श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1226


ਸੋਈ ਸਤਿ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਕਰਿ ਮਾਨੀ ॥
सोई सति न्रिपति करि मानी ॥

तत् सत्यं स्वीकृतवान् राजा, .

ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਤਾ ਸੌ ਜਾਰ ਬਖਾਨੀ ॥
जिह बिधि ता सौ जार बखानी ॥

यथा (राज्ञ्याः) मित्रं तस्मै अवदत्।

ਤਾ ਕੇ ਧਾਮ ਬੈਦਨੀ ਰਾਖੀ ॥
ता के धाम बैदनी राखी ॥

तस्याः (राज्ञ्याः) गृहे वैद्यं स्थापयति स्म,

ਜੋ ਨਰ ਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਰਿ ਭਾਖੀ ॥੨੩॥
जो नर ते इसत्री करि भाखी ॥२३॥

यत् पुरुषात् स्त्रीरूपेण परिवर्तितम् इति उच्यते स्म। 23.

ਰੈਨਿ ਦਿਵਸ ਤਾ ਕੇ ਸੋ ਰਹੈ ॥
रैनि दिवस ता के सो रहै ॥

सा (वेदना) तत्र दिवारात्रौ तिष्ठति स्म

ਭੋਗ ਕਰੈ ਤਰੁਨੀ ਜਬ ਚਹੈ ॥
भोग करै तरुनी जब चहै ॥

यदा च राज्ञी भोगं इच्छति स्म तदा सा लीनः अभवत्।

ਮੂਰਖ ਰਾਵ ਭੇਦ ਨਹਿ ਪਾਯੋ ॥
मूरख राव भेद नहि पायो ॥

न गुह्यमिदं न विज्ञाय मूढराजः

ਆਠ ਬਰਿਸ ਲਗਿ ਮੂੰਡ ਮੁੰਡਾਯੋ ॥੨੪॥
आठ बरिस लगि मूंड मुंडायो ॥२४॥

स च अष्टवर्षपर्यन्तं शिरः मुण्डनं कुर्वन् आसीत् (अर्थात् सः वञ्चितः अभवत्)। २४.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਇਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਤਿਨ ਚੰਚਲਾ ਨ੍ਰਿਪ ਕਹ ਛਲਾ ਸੁਧਾਰਿ ॥
इह चरित्र तिन चंचला न्रिप कह छला सुधारि ॥

अनेन चरित्रेण सा चञ्चला (राज्ञी) राजानं सम्यक् वञ्चितवती।

ਆਠਿ ਬਰਸਿ ਮਿਤ੍ਰਹਿ ਭਜਿਯੋ ਸਕਿਯੋ ਨ ਮੂੜ ਬਿਚਾਰਿ ॥੨੫॥
आठि बरसि मित्रहि भजियो सकियो न मूड़ बिचारि ॥२५॥

(सः) मित्रेण सह अष्टवर्षं संयोगं भुक्त्वा मूर्खराजः चिन्तयितुं न शक्तवान्। 25.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਉਨਾਨਵੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੮੯॥੫੫੦੨॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ उनानवे चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२८९॥५५०२॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २८९तमस्य चरितस्य समापनम्, सर्वं शुभम्। २८९.५५०२ इति । गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਪੂਰਬ ਦੇਸ ਏਕ ਨ੍ਰਿਪ ਰਹੈ ॥
पूरब देस एक न्रिप रहै ॥

तत्र (क) देशे पूर्वे (दिशि) राजा निवसति स्म।

ਪੂਰਬ ਸੈਨ ਨਾਮ ਜਗ ਕਹੈ ॥
पूरब सैन नाम जग कहै ॥

सः पूरब सेन इति नाम्ना जगति प्रसिद्धः आसीत् ।

ਪੂਰਬ ਦੇ ਤਾ ਕੇ ਘਰ ਨਾਰੀ ॥
पूरब दे ता के घर नारी ॥

तस्य गृहे पूरब (देई) नाम स्त्री आसीत् ।

ਜਾ ਸਮ ਲਗਤ ਨ ਦੇਵ ਕੁਮਾਰੀ ॥੧॥
जा सम लगत न देव कुमारी ॥१॥

देवकुमारी अपि तस्याः सदृशी नासीत् । १.

ਰੂਪ ਸੈਨ ਛਤ੍ਰੀ ਇਕ ਤਹਾ ॥
रूप सैन छत्री इक तहा ॥

एकः रूपः सन् छत्री अपि तत्र निवसति स्म ।

ਤਾ ਸਮ ਸੁੰਦਰ ਕਹੂੰ ਨ ਕਹਾ ॥
ता सम सुंदर कहूं न कहा ॥

तस्याः इव सुन्दरः कश्चित् कुत्रापि नासीत् ।

ਅਪ੍ਰਮਾਨ ਤਿਹ ਤੇਜ ਬਿਰਾਜੈ ॥
अप्रमान तिह तेज बिराजै ॥

तस्य अपारं तेजः सुन्दरः आसीत्

ਨਰੀ ਨਾਗਨਿਨ ਕੋ ਮਨੁ ਲਾਜੈ ॥੨॥
नरी नागनिन को मनु लाजै ॥२॥

(तं पश्यन्) मानवस्त्रीणां नागस्त्रीणां च हृदयं चालितं भवति स्म । २.

