श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 165


ਜਲੰ ਬਾ ਥਲੇਯੰ ਕੀਯੋ ਰਾਜ ਸਰਬੰ ॥
जलं बा थलेयं कीयो राज सरबं ॥

जले स्थले च सर्वस्थानानि राज्यं कुर्वन्ति स्म

ਭੁਜਾ ਦੇਖਿ ਭਾਰੀ ਬਢਿਯੋ ਤਾਹਿ ਗਰਬੰ ॥੨॥
भुजा देखि भारी बढियो ताहि गरबं ॥२॥

स्वस्य च महतीं शारीरिकं बलं दृष्ट्वा तेषां गर्वः सीमां न जानाति स्म।2.

ਚਹੈ ਜੁਧ ਮੋ ਸੋ ਕਰੇ ਆਨਿ ਕੋਊ ॥
चहै जुध मो सो करे आनि कोऊ ॥

ते इच्छन्ति स्म यत् केचन शूराः योद्धाः तेषां सह युद्धाय अग्रे आगच्छन्तु इति

ਬਲੀ ਹੋਏ ਵਾ ਸੋ ਭਿਰੇ ਆਨਿ ਸੋਊ ॥
बली होए वा सो भिरे आनि सोऊ ॥

किन्तु सः एव तेषां विरुद्धं गन्तुं शक्नोति स्म, यः तेभ्यः महत्तरः भवितुम् अर्हति स्म ।

ਚੜਿਯੋ ਮੇਰ ਸ੍ਰਿੰਗ ਪਗੰ ਗੁਸਟ ਸੰਗੰ ॥
चड़ियो मेर स्रिंग पगं गुसट संगं ॥

सुमेरुपर्वतशिखरं गदाप्रहारैः च ।

ਹਰੇ ਬੇਦ ਭੂਮੰ ਕੀਏ ਸਰਬ ਭੰਗੰ ॥੩॥
हरे बेद भूमं कीए सरब भंगं ॥३॥

वेदान् पृथिवीं च बलात् हृत्वा सर्वप्रकृतसिद्धान्तनाशं कृतवन्तः ॥३॥

ਧਸੀ ਭੂਮਿ ਬੇਦੰ ਰਹੀ ਹੁਐ ਪਤਾਰੰ ॥
धसी भूमि बेदं रही हुऐ पतारं ॥

ते पृथिवी गभीरं पातालं गतवन्तः

ਧਰਿਯੋ ਬਿਸਨ ਤਉ ਦਾੜ ਗਾੜਾਵਤਾਰੰ ॥
धरियो बिसन तउ दाड़ गाड़ावतारं ॥

तदा विष्णुः वराहरूपं घोरं क्रूरदन्तं प्रकटितवान्।

ਧਸ੍ਰਯੋ ਨੀਰ ਮਧੰ ਕੀਯੋ ਊਚ ਨਾਦੰ ॥
धस्रयो नीर मधं कीयो ऊच नादं ॥

स जले प्रविश्य वज्रमुच्चारयत् ।

ਰਹੀ ਧੂਰਿ ਪੂਰੰ ਧੁਨੰ ਨਿਰਬਖਾਦੰ ॥੪॥
रही धूरि पूरं धुनं निरबखादं ॥४॥

ये समस्तं विश्वे प्रसृताः।4.

