श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1181


ਪਲ ਪਲ ਬਲਿ ਬਲਿ ਜਾਉ ਤਿਹਾਰੇ ॥੧੨॥
पल पल बलि बलि जाउ तिहारे ॥१२॥

(यथा अहं) त्वत्तो यज्ञः क्षणेन क्षणेन भवेयम्। १२.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਪੁਤ੍ਰ ਹੇਤ ਮੈ ਹ੍ਯਾਂ ਤਸਕਰ ਤਰ ਆਇ ਕੈ ॥
पुत्र हेत मै ह्यां तसकर तर आइ कै ॥

पुत्रस्य कृते अहं तस्करः (चोरः) इति अत्र अवतरितवान्।

ਮਜਨ ਕੀਯਾ ਬਨਾਇ ਅਧਿਕ ਸੁਖ ਪਾਇ ਕੈ ॥
मजन कीया बनाइ अधिक सुख पाइ कै ॥

सम्यक् स्नानं कृतवन्तः।

ਸਾਚ ਕਹਾ ਪਿਯ ਤੋਹਿ ਜਾਨ ਜਿਯ ਲੀਜਿਯੈ ॥
साच कहा पिय तोहि जान जिय लीजियै ॥

अहो प्रिये ! सत्यं मया कथितं मनसि अवगच्छतु।

ਹੋ ਅਵਰੁ ਨ ਯਾ ਤੇ ਬਾਤ ਜੁ ਜਾਨ ਸੁ ਕੀਜੀਯੈ ॥੧੩॥
हो अवरु न या ते बात जु जान सु कीजीयै ॥१३॥

तस्मात् भिन्नं किमपि नास्ति । (अधुना तव) यत् इच्छसि तत् कुरु। १३.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਸੁਨਿ ਰਾਜਾ ਐਸੋ ਬਚਨ ਜਿਯ ਮਹਿ ਭਯੋ ਪ੍ਰਸੰਨ੍ਯ ॥
सुनि राजा ऐसो बचन जिय महि भयो प्रसंन्य ॥

इति वचनं श्रुत्वा राजा अतीव प्रसन्नः अभवत्

ਜੋ ਤ੍ਰਿਯ ਹ੍ਵੈ ਅਸ ਹਠ ਕਿਯਾ ਧਰਨੀ ਤਲ ਮਹਿ ਧੰਨ੍ਯ ॥੧੪॥
जो त्रिय ह्वै अस हठ किया धरनी तल महि धंन्य ॥१४॥

यया नारी भूत्वा एतादृशं तपः कृतं, सा धन्यः पृथिव्यां। १४.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਜੋ ਤ੍ਰਿਯ ਮੋ ਪੈ ਕਹਾ ਬਿਚਾਰੀ ॥
जो त्रिय मो पै कहा बिचारी ॥

स्त्रिया उक्तः विचारः पूर्ववर्ती,

ਸਾਚ ਵਹੈ ਮੈ ਨੈਨ ਨਿਹਾਰੀ ॥
साच वहै मै नैन निहारी ॥

तत् सत्यम् । मया स्वचक्षुषा दृष्टम्।

ਅਸ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਤ ਹਿਤ ਜਿਨ ਕਿਯਾ ॥
अस चरित्र सुत हित जिन किया ॥

एतादृशं चरितं यत् पुत्राय कृतं, .

ਧੰਨਿ ਧੰਨਿ ਕੁਅਰਿ ਤਿਹਾਰੋ ਹਿਯਾ ॥੧੫॥
धंनि धंनि कुअरि तिहारो हिया ॥१५॥

हे कुमारी ! भवतः हृदयं धन्यम् अस्ति। १५.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਤੁਮਰੇ ਸਦਨ ਹ੍ਵੈ ਹੈ ਪੂਤ ਅਪਾਰ ॥
निरसंदेह तुमरे सदन ह्वै है पूत अपार ॥

(राजः अग्रे अवदत्, हे प्रिय!) अपारः (गुणः) पुत्रः अवश्यमेव भवतः गृहे जायते।

ਹਠੀ ਜਪੀ ਤਪਸੀ ਸਤੀ ਸੂਰਬੀਰ ਸੁ ਕੁਮਾਰ ॥੧੬॥
हठी जपी तपसी सती सूरबीर सु कुमार ॥१६॥

हथी, जापी, तपस्वी, सती तथा शूरवीर राज कुमार कौन होंगे। 16.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਤਾਹਿ ਭੋਗਿ ਫਾਸੀ ਸੌ ਬਹੁਰਿ ਸੰਘਾਰਿਯੋ ॥
ताहि भोगि फासी सौ बहुरि संघारियो ॥

