श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 183


ਕੇਤਕ ਬ੍ਯਾਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਲੀਨੀ ॥
केतक ब्याह चंद्रमा लीनी ॥

चत्वारः कन्याः कश्यपमुनिः दत्ताः, बहवः कन्याः चन्द्रमा (चन्द्र) देवस्य विवाहं कृतवन्तः ।

ਕੇਤਕ ਗਈ ਅਉਰ ਦੇਸਨ ਮਹਿ ॥
केतक गई अउर देसन महि ॥

अनेकाः (कन्याः) अन्यदेशान् गतवन्तः।

ਬਰਿਯੋ ਗਉਰਜਾ ਏਕ ਰੁਦ੍ਰ ਕਹਿ ॥੧੧॥
बरियो गउरजा एक रुद्र कहि ॥११॥

तेषु बहवः विदेशं गतवन्तः, परन्तु गुरुः (पार्वैतः) शिवस्य नामकरणं कृत्वा विवाहं कृतवान्।11.

ਜਬ ਹੀ ਬ੍ਯਾਹ ਰੁਦ੍ਰ ਗ੍ਰਿਹਿ ਆਨੀ ॥
जब ही ब्याह रुद्र ग्रिहि आनी ॥

यदा शिवः विवाहं कृत्वा (गौरी) तां गृहम् आनयत्

ਚਲੀ ਜਗ ਕੀ ਬਹੁਰਿ ਕਹਾਨੀ ॥
चली जग की बहुरि कहानी ॥

विवाहानन्तरं पार्वती यदा शिवस्य (रुद्रस्य) गृहं प्राप्तवती तदा अनेकविधाः आख्यानानि प्रचलन्ति स्म ।

ਸਬ ਦੁਹਿਤਾ ਤਿਹ ਬੋਲਿ ਪਠਾਈ ॥
सब दुहिता तिह बोलि पठाई ॥

सः सर्वान् कन्यान् आहूय प्रेषितवान्।

ਲੀਨੋ ਸੰਗਿ ਭਤਾਰਨ ਆਈ ॥੧੨॥
लीनो संगि भतारन आई ॥१२॥

राजा सर्वान् कन्याः आहूय सर्वे भर्त्रा सह पितुः गृहम् आगताः।12.

ਜੇ ਜੇ ਹੁਤੇ ਦੇਸ ਪਰਦੇਸਾ ॥
जे जे हुते देस परदेसा ॥

ये देशेषु प्रदेशेषु च राज्ञः जामाताः आसन्

ਜਾਤ ਭਏ ਸਸੁਰਾਰਿ ਨਰੇਸਾ ॥
जात भए ससुरारि नरेसा ॥

देशस्य अन्तः बहिश्च सर्वे राजानः, स्वश्वशुरस्य गृहं प्राप्तुं प्रवृत्ताः।

ਨਿਰਖਿ ਰੁਦ੍ਰ ਕੋ ਅਉਰ ਪ੍ਰਕਾਰਾ ॥
निरखि रुद्र को अउर प्रकारा ॥

शिवमन्यरूपं दृष्ट्वा ।

ਕਿਨਹੂੰ ਨ ਭੂਪਤਿ ਤਾਹਿ ਚਿਤਾਰਾ ॥੧੩॥
किनहूं न भूपति ताहि चितारा ॥१३॥

रुद्रस्य विचित्रवेषं विचार्य तं कोऽपि चिन्तयितुं न शक्तवान्।13।

ਨਹਨ ਗਉਰਜਾ ਦਛ ਬੁਲਾਈ ॥
नहन गउरजा दछ बुलाई ॥

दक्षोऽपि गौराजान् न आहूतवान्।

ਸੁਨਿ ਨਾਰਦ ਤੇ ਹ੍ਰਿਦੈ ਰਿਸਾਈ ॥
सुनि नारद ते ह्रिदै रिसाई ॥

राजा दक्षः गौरीं न आमन्त्रितवान् तदा गौरी नारदस्य मुखात् तत् श्रुत्वा, सा मनसि अत्यन्तं क्रुद्धा अभवत्।

ਬਿਨ ਬੋਲੇ ਪਿਤ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਗਈ ॥
बिन बोले पित के ग्रिह गई ॥

अनिमन्त्रिता च पितुः गृहं गतवती।

ਅਨਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੇਜ ਤਨ ਤਈ ॥੧੪॥
अनिक प्रकार तेज तन तई ॥१४॥

सा कस्मै अपि न कथयित्वा पितुः गृहं गता, तस्याः शरीरं मनः च भावात्मकरूपेण प्रज्वलितम् आसीत्।14.

ਜਗ ਕੁੰਡ ਮਹਿ ਪਰੀ ਉਛਰ ਕਰਿ ॥
जग कुंड महि परी उछर करि ॥

(तस्याः भर्तुः च अनादरं दृष्ट्वा गौराजः) उत्प्लुत्य यगकुण्डं गतः।

ਸਤ ਪ੍ਰਤਾਪਿ ਪਾਵਕ ਭਈ ਸੀਤਰਿ ॥
सत प्रतापि पावक भई सीतरि ॥

सा अत्यन्तं क्रुद्धा यज्ञगर्ते निमग्नवती, गौरवपूर्णव्यवहारात् अग्निः शीतलः अभवत् ।

ਜੋਗ ਅਗਨਿ ਕਹੁ ਬਹੁਰਿ ਪ੍ਰਕਾਸਾ ॥
जोग अगनि कहु बहुरि प्रकासा ॥

ततः (गङ्गा) योगाग्निं प्रकटितम्

ਤਾ ਤਨ ਕੀਯੋ ਪ੍ਰਾਨ ਕੋ ਨਾਸਾ ॥੧੫॥
ता तन कीयो प्रान को नासा ॥१५॥

सती तु (पार्वती) योगाग्निं प्रज्वाल्य तेन वह्निना तस्याः शरीरं नष्टम्।15।

ਆਇ ਨਾਰਦ ਇਮ ਸਿਵਹਿ ਜਤਾਈ ॥
आइ नारद इम सिवहि जताई ॥

नारदः आगत्य सर्वं शिवाय एवं कथितवान्।

ਕਹਾ ਬੈਠਿ ਹੋ ਭਾਗ ਚੜਾਈ ॥
कहा बैठि हो भाग चड़ाई ॥

नारदः तु शिवस्य समीपम् आगत्य अवदत् यत् त्वं किमर्थम् अत्र भाङ्गमत्तः उपविष्टः (तत्र च गुआरी जीविता आत्मानं दग्धवती) ?

ਛੂਟਿਯੋ ਧਿਆਨ ਕੋਪੁ ਜੀਯ ਜਾਗਾ ॥
छूटियो धिआन कोपु जीय जागा ॥

एतत् श्रुत्वा (शिवस्य) ध्यानं नष्टम् अभवत्, तस्य मनसि क्रोधः उत्पन्नः।

ਗਹਿ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਤਹ ਕੋ ਉਠ ਭਾਗਾ ॥੧੬॥
गहि त्रिसूल तह को उठ भागा ॥१६॥

इति श्रुत्वा शिवस्य ध्यानं भग्नं हृदयं च क्रोधपूर्णं शूलं उत्थाप्य तत्पार्श्वं प्रति धावितवान्।16।

ਜਬ ਹੀ ਜਾਤ ਭਯੋ ਤਿਹ ਥਲੈ ॥
जब ही जात भयो तिह थलै ॥

तत्स्थानं गतमात्रेण (शिवः) ।