श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 650


ਧਿਆਨ ਲਾਇ ਮੁਨਿ ਨਿਰਖਨ ਲਾਗੈ ॥੧੮੫॥
धिआन लाइ मुनि निरखन लागै ॥१८५॥

तत्र सः एकं टॉम बिडालं दृष्टवान्, यस्य सः सावधानतया ot स्कैन् निरन्तरं कृतवान्।185.

ਮੂਸ ਕਾਜ ਜਸ ਲਾਵਤ ਧਿਆਨੂ ॥
मूस काज जस लावत धिआनू ॥

मूषकं ग्रहीतुं (यत् सः) एकाग्रं करोति, २.

ਲਾਜਤ ਦੇਖਿ ਮਹੰਤ ਮਹਾਨੂੰ ॥
लाजत देखि महंत महानूं ॥

मूषकाणां प्रति तस्य मध्यत्वं दृष्ट्वा महासन्न्यासोऽपि लज्जाम् अनुभवन्

ਐਸ ਧਿਆਨ ਹਰਿ ਹੇਤ ਲਗਈਐ ॥
ऐस धिआन हरि हेत लगईऐ ॥

(यदि) हरेः (प्राप्तेः) तादृशं ध्यानं दीयते, २.

ਤਬ ਹੀ ਨਾਥ ਨਿਰੰਜਨ ਪਈਐ ॥੧੮੬॥
तब ही नाथ निरंजन पईऐ ॥१८६॥

यदि भगवता कृते तादृशं ध्यानं लक्ष्यते तदा एव तत् अव्यक्तं ब्रह्म साक्षात्कर्तुं शक्यते।186।

ਪੰਚਮ ਗੁਰੂ ਯਾਹਿ ਹਮ ਜਾਨਾ ॥
पंचम गुरू याहि हम जाना ॥

तं वयं (अस्माकं) पञ्चमं गुरुं मन्यामहे।

ਯਾ ਕਹੁ ਭਾਵ ਹੀਐ ਅਨੁਮਾਨਾ ॥
या कहु भाव हीऐ अनुमाना ॥

अहं तं मम पञ्चमं गुरुं मन्ये, एतादृशः विचारः दत्तस्य ऋषिराजस्य मनसि आगतः

ਐਸੀ ਭਾਤਿ ਧਿਆਨ ਜੋ ਲਾਵੈ ॥
ऐसी भाति धिआन जो लावै ॥

यः प्रकारः अवधानं करिष्यति, .

ਸੋ ਨਿਹਚੈ ਸਾਹਿਬ ਕੋ ਪਾਵੈ ॥੧੮੭॥
सो निहचै साहिब को पावै ॥१८७॥

एवं ध्यास्यति स भगवन्तं निश्चयेन साक्षात्करोति।187।।

ਇਤਿ ਬਿੜਾਲ ਪੰਚਮੋ ਗੁਰੂ ਸਮਾਪਤੰ ॥੫॥
इति बिड़ाल पंचमो गुरू समापतं ॥५॥

टॉम बिडालस्य पञ्चमगुरुत्वेन दत्तकग्रहणस्य वर्णनस्य समाप्तिः।

ਅਥ ਧੁਨੀਆ ਗੁਰੂ ਕਥਨੰ ॥
अथ धुनीआ गुरू कथनं ॥

अधुना कपासकार्डरस्य गुरुत्वेन वर्णनं आरभ्यते

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਆਗੇ ਚਲਾ ਰਾਜ ਸੰਨ੍ਯਾਸਾ ॥
आगे चला राज संन्यासा ॥

संन्यास राज (दत्त) अग्रे गतः

ਏਕ ਆਸ ਗਹਿ ਐਸ ਅਨਾਸਾ ॥
एक आस गहि ऐस अनासा ॥

अन्यान् सर्वान् कामान् त्यक्त्वा एकमेव विचारं मनसि कृत्वा दत्तः योगीराजः अग्रे गतः

ਤਹ ਇਕ ਰੂਮ ਧੁਨਖਤੋ ਲਹਾ ॥
तह इक रूम धुनखतो लहा ॥

तदा (सः) एकं 'कक्षं' (पेन्जा) कुञ्चितं दृष्टवान् (यः सेनायाः अतीते अपि स्वकार्यतः ध्यानं न आवर्तयति स्म)।