(प्रथमम्) पालिः लम्बमानेन हतः इति

ਕਰਿ ਕੈ ਨ੍ਰਿਪਹਿ ਚਰਿਤ੍ਰ ਇਹ ਭਾਤਿ ਦਿਖਾਰਿਯੋ ॥
करि कै न्रिपहि चरित्र इह भाति दिखारियो ॥

एवंविधं च चरितं राज्ञे दर्शितवान्।

ਮੂੜ ਪ੍ਰਫੁਲਿਤ ਭਯੋ ਨ ਕਛੁ ਤਾ ਕੌ ਕਹਾ ॥
मूड़ प्रफुलित भयो न कछु ता कौ कहा ॥

मूर्खः (राजा) प्रसन्नः सन् न किञ्चिदब्रवीत्

ਹੋ ਧੰਨਿ ਧੰਨਿ ਕਹਿ ਨਾਰਿ ਮਗਨ ਹ੍ਵੈ ਮਨ ਰਹਾ ॥੧੭॥
हो धंनि धंनि कहि नारि मगन ह्वै मन रहा ॥१७॥

धन्याम् आहूय च मनसि निमग्नः अभवत्। १७.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਇਕਸਠਿ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੬੧॥੪੯੪੦॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ इकसठि चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२६१॥४९४०॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरित्रस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २६१तमं चरित्रं समाप्तं, सर्वं शुभम्। २६१.४९४० इति । गच्छति

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਕਿਲਮਾਕਨ ਕੇ ਦੇਸ ਇੰਦ੍ਰ ਧੁਜ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਬਰ ॥
किलमाकन के देस इंद्र धुज न्रिपति बर ॥

किलमाकान् (तातार) देशे (क) इन्द्र धूज नाम महान् राजा,

ਸ੍ਰੀ ਕਿਲਮਾਕ ਮਤੀ ਰਾਨੀ ਜਿਹ ਬਸਤ ਘਰ ॥
स्री किलमाक मती रानी जिह बसत घर ॥

यस्य गृहे किलमक मति नाम राज्ञी निवसति स्म।

ਪੁਨ ਮਾਸੂਕ ਮਤੀ ਦੁਹਿਤਾ ਤਾ ਕੈ ਭਈ ॥
पुन मासूक मती दुहिता ता कै भई ॥

अथ तस्याः गृहे माशुक् मतिः नाम कन्या जाता ।

ਹੋ ਜਨੁਕ ਚੰਦ੍ਰ ਕੀ ਕਲਾ ਦੁਤਿਯ ਜਗ ਮੈ ਵਈ ॥੧॥
हो जनुक चंद्र की कला दुतिय जग मै वई ॥१॥

द्वितीया चन्द्रकला लोके जाता इव । १.

ਸੌਦਾ ਹਿਤ ਸੌਦਾਗਰ ਤਹ ਇਕ ਆਇਯੋ ॥
सौदा हित सौदागर तह इक आइयो ॥

तत्र एकः वणिक् व्यापारं कर्तुं आगतः।

ਜਨੁ ਸਸਿ ਕੋ ਅਵਿਤਾਰ ਮਦਨ ਉਪਜਾਇਯੋ ॥
जनु ससि को अवितार मदन उपजाइयो ॥

(यः एतावत् सुन्दरः आसीत्) चन्द्रस्य वा कामदेवस्य वा अवतारः जातः इव।

ਅਧਿਕ ਜੁਬਨ ਕੀ ਜੇਬ ਬਿਧਾਤੈ ਦਈ ਤਿਹ ॥
अधिक जुबन की जेब बिधातै दई तिह ॥

ईश्वरः तस्मै यौवनस्य बहु सौन्दर्यं दत्तवान् आसीत्।

ਹੋ ਸੁਖ ਪਾਵਤ ਸੁਰ ਅਸੁਰ ਨਿਹਾਰੇ ਕ੍ਰਾਤਿ ਜਿਹ ॥੨॥
हो सुख पावत सुर असुर निहारे क्राति जिह ॥२॥

तस्याः सौन्दर्यं दृष्ट्वा देवा दिग्गजाः अतीव प्रसन्नाः अभवन् । २.