ਬਜੇ ਡਾਕ ਡਉਰੂ ਦੋਊ ਬੀਰ ਜਾਗੇ ॥
बजे डाक डउरू दोऊ बीर जागे ॥

इति घोरं क्रन्दनं श्रुत्वा तुरहीनादं च शूरौ राक्षसौ

ਸੁਣੇ ਨਾਦਿ ਬੰਕੇ ਮਹਾ ਭੀਰ ਭਾਗੇ ॥
सुणे नादि बंके महा भीर भागे ॥

तेषां गर्जन्तं स्वरं श्रुत्वा कायराः पलायिताः |

ਝਮੀ ਤੇਗ ਤੇਜੰ ਸਰੋਸੰ ਪ੍ਰਹਾਰੰ ॥
झमी तेग तेजं सरोसं प्रहारं ॥

युद्धं प्रारब्धं स्फुरद्खड्गानां क्रन्दनं, क्रुद्धप्रहारस्य शब्दः च श्रूयते स्म

ਖਿਵੀ ਦਾਮਿਨੀ ਜਾਣੁ ਭਾਦੋ ਮਝਾਰੰ ॥੫॥
खिवी दामिनी जाणु भादो मझारं ॥५॥

खड्गानां तेजः भादोन्मासे विद्युत्प्रकाशः इव आसीत्।५।

ਮੁਖੰ ਮੁਛ ਬੰਕੀ ਬਕੈ ਸੂਰ ਬੀਰੰ ॥
मुखं मुछ बंकी बकै सूर बीरं ॥

कुञ्चितश्मश्रुधारिणः योद्धाः आज्ञापूर्वकं युद्धं कुर्वन्ति स्म ।

ਤੜੰਕਾਰ ਤੇਗੰ ਸੜੰਕਾਰ ਤੀਰੰ ॥
तड़ंकार तेगं सड़ंकार तीरं ॥

क्रन्दन्ति विस्मितमूंशयोधाः खड्गबाणप्रहारस्य शब्दाः श्रूयते

ਧਮਕਾਰ ਸਾਗੰ ਖੜਕਾਰ ਖਗੰ ॥
धमकार सागं खड़कार खगं ॥

शूलघोषः, झङ्कारस्य च ध्वनिः अभवत् ।

ਟੁਟੇ ਟੂਕ ਟੋਪੰ ਉਠੇ ਨਾਲ ਅਗੰ ॥੬॥
टुटे टूक टोपं उठे नाल अगं ॥६॥

ठोकनेन पतनेन च तेभ्यः स्फुलिङ्गाः निर्गच्छन्ति।6.

ਉਠੇ ਨਦ ਨਾਦੰ ਢਮਕਾਰ ਢੋਲੰ ॥
उठे नद नादं ढमकार ढोलं ॥

धाम धामस्य शब्दः दुन्दुभिभ्यः निर्गतः आसीत् ।

ਢਲੰਕਾਰ ਢਾਲੰ ਮੁਖੰ ਮਾਰ ਬੋਲੰ ॥
ढलंकार ढालं मुखं मार बोलं ॥

तुरहीनादना, कवचेषु ठोकनाशब्देन च मुखात् आगच्छन् किल् किल् इति उक्तिः श्रूयते

ਖਹੇ ਖਗ ਖੂਨੀ ਖੁਲੇ ਬੀਰ ਖੇਤੰ ॥
खहे खग खूनी खुले बीर खेतं ॥

युद्धक्षेत्रे शूरयोद्धानां रक्तसिक्ताः नग्नाः खड्गाः परस्परं संघर्षं कुर्वन्ति स्म ।

ਨਚੇ ਕੰਧਿ ਹੀਣੰ ਕਮਧੰ ਨ੍ਰਿਚੇਤੰ ॥੭॥
नचे कंधि हीणं कमधं न्रिचेतं ॥७॥

योद्धानां रक्ता खड्गाः युद्धक्षेत्रे निर्गताः, शिरःहीनाः कूपाः च अचेतनावस्थायां नृत्यन्ति।7.

ਭਰੇ ਜੋਗਣੀ ਪਤ੍ਰ ਚਉਸਠ ਚਾਰੀ ॥
भरे जोगणी पत्र चउसठ चारी ॥

चतुःषष्टिः जोगाः रक्तपूर्णशिरः परिभ्रमन्ति स्म ।

ਨਚੀ ਖੋਲਿ ਸੀਸੰ ਬਕੀ ਬਿਕਰਾਰੀ ॥
नची खोलि सीसं बकी बिकरारी ॥

चतुःषष्टिः स्त्री दुष्टात्मना (योगिनी) स्वकटोरा रक्तेन पूरितवन्तः

ਹਸੈ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤੰ ਮਹਾ ਬਿਕਰਾਲੰ ॥
हसै भूत प्रेतं महा बिकरालं ॥

