श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1239


ਬਿਸੁਕਰਮਾ ਕੀ ਜਾਨ ਕੁਮਾਰੀ ॥੧੪॥
बिसुकरमा की जान कुमारी ॥१४॥

विश्वकर्मा पुत्री इव। १४.

ਇਕ ਚਤੁਰਾ ਅਰੁ ਦੁਤਿਯ ਚਿਤੇਰੀ ॥
इक चतुरा अरु दुतिय चितेरी ॥

एकः चतुरः अपरः चतुरः,

ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੁਤਿਯ ਮਦਨ ਜਨ ਕੇਰੀ ॥
प्रतिमा दुतिय मदन जन केरी ॥

मनोः कामस्य द्वितीया मूर्तिः ।

ਗੋਰ ਬਰਨ ਅਰੁ ਖਾਏ ਪਾਨਾ ॥
गोर बरन अरु खाए पाना ॥

(सा) गोरा वर्णा आसीत्, पान खादति स्म ।

ਜਾਨੁਕ ਚੜਾ ਚੰਦ ਅਸਮਾਨਾ ॥੧੫॥
जानुक चड़ा चंद असमाना ॥१५॥

(इव भाति स्म) यथा चन्द्रमाकाशमुदितम् | १५.

ਤਾ ਕੇ ਧਾਮ ਚਿਤੇਰਨਿ ਗਈ ॥
ता के धाम चितेरनि गई ॥

(सा) चितेरी (दूत) तस्य गृहं गतवती

ਲਿਖਿ ਲ੍ਯਾਵਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਤਿਹ ਭਈ ॥
लिखि ल्यावत प्रतिमा तिह भई ॥

तस्य चित्रं च आनयत्।

ਜਬ ਲੈ ਕਰਿ ਕਰ ਸਾਹ ਨਿਹਾਰੀ ॥
जब लै करि कर साह निहारी ॥

यदा राजा तस्य हस्ते प्रतिमाम् अपश्यत्।

ਜਾਨੁਕ ਤਾਨਿ ਕਟਾਰੀ ਮਾਰੀ ॥੧੬॥
जानुक तानि कटारी मारी ॥१६॥

(इदं प्रतीयते स्म) यथा (काम देवः) तारं दृढतया छिनत्ति स्म। 16.

ਸਭ ਸੁਧਿ ਗਈ ਮਤ ਹ੍ਵੈ ਝੂੰਮਾ ॥
सभ सुधि गई मत ह्वै झूंमा ॥

(तस्य) सम्पूर्णं चैतन्यं गत्वा सः मत्तावस्थायां नृत्यं कर्तुं आरब्धवान्।

ਘਾਇ ਲਗੇ ਘਾਯਲ ਜਨੁ ਘੂੰਮਾ ॥
घाइ लगे घायल जनु घूंमा ॥

(एवं दृश्यते स्म) व्रणं परिभ्रमति इव।

ਤਨ ਕੀ ਰਹੀ ਨ ਤਨਿਕ ਸੰਭਾਰਾ ॥
तन की रही न तनिक संभारा ॥

सः स्वशरीरस्य पालनं कर्तुं न शक्तवान् ।

ਜਨੁ ਡਸਿ ਗਯੋ ਨਾਗ ਕੌਡਿਯਾਰਾ ॥੧੭॥
जनु डसि गयो नाग कौडियारा ॥१७॥

कण्टकैः सर्पेण दष्ट इव। १७.

ਇਕ ਦਿਨ ਕਰੀ ਸਾਹ ਮਿਜਮਾਨੀ ॥
इक दिन करी साह मिजमानी ॥

एकदा राज्ञः भोज्यम् अकरोत्

ਸਭ ਪੁਰ ਨਾਰਿ ਧਾਮ ਮਹਿ ਆਨੀ ॥
सभ पुर नारि धाम महि आनी ॥

सर्वान् च नगरस्य स्त्रियः प्रासादं प्रति आनयत्।

ਸਿਧ ਪਾਲ ਕੀ ਸੁਤਾ ਜਬਾਈ ॥
सिध पाल की सुता जबाई ॥

यदा सिद्धपालस्य कन्या आगता, (एवं प्रादुर्भूतम्)

ਸਕਲ ਦੀਪ ਜ੍ਯੋਂ ਸਭਾ ਸੁਹਾਈ ॥੧੮॥
सकल दीप ज्यों सभा सुहाई ॥१८॥

यथा दीपकः समस्तसभायां आशीर्वादः जातः। १८.

