श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1223


ਜੌ ਤਿਹ ਦੈ ਮਿਲਾਇ ਮੁਹਿ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥
जौ तिह दै मिलाइ मुहि प्यारी ॥

अहो प्रिये ! यदि त्वं मां मिलितुं ददासि, .

ਤੌ ਜਾਨੌ ਤੂ ਹਿਤੂ ਹਮਾਰੀ ॥੬॥
तौ जानौ तू हितू हमारी ॥६॥

तदा (अहं) ज्ञास्यामि यत् त्वं मम हितुः असि। ६.

ਕਹਿਯੋ ਕੁਅਰਿ ਸਹਚਰਿ ਸੌ ਜਾਨਾ ॥
कहियो कुअरि सहचरि सौ जाना ॥

(किम्) राज कुमारी उवाच, सखी अवगता।

ਭੇਦ ਨ ਦੂਸਰ ਕਾਨ ਬਖਾਨਾ ॥
भेद न दूसर कान बखाना ॥

किन्तु एतत् रहस्यं अन्यस्मै न अवदत्।

ਤਤਛਿਨ ਦੌਰ ਤਵਨ ਪਹਿ ਗਈ ॥
ततछिन दौर तवन पहि गई ॥

(सा दासी) सद्यः तस्य (व्यक्तिः) समीपं धावति स्म।

ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਤਾਹਿ ਪ੍ਰਬੋਧਤ ਭਈ ॥੭॥
बहु बिधि ताहि प्रबोधत भई ॥७॥

तस्य च बहुधा व्याख्यातव्यम् आसीत्।7.

ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਤਾਹਿ ਪ੍ਰਬੋਧ ਜਤਾਈ ॥
बहु बिधि ताहि प्रबोध जताई ॥

(दासी) तं बहुधा व्याख्यातवान्

ਜ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਤਾਹਿ ਤਹਾ ਲੈ ਆਈ ॥
ज्यों त्यों ताहि तहा लै आई ॥

कथं च तत्र प्राप्तः ?

ਮਾਰਗ ਕੁਅਰਿ ਬਿਲੋਕ ਜਹਾ ॥
मारग कुअरि बिलोक जहा ॥

यत्र राजा कुमारी (तस्याः) वाटः प्रज्वलितः आसीत्,

ਲੈ ਪਹੁਚੀ ਮਿਤਵਾ ਕਹ ਤਹਾ ॥੮॥
लै पहुची मितवा कह तहा ॥८॥

(दासी) मित्रेण सह तत्र आगता। ८.

ਲਖਿ ਤਿਹ ਕੁਅਰਿ ਪ੍ਰਫੁਲਿਤ ਭਈ ॥
लखि तिह कुअरि प्रफुलित भई ॥

तं दृष्ट्वा राज कुमारी प्रफुल्लिता।

ਜਨੁਕ ਰਾਕ ਨਵੋ ਨਿਧਿ ਪਈ ॥
जनुक राक नवो निधि पई ॥

यथा (क) पदेन नव निधिः प्राप्तः।

ਬਿਹਸਿ ਬਿਹਸਿ ਤਿਹ ਕੰਠ ਲਗਾਯੋ ॥
बिहसि बिहसि तिह कंठ लगायो ॥

सः (राजकुमारी) तं स्मितेन आलिंगितवान्

ਮਨ ਮਾਨਤ ਕੋ ਭੋਗ ਕਮਾਯੋ ॥੯॥
मन मानत को भोग कमायो ॥९॥

स्वेच्छया च (तेन सह) अनुमोदितवान्। ९.

ਤਾ ਕੋ ਦੂਰ ਦਰਿਦ੍ਰ ਦਿਯਾ ਕਰਿ ॥
ता को दूर दरिद्र दिया करि ॥

(राज कुमारी) ने उसकी (दासी) दारिद्र्य दूर किया

ਸੀਸ ਰਹੀ ਧਰ ਸਖੀ ਪਗਨ ਪਰ ॥
सीस रही धर सखी पगन पर ॥

सखीं च पादयोः उपविष्टवान्

ਤਵਪ੍ਰਸਾਦ ਮੈ ਮਿਤ੍ਰਹਿ ਲਹਿਯੋ ॥
तवप्रसाद मै मित्रहि लहियो ॥

(वक्तुं च प्रवृत्तः) त्वत्प्रसादात् एव मया मित्रं प्राप्तम्।

ਕਹਾ ਕਹੋ ਤੁਹਿ ਜਾਤ ਨ ਕਹਿਯੋ ॥੧੦॥
कहा कहो तुहि जात न कहियो ॥१०॥

अहं त्वां किं वक्तव्यः ? न किमपि उच्यते। १०.