ਐਸ ਭਾਤਿ ਮਨ ਸੌ ਮੁਨਿ ਕਹਾ ॥੧੮੮॥
ऐस भाति मन सौ मुनि कहा ॥१८८॥

तत्र सः कपासं कार्डं कुर्वन्तं कार्डरं दृष्ट्वा श्वसन् मनसि एवम् अवदत्188

ਭੂਪ ਸੈਨ ਇਹ ਜਾਤ ਨ ਲਹੀ ॥
भूप सैन इह जात न लही ॥

(यत् इदं पेङ्गे) न दृष्टवान् अपि राज्ञः सैन्यं गच्छन्तं,

ਗ੍ਰੀਵਾ ਨੀਚ ਨੀਚ ਹੀ ਰਹੀ ॥
ग्रीवा नीच नीच ही रही ॥

“अयं पुरतः गच्छन्तं सर्वं सैन्यं न दृष्टवान्, कण्ठः च नतम् अभवत्

ਸਗਲ ਸੈਨ ਵਾਹੀ ਮਗ ਗਈ ॥
सगल सैन वाही मग गई ॥

सर्वा सेना तद्मार्गेण गता, .

ਤਾ ਕੌ ਨੈਕੁ ਖਬਰ ਨਹੀ ਭਈ ॥੧੮੯॥
ता कौ नैकु खबर नही भई ॥१८९॥

एतस्मिन् मार्गे सर्वा सैन्यं गता, परन्तु सः तत् न चेतति स्म” १८९ ।

ਰੂਈ ਧੁਨਖਤੋ ਫਿਰਿ ਨ ਨਿਹਾਰਾ ॥
रूई धुनखतो फिरि न निहारा ॥

अहं रुदन् पश्चात् न अवलोकितवान्, .

ਨੀਚ ਹੀ ਗ੍ਰੀਵਾ ਰਹਾ ਬਿਚਾਰਾ ॥
नीच ही ग्रीवा रहा बिचारा ॥

कपासं कार्डं कुर्वन् सः पश्चात् न पश्यति स्म, अयं नीचः जनः कण्ठं नतम् अकरोत्

ਦਤ ਬਿਲੋਕਿ ਹੀਏ ਮੁਸਕਾਨਾ ॥
दत बिलोकि हीए मुसकाना ॥

एतत् दृष्ट्वा दत्तः हृदये स्मितं कृतवान् ।

ਖਸਟਮ ਗੁਰੂ ਤਿਸੀ ਕਹੁ ਜਾਨਾ ॥੧੯੦॥
खसटम गुरू तिसी कहु जाना ॥१९०॥

तं दृष्ट्वा दत्तः मनसि स्मितं कृत्वा अवदत्, “अहं तं मम षष्ठं गुरुं स्वीकुर्वन् अस्मि” इति ।१९० ।

ਰੂਮ ਹੇਤ ਇਹ ਜਿਮ ਚਿਤੁ ਲਾਯੋ ॥
रूम हेत इह जिम चितु लायो ॥

यथा रूणस्य (पिञ्जनस्य) कृते रोपितः अस्ति।

ਸੈਨ ਗਈ ਪਰੁ ਸਿਰ ਨ ਉਚਾਯੋ ॥
सैन गई परु सिर न उचायो ॥

सेना च गता, किन्तु (तत्) शिरः न उत्थापयति स्म।

ਤੈਸੀਏ ਪ੍ਰਭ ਸੌ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗਈਐ ॥
तैसीए प्रभ सौ प्रीति लगईऐ ॥

एतादृशः प्रेम भगवता सह भवेत्,

ਤਬ ਹੀ ਪੁਰਖ ਪੁਰਾਤਨ ਪਈਐ ॥੧੯੧॥
तब ही पुरख पुरातन पईऐ ॥१९१॥

यथा सः कपासे मनः लीनवान् सेना च गता, सः शिरः न उत्थापितवान्, तथैव यदा भगवान् प्रियः भविष्यति, तदा सः प्राचीनः पुरुषः अर्थात् भगवान् साक्षात्कृतः भविष्यति।191.

ਇਤਿ ਰੂਈ ਧੁਨਖਤਾ ਪੇਾਂਜਾ ਖਸਟਮੋ ਗੁਰੂ ਸਮਾਪਤੰ ॥੬॥
इति रूई धुनखता पेांजा खसटमो गुरू समापतं ॥६॥

