वैदिकशास्त्रं विवृत्य प्रजानां समक्षं नीत्वा विविधानि भेषजानि वर्णयत् ॥५॥
दोहरा
सर्वलोकेभ्यः औषधानि प्रयच्छन् लोकं व्याधिरहितं कृतवान् ।
तक्षकेन (सर्पराजेन) दष्टं कृत्वा स्वर्गं प्रति प्रस्थितः।6.
बछित्तर नाटके धनन्तर नाम सप्तदशावतारवर्णनान्तः।17।
अधुना सूरज (सूर्य) अवतारस्य वर्णनं आरभ्यते-
श्री भगौती जी (प्रथम भगवान्) सहायक हों।
चौपाई
अथ तयोः पुत्रयोः बलं वर्धमानम् ।
दीतिपुत्राणां देमोनां पराक्रमः अतीव वर्धमानः, ते जले स्थले च बहूनि शत्रून् जितवन्तः।
(तस्मिन् समये) 'कल-पुरुख' अनुज्ञां प्राप्य ।
आज्ञां प्राप्य विष्णुः सूरजावतारः इति प्रकटितः।१।
ये दिग्गजाः बलवन्तः, .
यत्र यत्र राक्षसाः प्रभुः भवन्ति तत्र तत्र विष्णुः सूरजावतारः तान् भिन्नभिन्नरूपेण हन्ति इति प्रकटितः।
पृथिव्याः अन्धकारं नाशयति।
सूर्यः पृथिव्याः तमः नाशयन् प्रजानां सान्त्वनाय इतस्ततः भ्रमति स्म ।२।
नाराज स्तन्जा
आलस्यं विहाय सर्वे जनाः प्रदोषसमये जागरन्ति।
(सूर्यं दृष्ट्वा,) सर्वे जनाः आलस्यं त्यक्त्वा प्रदोषे जागृत्य सर्वगतं भगवन्तं ध्यायन्ते स्म, तस्य नाम नानाविधरूपेण पुनः पुनः वदन्ति स्म।
कठिनं कर्म कृत्वा हृदि अस्पृशं स्थापयतु।
कठिनकार्यं कुर्वन्तः ते अस्थापनीयं भगवन्तं मनसि स्थिरं कुर्वन्ति स्म, ग्यात्रीं संध्यां च पठन्ति स्म।3.
प्रदोषे जागरणं (जनाः) कुर्वन्ति देवकर्म इत्यादि।
सर्वे जनाः भगवतः नाम पुनरुक्ताः ईश्वरकर्माणि कुर्वन्ति स्म तथा च धूपदाहेन सह, मृत्तिकादीपप्रज्वलनयज्ञैः सह वेदव्याकर्णादिषु अपि चिन्तयन्ति स्म।
यावन्तः पितृसत्तात्मकानि कर्माणि सन्ति, (ते) विधिपूर्वकं क्रियन्ते।
ते स्वशक्त्या अङ्गानां कृते संस्कारं कुर्वन्ति स्म, शास्त्रस्मृतिादिपाठेन सह सद्कर्मसु एकाग्रतां कुर्वन्ति स्म।4.
अर्ध निराज स्तन्जा
धूपस्य धूमः सर्वत्र वर्तते
यज्ञधूमः चतस्रोऽपि दृश्यमानः सर्वे जनाः सुप्ताः पृथिव्यां।
अनन्ताः जनाः अवधानं ददति, .
बहुधा मध्यस्थतां पूजां च कुर्वन्तः दूरस्थस्थानानां वृद्ध्यर्थं कार्यं कुर्वन्ति स्म।5.
अनन्त मन्त्र जपते
बहूनि मन्त्राणां पाठं कुर्वन्तः जनाः योगानुशासनं कृत्वा नाम पुनः पुनः ।
निर्बन् भगवन्तं स्तुति।
विरक्तं परं पुरुषं ध्यात्वा अन्ते स्वर्गयानार्थं वायुयानानि प्राप्तवन्तः।6.
दोहरा
एवं धर्मदानं कृत्वा बहुकालः व्यतीतः ।
एवं धर्मदानकर्मसु बहुकालः व्यतीतः ततः दीरघकायः प्रबलः राक्षसः जातः।7.
चौपाई
तस्य शरीरं प्रतिदिनं बाणवत् वर्धमानम् आसीत्
तस्य शरीरं नित्यं बाणदीर्घेण वर्धमानं देवान् द्विजं च रात्रौ दिवं च नाशयति स्म।
एवं दीर्घ-कै (सूर्यस्य उपनाम राक्षसः) वैरिणः अभवत्,
दीरघकाय इव शत्रुजन्मनि सूर्यरथोऽपि संकोचम् अकरोत् ॥८॥
अरिल्
यदा सूर्यस्य चलं रथं अटत् तदा सूर्यः क्रुद्धः अभवत् ।
सूर्यरथस्य गतिनिवृत्ते सूर्यः तदा महाक्रोधः बाहुशस्त्रबलैः सह अग्रे अगच्छत् ।
सः युद्धक्षेत्रं गत्वा बहुधा युद्धं प्रारभत,
सः विविधानि युद्धानि आरब्धवान् दृष्ट्वा यत् देवाः राक्षसाः च, दुविधां अनुभवन्ति स्म।9.
योद्धवः खड्गहस्तेषु युद्धं प्रारब्धवन्तः ।