एकः यक्षः आगत्य सः एतत् अद्भुतं नाटकम् अपश्यत्
गोपीन् दृष्ट्वा कामुकोऽभवत् किञ्चित् निग्रहं कर्तुं न शक्तवान्
उड्डीय गगने गोपीन् स्वेन सह नीत्वा निर्विरोधः |
बलरामः कृष्णश्च युगपत् बाधौ मृगं बाधयन् सिंह इव ॥६४७॥
अत्यन्तं क्रुद्धौ बलरामः कृष्णश्च तेन यक्षेण सह युद्धं कृतवन्तौ |
उभौ वीरौ भीमवत् बलं धारयन्तौ वृक्षान् हस्तौ गृहीत्वा युद्धं कृतवन्तौ
एवं प्रकारेण ते राक्षसं पराभूतवन्तः
अयं दृश्यः क्षुधार्तः बाज इव गुप्तं आक्रम्य तं हन्ति स्म।६४८।
बचित्तरनाटके कृष्णावतारे गोपीहरणं यक्षवधश्च इति वर्णनस्य अन्त्यम्।
स्वय्या
कृष्णं बलरामं च यक्षं हत्वा वेणुना वादयन्ति स्म |
कृष्णः क्रोधेन रावणं हत्वा विभीष्णाय लङ्काराज्यं दत्तवान् आसीत्
भृत्यः कुब्जः तस्य कृपाकटाक्षेण तारितः, तस्य दृष्ट्या मुरनाम राक्षसः नष्टः अभवत्
स एव कृष्णः तस्य स्तुतिदुन्दुभिनन्दनं जनयन् वेणुं वादयति स्म।६४९।
(वेणुनादना) नद्यः रसः प्रवहति, शैलेभ्यः च शान्ताः प्रवाहाः प्रवहन्ति।
वेणुनादं श्रुत्वा वृक्षाणां रसाः स्रवितुं आरब्धाः शान्तिप्रदाः प्रवाहाः च प्रवहन्ति स्म, तत् श्रुत्वा मृगाः तृणचरनं त्यक्तवन्तः, वने पक्षिणः अपि मुग्धाः अभवन्
देवगन्धरी, बिलावल तथा सारंग (आदि राग) पर प्रसन्न होने से जिससे सामंजस्य आने हुए।
देवगन्धर-बिलावाल-सारङ्गयोः सङ्गीतगुणानां धुनयः वेणुना वाद्यन्ते स्म तथा च नन्दपुत्रं कृष्णं वेणुवादनं दृष्ट्वा देवः अपि दृश्यस्य कल्पनां कर्तुं एकत्रितः अभवत्।६५०।
सङ्गीतश्रवणेच्छया यमुना अपि निश्चलः अभवत्
वनस्य गजसिंहशशाः अपि मोहिताः भवन्ति
देवाः अपि स्वर्गं परित्यज्य वेणुनादस्य आघातेन आगच्छन्ति
तस्यैव वेणुनादं श्रुत्वा वृक्षेषु पक्षान् प्रसारयन्तः वनपक्षिणः तस्मिन् लीनः भवन्ति।६५१।
कृष्णेन क्रीडन्तः गोपीनां मनसि अत्यन्तं प्रेम वर्तते
अतीव येषां सुवर्णशरीराणि सन्ति, ते अत्यन्तं मनोहराः सन्ति
चन्दर्मुखी नाम गोपी सिंहसदृशः कृशकटिः अन्येषु गोपीषु भव्यः दृश्यते ।
वेणुनादं श्रुत्वा मुग्धा सा पतिता ॥६५२॥
एतत् अद्भुतं नाटकं कृत्वा कृष्णबलरामः गायन्तौ गृहम् आगतौ
नगरस्य सुन्दराणि रङ्गमण्डपानि, नृत्यनाट्यगृहाणि च भव्यं दृश्यन्ते
बलरामस्य नेत्राणि प्रेमदेवस्य साचे सज्जीकृतानि दृश्यन्ते
तावन्तः मनोहराः यत् प्रेमदेवः लज्जां अनुभवति।६५३।
मनसि प्रसन्ना भूत्वा शत्रुवधौ तौ गृहं गतौ
तेषां चन्द्रवत् मुखानि सन्ति, येषां तुलना अन्येन सह कर्तुं न शक्यते
यस्य दर्शनेन शत्रून् अपि मोहिताः (यः) अधिकं पश्यति, (सः अपि) सुखी भवति।
तान् दृष्ट्वा शत्रवः अपि मुग्धाः भवन्ति रामलक्ष्मण इव शत्रून् हत्वा स्वगृहं प्रत्यागच्छन्तः।६५४।
इदानीं भूतानि वीथि-कक्षे क्रीडनस्य वर्णनम्
स्वय्या
कृष्णः गोपीभ्यः अवदत्, अधुना प्रेम्णः नाटकं कोष्ठेषु वीथिषु च क्रियताम्
नृत्ये क्रीडने च मनोहरगीतानि गायितानि भवेयुः
यद् कर्मणि मनः प्रसन्नं भवति, तदेव कार्यं कर्तव्यम्
मम निर्देशेन n नदीतीरे यत् किमपि कृतं तत् तथैव रमन्तु, मम अपि सुखं प्रदातुं।६५५।
कान्हस्य अनुमतिं अनुसृत्य ब्रजस्य महिलाः कुञ्ज-वीथिषु क्रीडन्ति स्म ।
कृष्णस्य आज्ञापालनं कृत्वा ब्रजस्य वीथिकक्षेषु च स्त्रियः प्रेम्णः नाटकस्य प्रदर्शनं आरब्धवन्तः, कृष्णस्य रोचमानानि गीतानि च गायितुं आरब्धवन्तः
गन्धर-शुद्ध-मल्हार-संगीत-गुणेषु ते वालुकयाम् |
पृथिव्यां स्वर्गे वा यः श्रुत्वा मुग्धः ॥६५६॥
सर्वे गोपीः कृष्णं कोष्ठेषु मिलितवन्तः
काञ्चनवक्त्राणि काममत्तं सर्वं आकृतिः
ताः सर्वाः स्त्रियः (गोपीः) कृष्णस्य पुरतः (प्रेम) रसक्रीडायां पलायन्ते।
नाटके कृष्णस्य पुरतः स्त्रियः धावन्ति, कविः कथयति यत् सर्वे गजगतियुक्ताः अत्यन्तं सुन्दराः कन्याः सन्ति।६५७।