ਏਕ ਦਿਵਸ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤਾ ਝਰੋਖੇ ਆਇ ਕੈ ॥
एक दिवस न्रिप सुता झरोखे आइ कै ॥

एकस्मिन् दिने राज्ञः पुत्रत्वं काम्यम् आसीत्

ਬੈਠਤ ਭੀ ਚਿਤ ਲਗੇ ਸੁ ਬੈਸ ਬਨਾਇ ਕੈ ॥
बैठत भी चित लगे सु बैस बनाइ कै ॥

सा परिधानं कृत्वा खिडक्यां उपविष्टवती।

ਸਾਹੁ ਪੁਤ੍ਰ ਤਹ ਆਇ ਦਿਖਾਈ ਦੈ ਗਯੋ ॥
साहु पुत्र तह आइ दिखाई दै गयो ॥

शाहस्य पुत्रः तत्र (तस्मै) प्रादुर्भूतः।

ਹੋ ਯਾ ਮਾਨਨਿ ਕੋ ਮਨਹਿ ਮਨੋ ਹਰਿ ਲੈ ਗਯੋ ॥੩॥
हो या माननि को मनहि मनो हरि लै गयो ॥३॥

(सः) गर्विताया हृदयं हरित इव। ३.

ਰਾਜ ਕੁਅਰਿ ਲਖਿ ਰੂਪ ਰਹੀ ਉਰਝਾਇ ਕਰਿ ॥
राज कुअरि लखि रूप रही उरझाइ करि ॥

तस्य रूपं दृष्ट्वा राज कुमारी मंत्रमुग्धः अभवत्।

ਪਠੈ ਸਹਚਰੀ ਤਹਾ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦ੍ਰਯਾਇ ਕਰਿ ॥
पठै सहचरी तहा बहुत धन द्रयाइ करि ॥

(एकः सखी) तस्मै बहु धनं दत्त्वा प्रेषितः।

ਸਾਹੁ ਸੁਤਹਿ ਕ੍ਯੋਹੂੰ ਬਿਧਿ ਜੋ ਹ੍ਯਾਂ ਲ੍ਯਾਇ ਹੈ ॥
साहु सुतहि क्योहूं बिधि जो ह्यां ल्याइ है ॥

(राजकुमारी सखीं व्याख्याय) शाहपुत्रं कथञ्चित् अत्र आनयतु।

ਹੋ ਜੋ ਮਾਗੇ ਮੁਹਿ ਤੂ ਸੋ ਅਬ ਹੀ ਪਾਇ ਹੈ ॥੪॥
हो जो मागे मुहि तू सो अब ही पाइ है ॥४॥

मम कृते यत् याचयिष्यसि तत् भवता अधुना एव प्राप्तम्। ४.

ਸੁਨਤ ਕੁਅਰਿ ਕੋ ਬਚਨ ਸਖੀ ਤਹ ਜਾਇ ਕੈ ॥
सुनत कुअरि को बचन सखी तह जाइ कै ॥

राजकुमार्याः वचनं श्रुत्वा सखी तत्र गतः

ਮਨ ਭਾਵਤ ਪਿਯ ਯਾ ਕਹ ਦਿਯਾ ਮਿਲਾਇ ਕੈ ॥
मन भावत पिय या कह दिया मिलाइ कै ॥

हृदयप्रियं च दत्तवान्।

ਚੌਰਾਸੀ ਆਸਨ ਸੁ ਬਿਬਿਧ ਬਿਧਿ ਕੈ ਲੀਏ ॥
चौरासी आसन सु बिबिध बिधि कै लीए ॥

(ते) चतुरशीतिं मुद्रां कृतवन्तः

ਹੋ ਚਿਤ ਕੇ ਸੋਕ ਸੰਤਾਪ ਬਿਦਾ ਸਭ ਕਰ ਦੀਏ ॥੫॥
हो चित के सोक संताप बिदा सभ कर दीए ॥५॥

चितस्य च सर्वदुःखानि अपहृतवान्।5.

ਛੈਲ ਛੈਲਨੀ ਛਕੇ ਨ ਛੋਰਤ ਏਕ ਛਿਨ ॥
छैल छैलनी छके न छोरत एक छिन ॥

स्त्रियः पुरुषाः च (एतावत्) प्रसन्नाः आसन् यत् तेषां इञ्चमपि न भिद्यते स्म।

ਜਨੁਕ ਨਵੌ ਨਿਧਿ ਰਾਕ ਸੁ ਪਾਈ ਆਜੁ ਤਿਨ ॥
जनुक नवौ निधि राक सु पाई आजु तिन ॥

(इति भाति) दरिद्रेण नव निधिः प्राप्तः इव।

ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਚਿਤ ਭਈ ਬਿਚਾਰ ਬਿਚਾਰਿ ਕੈ ॥
चिंतातुर चित भई बिचार बिचारि कै ॥

राज कुमारी मनसि आतुरतापूर्वकं चिन्तयितुं आरब्धा

ਹੋ ਸਦਾ ਬਸੌ ਸੁਖ ਸਾਥ ਪਿਯਰਵਾ ਯਾਰਿ ਕੈ ॥੬॥
हो सदा बसौ सुख साथ पियरवा यारि कै ॥६॥

कथं सदा प्रियमित्रेण सह भवितव्यम्। ६.