बहु घोराः भूताः भूताः च हसन्ति स्म।

ਬਜੇ ਡਾਕ ਡਉਰੂ ਕਰੂਰੰ ਕਰਾਲੰ ॥੮॥
बजे डाक डउरू करूरं करालं ॥८॥

जटां च शिथिलं कृत्वा घोरं शब्दं उत्थापयन्ति, अत्यन्तं घोराः भूताः राक्षसाः च हसन्ति, घृणितपिशाचानां क्रन्दनशब्दः च श्रूयते।

ਪ੍ਰਹਾਰੰਤ ਮੁਸਟੰ ਕਰੈ ਪਾਵ ਘਾਤੰ ॥
प्रहारंत मुसटं करै पाव घातं ॥

(हरनाक्षः वारः च) परस्परं मुष्टिप्रहारं, पादप्रहारं च कुर्वन्ति स्म ।

ਮਨੋ ਸਿੰਘ ਸਿੰਘੰ ਡਹੇ ਗਜ ਮਾਤੰ ॥
मनो सिंघ सिंघं डहे गज मातं ॥

योधाः मुष्टिपादप्रहारं ददति यथा गर्जनसिंहाः क्रुद्धाः परस्परं आक्रमिताः

ਛੁਟੀ ਈਸ ਤਾੜੀ ਡਗਿਯੋ ਬ੍ਰਹਮ ਧਿਆਨੰ ॥
छुटी ईस ताड़ी डगियो ब्रहम धिआनं ॥

युद्धस्य घोरं शब्दं श्रुत्वा शिवब्रह्मदेवयोः ध्यानं विचलितं जातम्

ਭਜ੍ਯੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਕਾਪ ਭਾਨੰ ਮਧ੍ਯਾਨੰ ॥੯॥
भज्यो चंद्रमा काप भानं मध्यानं ॥९॥

चन्द्रोऽपि कम्पितः मध्याह्नसूर्योऽपि भयात् पलायितः।।9।।

ਜਲੇ ਬਾ ਥਲੇਯੰ ਥਲੰ ਤਥ ਨੀਰੰ ॥
जले बा थलेयं थलं तथ नीरं ॥

(एवं युद्धम् आसीत् यत्) जलस्थानं पृथिवी भूमौ स्थानं जलं च अभवत्।

ਕਿਧੋ ਸੰਧਿਯੰ ਬਾਣ ਰਘੁ ਇੰਦ੍ਰ ਬੀਰੰ ॥
किधो संधियं बाण रघु इंद्र बीरं ॥

ऊर्ध्वं अधः च सर्वत्र जलं आसीत् अस्मिन् वातावरणे विष्णुः स्वस्य लक्ष्येषु बाणान् लक्ष्यं कृतवान्

ਕਰੈ ਦੈਤ ਆਘਾਤ ਮੁਸਟੰ ਪ੍ਰਹਾਰੰ ॥
करै दैत आघात मुसटं प्रहारं ॥

मुष्टिनां ताडयति स्म यः दैत्यः, .

ਮਨੋ ਚੋਟ ਬਾਹੈ ਘਰਿਯਾਰੀ ਘਰਿਯਾਰੰ ॥੧੦॥
मनो चोट बाहै घरियारी घरियारं ॥१०॥

राक्षसाः सामूहिकरूपेण मार्गे मुष्टिप्रहारं घोरं कुर्वन्ति स्म, यथा ग्राहः अन्यस्य ग्राहस्य उपरि प्रहारं लक्ष्यं करोति।१०।

ਬਜੇ ਡੰਗ ਬੰਕੇ ਸੁ ਕ੍ਰੂਰੰ ਕਰਾਰੇ ॥
बजे डंग बंके सु क्रूरं करारे ॥

घोराः क्रन्दनानि च उग्राः उग्राः (योद्धाः) च संघर्षं कृतवन्तः।

ਮਨੋ ਗਜ ਜੁਟੇ ਦੰਤਾਰੇ ਦੰਤਾਰੇ ॥
मनो गज जुटे दंतारे दंतारे ॥

तुरिकाः प्रतिध्वनितवन्तः, महाबलाः, घोराः च योद्धाः परस्परं युद्धं कृतवन्तः, यथा दीर्घदन्ताः गजाः परस्परं युद्धं कुर्वन्ति।