ਅਬ ਕਛੁ ਐਸ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਨੈਯੇ ॥
अब कछु ऐस चरित्र बनैये ॥

इदानीं किञ्चित् एतादृशं दृश्यते,

ਜਾ ਤੇ ਸਦਾ ਮਿਤ੍ਰ ਕਹ ਪੈਯੇ ॥
जा ते सदा मित्र कह पैये ॥

येन मित्रं सदा लभ्यते।

ਸੋਵੌ ਸਦਾ ਸੰਗ ਲੈ ਤਾ ਕੌ ॥
सोवौ सदा संग लै ता कौ ॥

तं मया सह सदा नय, .

ਚੀਨਿ ਸਕੈ ਕੋਊ ਨਹਿ ਵਾ ਕੌ ॥੧੧॥
चीनि सकै कोऊ नहि वा कौ ॥११॥

परन्तु अन्यः कोऽपि तं ज्ञातुं न शक्तवान् । ११.

ਤ੍ਰਿਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਸ ਚਿਤ ਬਿਚਾਰੇ ॥
त्रिय चरित्र अस चित बिचारे ॥

(सा) स्त्री मनसि तादृशं चरित्रं चिन्तयति स्म।

ਸੁ ਮੈ ਕਹਤ ਹੋ ਸੁਨਹੁ ਪ੍ਯਾਰੇ ॥
सु मै कहत हो सुनहु प्यारे ॥

तद् वदामि हे प्रिये (राजन्)! शृणोतु

ਤਾਹਿ ਛਪਾਇ ਸਦਨ ਮਹਿ ਰਾਖਾ ॥
ताहि छपाइ सदन महि राखा ॥

सः तत् गृहे एव निगूढवान्

ਰਾਨੀ ਸੌ ਐਸੀ ਬਿਧਿ ਭਾਖਾ ॥੧੨॥
रानी सौ ऐसी बिधि भाखा ॥१२॥

एवं च राज्ञीम् उक्तवान्। १२.

ਰਾਨੀ ਜੋ ਤੁਮ ਪੁਰਖ ਸਰਾਹਾ ॥
रानी जो तुम पुरख सराहा ॥

हे रानी (माता) ! यः पुरुषः भवता प्रशंसितः।

ਤਾ ਕਹ ਸ੍ਰੀ ਬਿਸੁਨਾਥਨ ਚਾਹਾ ॥
ता कह स्री बिसुनाथन चाहा ॥

विधातेन इष्टः (देवस्य प्रियः जातः इत्यर्थः)।

ਵਾ ਕੋ ਕਾਲਿ ਕਾਲ ਹ੍ਵੈ ਗਯੋ ॥
वा को कालि काल ह्वै गयो ॥

सः कालमेव मृतः।

ਯਾ ਸਖਿ ਕੇ ਮੁਖ ਤੇ ਸੁਨਿ ਲਯੋ ॥੧੩॥
या सखि के मुख ते सुनि लयो ॥१३॥

एतत् (इदं द्रव्यं) शृणु मुनिमुखात्। १३.

ਹਮ ਸਭਹਿਨ ਜੋ ਤਾਹਿ ਸਰਾਹਾ ॥
हम सभहिन जो ताहि सराहा ॥

वयं सर्वे ये तं प्रशंसन्तः,

ਤਾ ਤੇ ਤਿਸੁ ਬਿਸੁਨਾਥਨ ਚਾਹਾ ॥
ता ते तिसु बिसुनाथन चाहा ॥

अत एव विधातोः प्रियः ।

ਜਨਿਯਤ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਤ੍ਰਿਯਨ ਕੀ ਲਾਗੀ ॥
जनियत द्रिसटि त्रियन की लागी ॥

इदं स्त्रियाः नेत्रं प्राप्तवान् इव दृश्यते।

ਤਾ ਤੇ ਤਾਹਿ ਮ੍ਰਿਤੁ ਲੈ ਭਾਗੀ ॥੧੪॥
ता ते ताहि म्रितु लै भागी ॥१४॥

अत एव सा मृतेन सह पलायिता अस्ति। १४.

