श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 395


ਮਾਤ ਪਿਤਾਨ ਕੀ ਸੰਕ ਕਰੈ ਨਹਿ ਸ੍ਯਾਮ ਹੀ ਸ੍ਯਾਮ ਕਰੈ ਮੁਖ ਸਿਉ ॥
मात पितान की संक करै नहि स्याम ही स्याम करै मुख सिउ ॥

मातापितृलज्जां त्यक्त्वा गोपीः कृष्णनाम पुनः पुनः वदन्ति

ਭੂਮਿ ਗਿਰੈ ਬਿਧਿ ਜਾ ਮਤਵਾਰ ਪਰੈ ਗਿਰ ਕੈ ਧਰਿ ਪੈ ਸੋਊ ਤਿਉ ॥
भूमि गिरै बिधि जा मतवार परै गिर कै धरि पै सोऊ तिउ ॥

पतन्ति पृथिव्यां मत्तानां इव उत्तिष्ठन्ति च

ਬ੍ਰਿਜ ਕੁੰਜਨ ਢੂੰਢਤ ਹੈ ਤੁਮ ਕੋ ਕਬਿ ਸ੍ਯਾਮ ਕਹੈ ਧਨ ਲੋਭਕ ਜਿਉ ॥
ब्रिज कुंजन ढूंढत है तुम को कबि स्याम कहै धन लोभक जिउ ॥

ते त्वां ब्रजस्य कोष्ठेषु अन्वेषयन्ति यथा धनलोभमग्नः

ਅਬ ਤਾ ਤੇ ਕਰੋ ਬਿਨਤੀ ਤੁਮ ਸੋ ਪਿਖ ਕੈ ਤਿਨ ਕੋ ਫੁਨਿ ਹਉ ਦੁਖ ਇਉ ॥੯੮੦॥
अब ता ते करो बिनती तुम सो पिख कै तिन को फुनि हउ दुख इउ ॥९८०॥

तस्माद् त्वां याचयामि तानि दृष्ट्वा मम दुःखमपि वर्धितम्।980।

ਆਪ ਚਲੋ ਇਹ ਤੇ ਨ ਭਲੀ ਜੁ ਪੈ ਆਪ ਚਲੋ ਨਹੀ ਦੂਤ ਪਠੀਜੈ ॥
आप चलो इह ते न भली जु पै आप चलो नही दूत पठीजै ॥

यदि त्वं स्वयमेव गच्छसि तर्हि एतस्मात् अधिकं किमपि न युक्तं भविष्यति

ਤਾ ਤੇ ਕਰੋ ਬਿਨਤੀ ਤੁਮ ਸੋ ਦੁਹ ਬਾਤਨ ਤੇ ਇਕ ਬਾਤ ਕਰੀਜੈ ॥
ता ते करो बिनती तुम सो दुह बातन ते इक बात करीजै ॥

यदि भवन्तः एतत् कर्तुं न शक्नुवन्ति तर्हि भवतः दूतं प्रेषयन्तु, अहं प्रार्थयामि यत् एतेषु एकं कार्यं अवश्यं कर्तव्यम्

ਜਿਉ ਜਲ ਕੇ ਬਿਨ ਮੀਨ ਦਸਾ ਸੁ ਦਸਾ ਭਈ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਕੀ ਸੁਨਿ ਲੀਜੈ ॥
जिउ जल के बिन मीन दसा सु दसा भई ग्वारनि की सुनि लीजै ॥

जलहीनमत्स्यानां या यापि स्थितिः भवति, तथैव गोपीनां भवति

ਕੈ ਜਲ ਹੋਇ ਉਨੈ ਮਿਲੀਐ ਕਿ ਉਨੈ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਕੋ ਕਹਿਯੋ ਬਰੁ ਦੀਜੈ ॥੯੮੧॥
कै जल होइ उनै मिलीऐ कि उनै द्रिड़ता को कहियो बरु दीजै ॥९८१॥

इदानीं जलवत् मिलित्वा वा चित्तनिर्णयवरं ददातु वा।९८१।

ਕਬਿਯੋ ਬਾਚ ॥
कबियो बाच ॥

कविस्य भाषणम् : १.

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

स्वय्या

ਬ੍ਰਿਜ ਬਾਸਿਨ ਹਾਲ ਕਿਧੋ ਹਰਿ ਜੂ ਫੁਨਿ ਊਧਵ ਤੇ ਸਭ ਹੀ ਸੁਨ ਲੀਨੋ ॥
ब्रिज बासिन हाल किधो हरि जू फुनि ऊधव ते सभ ही सुन लीनो ॥

श्रीकृष्णः उधवतः श्रुत्वा ब्रजवासिनां स्थितिम् |

ਜਾ ਕੀ ਕਥਾ ਸੁਨ ਕੈ ਚਿਤ ਤੇ ਸੁ ਹੁਲਾਸ ਘਟੈ ਦੁਖ ਹੋਵਤ ਜੀ ਨੋ ॥
जा की कथा सुन कै चित ते सु हुलास घटै दुख होवत जी नो ॥