कार्डरस्य षष्ठगुरुत्वेन स्वीकारस्य वर्णनस्य समाप्तिः।

ਅਥ ਮਾਛੀ ਸਪਤਮੋ ਗੁਰੂ ਕਥਨੰ ॥
अथ माछी सपतमो गुरू कथनं ॥

अधुना मत्स्यजीविनः सप्तमः गुरुः इति वर्णनं आरभ्यते

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपि

ਆਗੇ ਚਲਾ ਰਾਜ ਸੰਨ੍ਯਾਸਾ ॥
आगे चला राज संन्यासा ॥

संन्यास राज (दत्त) अग्रे गतः

ਮਹਾ ਬਿਮਲ ਮਨ ਭਯੋ ਉਦਾਸਾ ॥
महा बिमल मन भयो उदासा ॥

स महातपस्वी दत्तः, शुद्धचित्तस्य, अग्रे गतः

ਨਿਰਖਾ ਤਹਾ ਏਕ ਮਛਹਾ ॥
निरखा तहा एक मछहा ॥

सः मच्छिम् (मत्स्यग्रहणं) अपश्यत्।

ਲਏ ਜਾਰ ਕਰਿ ਜਾਤ ਨ ਕਹਾ ॥੧੯੨॥
लए जार करि जात न कहा ॥१९२॥

तत्र सः एकं मत्स्यजीविं स्वजालेन सह गच्छन्तं दृष्टवान्।१९२।

ਬਿਨਛੀ ਏਕ ਹਾਥ ਮੋ ਧਾਰੇ ॥
बिनछी एक हाथ मो धारे ॥

सः हस्ते हुक्युक्तं यष्टिं ('बिन्ची') धारयति स्म ।

ਜਰੀਆ ਅੰਧ ਕੰਧ ਪਰ ਡਾਰੇ ॥
जरीआ अंध कंध पर डारे ॥

एकस्मिन् हस्ते शूलं धारयन् एकस्मिन् स्कन्धे जालं वहन् आसीत्

ਇਸਥਿਤ ਏਕ ਮਛਿ ਕੀ ਆਸਾ ॥
इसथित एक मछि की आसा ॥

(मत्स्यपालने च प्रवृत्तः) अन्ध इव (चलत्) । सः मत्स्यस्य आशायां स्थितः आसीत्,

ਜਾਨੁਕ ਵਾ ਕੇ ਮਧ ਨ ਸਾਸਾ ॥੧੯੩॥
जानुक वा के मध न सासा ॥१९३॥

मत्स्यार्थे स्थितः निःश्वासः शरीरस्य इव ॥१९३॥

ਏਕਸੁ ਠਾਢ ਮਛ ਕੀ ਆਸੂ ॥
एकसु ठाढ मछ की आसू ॥

सः मत्स्यं प्रतीक्षमाणः आसीत्,

ਰਾਜ ਪਾਟ ਤੇ ਜਾਨ ਉਦਾਸੂ ॥
राज पाट ते जान उदासू ॥

सः धैर्यपूर्वकं स्थितः सर्वसामग्रीभ्यः विरक्तः इव एकस्य मत्स्यस्य ग्रहणस्य इच्छायाः सह स्थितः आसीत्

ਇਹ ਬਿਧਿ ਨੇਹ ਨਾਥ ਸੌ ਲਈਐ ॥
इह बिधि नेह नाथ सौ लईऐ ॥

एवं भगवन्तं प्रेम कुर्मः,

ਤਬ ਹੀ ਪੂਰਨ ਪੁਰਖ ਕਹ ਪਈਐ ॥੧੯੪॥
तब ही पूरन पुरख कह पईऐ ॥१९४॥

दत्तः चिन्तितवान् यत् यदि भगवतः कृते एतादृशः प्रेम्णः अवलोकनं भवति तर्हि सः सिद्धः पुरुषः अर्थात् लो

ਇਤਿ ਮਾਛੀ ਗੁਰੂ ਸਪਤਮੋ ਸਮਾਪਤੰ ॥੭॥
इति माछी गुरू सपतमो समापतं ॥७॥

मत्स्यजीविनः सप्तमगुरुत्वेन स्वग्रहणस्य वर्णनस्य समाप्तिः।

ਅਥ ਚੇਰੀ ਅਸਟਮੋ ਗੁਰੂ ਕਥਨੰ ॥
अथ चेरी असटमो गुरू कथनं ॥

अधुना सः दासी-सेवकस्य अष्टमगुरुत्वेन ग्रहणं करोति इति वर्णनम् आरभ्यते

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਹਰਖਤ ਅੰਗ ਸੰਗ ਸੈਨਾ ਸੁਨਿ ॥
हरखत अंग संग सैना सुनि ॥

मुनि (दत्त) के दक्ष प्रजापति (गृह)।

ਆਯੋ ਦਛ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਕੇ ਮੁਨਿ ॥
आयो दछ प्रजापति के मुनि ॥

दक्षप्रजापतिनिवासं प्राप्य दत्तमुनिः स्वसैन्येन सह महतीं प्रसन्नः अभवत्