥਕਿਤ ਰਹਤ ਨਿਰਖਤ ਜਿਹ ਬਾਮਾ ॥੨॥
थकित रहत निरखत जिह बामा ॥२॥

यं स्त्रियः श्रान्ताः भवन्ति स्म इति दृष्ट्वा। २.

ਸੁਤਾ ਅਪੂਰਬ ਦੇ ਤਿਹ ਨਾਮਾ ॥
सुता अपूरब दे तिह नामा ॥

तस्य पुत्र्याः नाम अपूरब दे (देई) आसीत् ।

ਜਿਹ ਸੀ ਕਹੂੰ ਕੋਊ ਨਹਿ ਬਾਮਾ ॥
जिह सी कहूं कोऊ नहि बामा ॥

तस्याः सदृशी स्त्री नासीत् ।

ਏਕ ਸਾਹ ਕੇ ਸੁਤ ਕਹ ਬ੍ਯਾਹੀ ॥
एक साह के सुत कह ब्याही ॥

(सा) एकस्य शाहस्य पुत्रेण सह विवाहिता आसीत्

ਬੀਰਜ ਕੇਤੁ ਨਾਮ ਤਿਹ ਆਹੀ ॥੩॥
बीरज केतु नाम तिह आही ॥३॥

यस्य नाम बिराज केतुः आसीत् । ३.