तां कथां श्रुत्वा सुखं न्यूनं भवति, पीडा वर्धते च

ਸ੍ਯਾਮ ਕਹਿਯੋ ਮੁਖ ਤੇ ਇਹ ਭਾਤਿ ਕਿਧੌ ਕਬਿ ਨੈ ਸੁ ਸੋਊ ਲਖਿ ਲੀਨੋ ॥
स्याम कहियो मुख ते इह भाति किधौ कबि नै सु सोऊ लखि लीनो ॥

श्रीकृष्णः मनसा एवमुवाच यत् कविः तथैव अवगच्छत्।

ਊਧਵ ਮੈ ਉਨ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਕੋ ਸੁ ਕਹਿਯੋ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਕੋ ਅਬੈ ਬਰੁ ਦੀਨੋ ॥੯੮੨॥
ऊधव मै उन ग्वारनि को सु कहियो द्रिड़ता को अबै बरु दीनो ॥९८२॥

तदा कृष्णेन एतानि वचनानि मुखात् उक्ताः, एतेषां वचनानां मूलं अनुभवन् कविः पुनः पुनः उक्तवान्, हे उधव! तेभ्यः गोपीभ्यः चित्तनिश्चयस्य वरं प्रयच्छामि ९८२ ।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਸਤ੍ਰਹ ਸੈ ਚਵਤਾਲ ਮੈ ਸਾਵਨ ਸੁਦਿ ਬੁਧਵਾਰਿ ॥
सत्रह सै चवताल मै सावन सुदि बुधवारि ॥

सप्तदशशतचतुश्चत्वारिंशत् (बिक्रमे) (मासस्य) सावनस्य उज्ज्वले (आंशिक) बुधवासरे।

ਨਗਰ ਪਾਵਟਾ ਮੋ ਤੁਮੋ ਰਚਿਯੋ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁਧਾਰਿ ॥੯੮੩॥
नगर पावटा मो तुमो रचियो ग्रंथ सुधारि ॥९८३॥

इदं ग्रन्थं (पुस्तकं) सावनसुदीसंवत् १७४४ तमे वर्षे बुधवासरे पाओन्तानगरे संशोधनानन्तरं निर्मितम् अस्ति ।९८३।

ਖੜਗ ਪਾਨਿ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਪੋਥੀ ਰਚੀ ਬਿਚਾਰਿ ॥
खड़ग पानि की क्रिपा ते पोथी रची बिचारि ॥

खड्गधारकस्य भगवतः ईश्वरस्य प्रसादेन अयं ग्रन्थः विचारपूर्वकं सज्जीकृतः अस्ति

ਭੂਲਿ ਹੋਇ ਜਹ ਤਹ ਸੁ ਕਬਿ ਪੜਿਅਹੁ ਸਭੈ ਸੁਧਾਰਿ ॥੯੮੪॥
भूलि होइ जह तह सु कबि पड़िअहु सभै सुधारि ॥९८४॥

तदापि यदि कुत्रापि दोषः अस्ति तर्हि कवयः पुनरीक्षणानन्तरं कृपया पठितुं शक्नुवन्ति।९८४।

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਸਿਕੰਧੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰੇ ਗੋਪੀ ਊਧਵ ਸੰਬਾਦੇ ਬਿਰਹ ਨਾਟਕ ਬਰਨਨੰ ਨਾਮ ਧਯਾਇ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤ ॥
इति स्री दसम सिकंधे पुराणे बचित्र नाटक ग्रंथे क्रिसनावतारे गोपी ऊधव संबादे बिरह नाटक बरननं नाम धयाइ समापतम सतु सुभम सत ॥

बचित्तरनाटके कृष्णावतारे (दशमस्कन्धपुराणमाश्रिते) विरहदुःखानां वर्णनं युक्तं गोपीनां उधवेन सह संवादः इति अध्यायस्य समाप्तिः।

ਅਥ ਕੁਬਿਜਾ ਗ੍ਰਿਹ ਗਵਨ ਕਥਨੰ ॥
अथ कुबिजा ग्रिह गवन कथनं ॥

अधुना कुब्जस्य गृहगमनस्य वर्णनम् आरभ्यते

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਗੋਪਿਨ ਕੋ ਪੋਖਨ ਕਰਿਯੋ ਹਰਿ ਜੂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਾਇ ॥
गोपिन को पोखन करियो हरि जू क्रिपा कराइ ॥

श्रीकृष्णः कृपापूर्वकम् अनाथानाम् पोषणं कृतवान्।

ਅਵਰ ਖੇਲ ਖੇਲਨ ਲਗੇ ਅਤਿ ਹੀ ਹਰਖ ਬਢਾਇ ॥੯੮੫॥
अवर खेल खेलन लगे अति ही हरख बढाइ ॥९८५॥

गोपान् ललिततया धारयति स्म, कृष्णः स्वप्रीते अन्येषु क्रीडासु लीनः अभवत्।985।