ਰਾਨੀ ਸੋਕ ਤਵਨ ਕੋ ਕਿਯੋ ॥
रानी सोक तवन को कियो ॥

राज्ञी तं बहु शोचति स्म

ਤਾ ਦਿਨ ਅੰਨ ਨ ਪਾਨੀ ਪਿਯੋ ॥
ता दिन अंन न पानी पियो ॥

ततः परं च न अन्नं खादितवान् न च जलं पिबति स्म।

ਸਾਚ ਮਰਿਯੋ ਜਾਨ੍ਯੋ ਜਿਯ ਤਾ ਕੌ ॥
साच मरियो जान्यो जिय ता कौ ॥

तं सत्यमेव मृतं मन्यते स्म।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨ ਪਾਯੋ ਯਾ ਕੌ ॥੧੫॥
भेद अभेद न पायो या कौ ॥१५॥

किन्तु सः स्वस्य रहस्यं न अवगच्छति स्म। १५.

ਜਸ ਤੁਮ ਸੁੰਦਰ ਯਾਹਿ ਨਿਹਾਰਿਯੋ ॥
जस तुम सुंदर याहि निहारियो ॥

यथा त्वया तां दृष्टा सुन्दरी ।

ਭਯੌ ਨ ਹੈ ਹ੍ਵੈਹੈ ਨ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
भयौ न है ह्वैहै न बिचारियो ॥

न कश्चित् (तस्य सदृशः) आसीत्, अस्ति, न भविष्यति, विचारयितुं शक्यते।

ਯਾ ਕੀ ਬਹਿਨਿ ਏਕ ਤਿਹ ਘਰ ਮੈ ॥
या की बहिनि एक तिह घर मै ॥

तस्य एका भगिनी गृहे आसीत् ।

ਛਾਡਿ ਅਯੋ ਜਿਹ ਭ੍ਰਾਤ ਨਗਰ ਮੈ ॥੧੬॥
छाडि अयो जिह भ्रात नगर मै ॥१६॥

भ्रातुः पश्चात् नगरे यः अवशिष्टः आसीत्। 16.

ਮੁਹਿ ਤੁਮ ਕਹੋ ਤੁ ਤਹ ਮੈ ਜਾਊ ॥
मुहि तुम कहो तु तह मै जाऊ ॥

अहो राज्ञी ! यदि त्वं मां वदसि, अहं तत्र गमिष्यामि

ਵਾ ਕੀ ਖੋਜਿ ਬਹਿਨਿ ਮੈ ਲਯਾਊ ॥
वा की खोजि बहिनि मै लयाऊ ॥

तस्य भगिनीं च अन्वेष्यताम्।

ਸੋ ਅਤਿ ਚਤੁਰਿ ਸਭਨ ਗੁਨ ਆਗਰਿ ॥
सो अति चतुरि सभन गुन आगरि ॥

अतीव बुद्धिमान् सर्वगुणभक्षिका।

ਆਣਿ ਦਿਖਾਊ ਤੁਹਿ ਨ੍ਰਿਪ ਨਾਗਰਿ ॥੧੭॥
आणि दिखाऊ तुहि न्रिप नागरि ॥१७॥

आनयन् दर्शयामि चतुराधिपतेः | १७.

ਭਲੀ ਭਲੀ ਸਭ ਤ੍ਰਿਯ ਬਖਾਨੀ ॥
भली भली सभ त्रिय बखानी ॥

सा महिला अवदत्, "साधु, सम्यक्" इति।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਗਤਿ ਕਿਨੂੰ ਨ ਜਾਨੀ ॥
भेद अभेद गति किनूं न जानी ॥

परन्तु विरहस्य स्थितिः कश्चन अपि न अवगच्छति स्म ।