ਛਿਦ੍ਰ ਬੀਚ ਕਰਿ ਤਾਹਿ ਨਿਹਾਰਾ ॥
छिद्र बीच करि ताहि निहारा ॥

एकेन छिद्रेण सः (राजा) दृष्टवान्,

ਹਜਰਤਿ ਭਯੋ ਤਬੈ ਮਤਵਾਰਾ ॥
हजरति भयो तबै मतवारा ॥

तदा एव हजरत मतवाला अभवत्।

ਮਨ ਤਰੁਨੀ ਕੇ ਰੂਪ ਬਿਕਾਨ੍ਰਯੋ ॥
मन तरुनी के रूप बिकान्रयो ॥

(तस्य) मनः स्त्रीरूपेण विक्रीतम्

ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੋ ਤਨੁ ਰਹਿਯੋ ਪਛਾਨ੍ਯੋ ॥੧੯॥
म्रितक सो तनु रहियो पछान्यो ॥१९॥

तस्य च शरीरं लोट इव अभवत् इति (एतत्) अवगच्छन्तु। १९.

ਹਜਰਤਿ ਸਕਲ ਪਠਾਨ ਬੁਲਾਏ ॥
हजरति सकल पठान बुलाए ॥

हजरतः सर्वान् पठानान् आहूतवान्

ਸਿਧ ਪਾਲ ਕੈ ਧਾਮ ਪਠਾਏ ॥
सिध पाल कै धाम पठाए ॥

सिद्धपालस्य गृहं च प्रेषितवान्।

ਕੈ ਅਪਨੀ ਦੁਹਿਤਾ ਮੁਹਿ ਦੀਜੈ ॥
कै अपनी दुहिता मुहि दीजै ॥

(तेषां माध्यमेन प्रेषितः) कन्यतां वा मे ददातु,

ਨਾਤਰ ਮੀਚ ਮੂੰਡ ਪਰ ਲੀਜੈ ॥੨੦॥
नातर मीच मूंड पर लीजै ॥२०॥

अन्यथा भवतः शिरसि मृत्युः आगतः इति चिन्तय । २०.

ਸਕਲ ਪਠਾਨ ਤਵਨ ਕੇ ਗਏ ॥
सकल पठान तवन के गए ॥

पाठाः सर्वे तस्य (गृहं) गतवन्तः।

ਹਜਰਤਿ ਕਹੀ ਸੁ ਭਾਖਤ ਭਏ ॥
हजरति कही सु भाखत भए ॥

सः हजरतः यत् उक्तवान् तत् अवदत्

ਸਿਧ ਪਾਲ ਧੰਨ ਭਾਗ ਤਿਹਾਰੇ ॥
सिध पाल धंन भाग तिहारे ॥

तत् हे सिद्ध पाल ! त्वं भाग्यशाली असि

ਗ੍ਰਿਹ ਆਵਹਿਗੇ ਸਾਹ ਸਵਾਰੇ ॥੨੧॥
ग्रिह आवहिगे साह सवारे ॥२१॥

(यतो हि) राज्ञः सवारः तव गृहम् आगमिष्यति। २१.

ਸਿਧ ਪਾਲ ਐਸੋ ਜਬ ਸੁਨਾ ॥
सिध पाल ऐसो जब सुना ॥

यदा सिद्ध पालः एतत् श्रुतवान्।

ਅਧਿਕ ਦੁਖਿਤ ਹ੍ਵੈ ਮਸਤਕ ਧੁਨਾ ॥
अधिक दुखित ह्वै मसतक धुना ॥

(ततः) सः अतीव दुःखितः ललाटं स्पृशति स्म।

ਦੈਵ ਕਵਨ ਗਤਿ ਕਰੀ ਹਮਾਰੀ ॥
दैव कवन गति करी हमारी ॥

(तत् चिन्तयन्) ईश्वरेण मां का स्थितिः कृता?

