तथा (गोरखं मिश्रितं) यथा जलं जलेन सह मिश्रयति। ६१.
अडिगः : १.
(एकदा भिक्षायाचनां कुर्वन्) भर्थरीः कटिं (तप्तचक्रस्य) (यस्मात् तप्तं) घृतं पिबन्तं दृष्टवान्।
(सा चक्रवर्तिनी प्रति भर्थरी) हसन् वचनं एवं वाक्यमुच्चारयत्।
ये निन्दिताः (स्त्रिया) ते राज्यं हरन्ति।
अहो चक्रस्य चक्राणि ! त्वया (स्त्रीणां) हस्ताः प्राप्ताः, तर्हि किमर्थं न रोदसि। ६२.
चतुर्विंशतिः : १.
यदा बहूनि वर्षाणि व्यतीतानि
अतः भर्थरी स्वदेशं गतः।
एका स्त्री (ततः) ज्ञात्वा (राजाम्)।
राज्ञीनां समीपं च गतः। ६३.
द्वयम् : १.
इति श्रुत्वा राज्ञः राजानं आहूतवान्।
बहुविधं रुदनं कृत्वा ते (राजस्य) पादौ आलिङ्गयन्। ६४.
सोरथः १.
(राज्ञयः वक्तुं प्रवृत्ताः) न पुनः मांसं शरीरे न च रक्तम्।
उच्छ्रितैः निःश्वासैः सह प्राणः न उड्डीयत (यतोहि) भवतः मिलनस्य आशा आसीत्। ६५.
चतुर्विंशतिः : १.
हे महाराज ! योगसाधनं कृत्वा सिद्धोऽसि ।
इदानीं त्वं सुखेन गृहं शाससि।
अथवा (त्वं इदानीं) अस्मान् सर्वान् प्रथमं मारयतु
ततः पृष्ठं गच्छतु। ६६.
भर्थरी उवाच।
द्वयम् : १.
राज्ञीः तदा सक्रियाः, अतीव गर्विताः च।
ते इदानीं निराकाराः अभवन्, न तेषु अभिमानः अवशिष्टः। ६७.
चतुर्विंशतिः : १.
या (तदा) युवा आसीत् सा तरुणी अभवत्
सा च यौवनं वृद्धा अभवत्।
ये वृद्धाः आसन् तेषु कश्चन अपि न दृश्यते।
इति चिते आश्चर्यम् । ६८.
ये राज्ञीः (तदा) कामपूर्णाः आसन्,
जरा तान् अतिक्रान्तवान्।
ये स्त्रियः स्वसौन्दर्येन गर्विताः आसन्,
तेषां ग्रुब् सर्वथा गतः। ६९.
द्वयम् : १.
चपलतराः स्त्रियः तदा अतीव गर्विताः आसन्, ।
जरा इदानीं तान् अतिक्रान्तवान्, (ते) शरीरं पालयितुम् अपि न शक्नुवन्ति। ७० ।
चतुर्विंशतिः : १.
यत् तदा स्त्रियः गर्विताः आसन्,
तेषां किमपि अभिमानं न भवति।
ये युवानः आसन् ते वृद्धाः अभवन् ।
क्रमेण अन्ये अधिकाः अभवन् । ७१.
(तेषां) प्रकरणानाम् तेजः वर्णयितुं न शक्यते स्म,
(अधुना तु एवं दृश्यन्ते) गङ्गा इव (शिवस्य) जातेषु प्रवहति।
क्षीरेण वा प्रक्षालिताः सर्वे प्रकरणाः, २.
एवं कृत्वा ते श्वेतवर्णाः अभवन् । ७२.
द्वयम् : १.
(कदाचित्) हीरकमुक्तिविभूषिताः ।
अतः महिलाः ! एतेषां केशानां प्रतिबिम्बं तव सदृशं (शुक्लम्) अभवत्। ७३ इति ।
हे स्त्रियः ! तदा भवतः प्रकरणाः अतीव सुन्दराः आसन्,
पूर्वं नीलमणिवर्णाः (अधुना) रजतवर्णाः अभवन् । ७४.
चतुर्विंशतिः : १.
सर्वेभ्यः पुष्पाणि दत्त्वा वा ।
अतः भवतः केशाः श्वेताः अभवन्।
अथवा चन्द्रस्य चन्द्रप्रकाशः ('जौनी') वर्धितः,
यस्मात् कारणात् सर्वं कृष्णत्वं समाप्तम् अस्ति। ७५.
अडिगः : १.
अथ राज्ञी राज्ञः व्याख्यात उवाच |
यत् अहं स्वप्ने गोरखनाथः इति उच्यते स्म
यावत् एताः स्त्रियः जीवन्ति, तदा (त्वं) शासनं करोषि इति।
यदा एते सर्वे म्रियन्ते तदा त्वं (योगस्य) मार्गं पदानि स्थापयिष्यसि। ७६.
राज्ञीनां वचनं श्रुत्वा करुणा उत्पन्ना (राज्ञः मनसि)।
तेषु स्वस्य किञ्चित् ज्ञानं प्रवर्तयति स्म ।
पिङ्गुला (राज्ञी) यत् किमपि उक्तवान् तत् सः अङ्गीकृतवान्
गृहे च उपविश्य राजयोगं च द्वयमपि कृतवान्।77।
द्वयम् : १.
राज्ञीनां वचनं पालनेन (भारतरी) सुखेन शासितवती।
ततः पिङ्गुलस्य मृत्योः समये सः बाणम् अगच्छत् । ७८.
अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य २०९तमोऽध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्। २०९.४०१२ इति । गच्छति
द्वयम् : १.
तत्र मगधदेशस्य सरससिंहः नाम महाभागः