ਢਮੰਕਾਰ ਢੋਲੰ ਰਣੰਕੇ ਨਫੀਰੰ ॥
ढमंकार ढोलं रणंके नफीरं ॥

ताडन्ति ढोलः वेणुः च ध्वन्यते।

ਸੜਕਾਰ ਸਾਗੰ ਤੜਕਾਰ ਤੀਰੰ ॥੧੧॥
सड़कार सागं तड़कार तीरं ॥११॥

श्रूयते स्म दुन्दुभिशृङ्गस्य च खड्गानां क्रन्दनं बाणानां क्रन्दनं च।११।।

ਦਿਨੰ ਅਸਟ ਜੁਧੰ ਭਯੋ ਅਸਟ ਰੈਣੰ ॥
दिनं असट जुधं भयो असट रैणं ॥

अष्टदिनानि अष्टरात्राणि च युद्धम् अभवत् ।

ਡਗੀ ਭੂਮਿ ਸਰਬੰ ਉਠਿਯੋ ਕਾਪ ਗੈਣੰ ॥
डगी भूमि सरबं उठियो काप गैणं ॥

अष्टदिनानि अष्टरात्राणि च युद्धं यस्मिन् पृथिवी आकाशं च कम्पितम् ।

ਰਣੰ ਰੰਗ ਰਤੇ ਸਭੈ ਰੰਗ ਭੂਮੰ ॥
रणं रंग रते सभै रंग भूमं ॥

युद्धक्षेत्रे (वर्तमानाः) सर्वे युद्धवर्णेन चित्रिताः आसन्।

ਹਣ੍ਯੋ ਬਿਸਨ ਸਤ੍ਰੰ ਗਿਰਿਯੋ ਅੰਤਿ ਝੂਮੰ ॥੧੨॥
हण्यो बिसन सत्रं गिरियो अंति झूमं ॥१२॥

सर्वे योद्धा युद्धे लीनाः प्रादुर्भूताः, विष्णुः शत्रुस्य मृत्युं पतनं च कृतवान्।।12।।

ਧਰੇ ਦਾੜ ਅਗ੍ਰੰ ਚਤੁਰ ਬੇਦ ਤਬੰ ॥
धरे दाड़ अग्रं चतुर बेद तबं ॥

अथ (वराहः) चत्वारि वेदानि फणानि आनयत् ।

ਹਠੀ ਦੁਸਟਿ ਜਿਤੇ ਭਜੇ ਦੈਤ ਸਬੰ ॥
हठी दुसटि जिते भजे दैत सबं ॥

अथ चत्वारि वेदानि सर्वाणि दन्तोदृष्टभागे निक्षिप्य निरन्तरशत्रुदैत्यानां मरणं पतनं च कृतवान्

ਦਈ ਬ੍ਰਹਮ ਆਗਿਆ ਧੁਨੰ ਬੇਦ ਕੀਯੰ ॥
दई ब्रहम आगिआ धुनं बेद कीयं ॥

(ततः) अनुमन्यते ब्रह्मा (स च) धनुर्वेदमुन्नमयत्।

ਸਬੈ ਸੰਤਨੰ ਤਾਨ ਕੋ ਸੁਖ ਦੀਯੰ ॥੧੩॥
सबै संतनं तान को सुख दीयं ॥१३॥

विष्णुर्ब्रह्माज्ञाप्य धनुर्वेदं सृष्ट्वा सर्वेषां साधवः सुखाय ॥१३॥

ਧਰਿਯੋ ਖਸਟਮੰ ਬਿਸਨ ਐਸਾਵਤਾਰੰ ॥
धरियो खसटमं बिसन ऐसावतारं ॥

एवं विष्णोः षष्ठः अंशावतारः प्रकटितः ।

ਸਬੈ ਦੁਸਟ ਜਿਤੈ ਕੀਯੋ ਬੇਦ ਉਧਾਰੰ ॥
सबै दुसट जितै कीयो बेद उधारं ॥

ये शत्रून् नाशयन् वेदान् रक्षन् |