ਗ੍ਰਿਹ ਅਸਿ ਉਪਜੀ ਸੁਤਾ ਦੁਖਾਰੀ ॥੨੨॥
ग्रिह असि उपजी सुता दुखारी ॥२२॥

एतादृशी दुःखिता कन्या मम गृहे जातः। २२.

ਜੌ ਨਹਿ ਦੇਤ ਤੁ ਬਿਗਰਤ ਕਾਜਾ ॥
जौ नहि देत तु बिगरत काजा ॥

यदि न ददाति तर्हि कार्यं क्षीणं भवति (राजा अप्रसन्नः इत्यर्थः)।

ਜਾਤ ਦਏ ਛਤ੍ਰਿਨ ਕੀ ਲਾਜਾ ॥
जात दए छत्रिन की लाजा ॥

यदि ददामि तर्हि छत्राणि लॉज इव अनुभूयन्ते।

ਮੁਗਲ ਪਠਾਨ ਤੁਰਕ ਘਰ ਮਾਹੀ ॥
मुगल पठान तुरक घर माही ॥

(यतो हि) मुगलस्य, पठानस्य, तुर्कस्य वा गृहम्

ਅਬ ਲਗਿ ਗੀ ਛਤ੍ਰਾਨੀ ਨਾਹੀ ॥੨੩॥
अब लगि गी छत्रानी नाही ॥२३॥

(न कश्चित्) अद्यापि छत्रणीं गतः। 23.

ਛਤ੍ਰਿਨ ਕੇ ਅਬ ਲਗੇ ਨ ਭਈ ॥
छत्रिन के अब लगे न भई ॥

अद्यापि छत्रीयेषु न घटितम्

ਦੁਹਿਤਾ ਕਾਢਿ ਤੁਰਕ ਕਹ ਦਈ ॥
दुहिता काढि तुरक कह दई ॥

यत् तुर्काः अपहृताः (गृहात्) कन्या दत्ताः।

ਰਜਪੂਤਨ ਕੇ ਹੋਤਹ ਆਈ ॥
रजपूतन के होतह आई ॥

राजपूतानां मध्ये एतत् भवति स्म

ਪੁਤ੍ਰੀ ਧਾਮ ਮਲੇਛ ਪਠਾਈ ॥੨੪॥
पुत्री धाम मलेछ पठाई ॥२४॥

कन्याः प्रेषिताः (मालेच्छगृहं) इति। २४.

ਹਾਡਨ ਏਕ ਦੂਸਰਨ ਖਤ੍ਰੀ ॥
हाडन एक दूसरन खत्री ॥

(किन्तु) एतानि एकं नौकाः अन्ये छत्राणि च

ਤੁਰਕਨ ਕਹ ਇਨ ਦਈ ਨ ਪੁਤ੍ਰੀ ॥
तुरकन कह इन दई न पुत्री ॥

कदापि तुर्केभ्यः स्वस्य पुत्रत्वं न दत्तवान् ।

ਜੋ ਛਤ੍ਰੀ ਅਸ ਕਰਮ ਕਮਾਵੈ ॥
जो छत्री अस करम कमावै ॥

एवंविधं कार्यं यः करोति छत्री, .

ਕੁੰਭੀ ਨਰਕ ਦੇਹ ਜੁਤ ਜਾਵੈ ॥੨੫॥
कुंभी नरक देह जुत जावै ॥२५॥

(ततः) शरीरेण कुम्फी नरकं गच्छति। 25.

ਜੋ ਨਰ ਤੁਰਕਹਿ ਦੇਤ ਦੁਲਾਰੀ ॥
जो नर तुरकहि देत दुलारी ॥

यः पुरुषतुर्केभ्यः कन्याः ददाति, .

ਧ੍ਰਿਗ ਧ੍ਰਿਗ ਜਗ ਤਿਹ ਕਰਤ ਉਚਾਰੀ ॥
ध्रिग ध्रिग जग तिह करत उचारी ॥

जगत् तं 'धृग् धृग्' इति कथयति।

ਲੋਕ ਪ੍ਰਲੋਕ ਤਾਹਿ ਕੋ ਜੈਹੈ ॥
लोक प्रलोक ताहि को जैहै ॥

तस्य (छत्रस्य) जनाः परलोकं गमिष्यन्ति (उभयम्)।