ਰਾਜ ਤਰੁਨਿ ਜਬ ਤਾਹਿ ਨਿਹਾਰਾ ॥
राज तरुनि जब ताहि निहारा ॥

यदा राज्ञी तं दृष्ट्वा ।

ਮਨ ਬਚ ਕ੍ਰਮ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਚਾਰਾ ॥
मन बच क्रम इह भाति बिचारा ॥

अतः मनः वचनं कर्म च कृत्वा एवं चिन्तयितुं आरब्धवान्

ਕੈਸੇ ਕੇਲ ਸੁ ਯਾ ਸੰਗ ਕਰੌ ॥
कैसे केल सु या संग करौ ॥

कथं तेन क्रीडितव्यम्, २.

ਨਾਤਰ ਮਾਰਿ ਕਟਾਰੀ ਮਰੌ ॥੩॥
नातर मारि कटारी मरौ ॥३॥

अन्यथा अहं छूरेण म्रियमाणः भविष्यामि। ३.

ਮਿਤ੍ਰ ਜਾਨਿ ਇਕ ਹਿਤੂ ਹਕਾਰੀ ॥
मित्र जानि इक हितू हकारी ॥

मित्रं मत्वा सः एकां रोचकां स्त्रियं (सखी) आहूतवान् ।

ਤਾ ਪ੍ਰਤਿ ਚਿਤ ਕੀ ਬਾਤ ਉਚਾਰੀ ॥
ता प्रति चित की बात उचारी ॥

चितस्य विषये च तेन सह वार्तालापं कृतवान्।

ਕੈ ਇਹ ਮੁਹਿ ਤੈ ਦੇਹਿ ਮਿਲਾਈ ॥
कै इह मुहि तै देहि मिलाई ॥

मम वा ददातु, २.

ਨਾਤਰ ਮੁਹਿ ਨ ਨਿਰਖਿ ਹੈ ਆਈ ॥੪॥
नातर मुहि न निरखि है आई ॥४॥

अन्यथा मा आगत्य मां पश्यतु। ४.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਕੈ ਸਜਨੀ ਮੁਹਿ ਮਿਤ੍ਰ ਕਹ ਅਬ ਹੀ ਦੇਹੁ ਮਿਲਾਇ ॥
कै सजनी मुहि मित्र कह अब ही देहु मिलाइ ॥

सखी ! इदानीं मम मेलनं वा,

ਨਾਤਰ ਰਾਨੀ ਮ੍ਰਿਤ ਕੌ ਬਹੁਰਿ ਨਿਰਖਿਯਹੁ ਆਇ ॥੫॥
नातर रानी म्रित कौ बहुरि निरखियहु आइ ॥५॥

अन्यथा त्वं राज्ञीं मृतां द्रक्ष्यसि । ५.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਜਬ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਾਰੋ ਰਾਨੀ ॥
जब इह भाति उचारो रानी ॥

यदा राज्ञी एवम् उक्तवती

ਜਾਨਿ ਗਈ ਤਬ ਸਖੀ ਸਿਯਾਨੀ ॥
जानि गई तब सखी सियानी ॥

ततः सा विदुषां विदुषां च विख्यातवती।

ਯਾ ਕੀ ਲਗਨ ਮਿਤ੍ਰ ਸੌ ਲਾਗੀ ॥
या की लगन मित्र सौ लागी ॥

भागीदारः अभवत् ।

ਤਾ ਤੇ ਨੀਂਦ ਭੂਖ ਸਭ ਭਾਗੀ ॥੬॥
ता ते नींद भूख सभ भागी ॥६॥

तत्कृत्वा (तस्य) अनिद्रा क्षुधा सर्वा गता। ६.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਤਨਿਕ ਨ ਲਗੀ ਅਵਾਰ ਸਜਨ ਕੈ ਘਰ ਗਈ ॥
तनिक न लगी अवार सजन कै घर गई ॥

न चिरं गतः (सा दासी) मित्रस्य गृहं प्राप्तवती।

ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਤਾਹਿ ਪ੍ਰਬੋਧਤ ਤਹ ਲ੍ਯਾਵਤ ਭਈ ॥
बहु बिधि ताहि प्रबोधत तह ल्यावत भई ॥

आनयत् तत्र बहुशः अनुनयम् ।

ਜਹ ਆਗੇ ਤ੍ਰਿਯ ਬੈਠੀ ਸੇਜ ਡਸਾਇ ਕੈ ॥
जह आगे त्रिय बैठी सेज डसाइ कै ॥

यत्र रानी एकस्मिन् सेजस्य उपरि उपविष्टा आसीत्।

ਹੋ ਤਹੀ ਤਵਨ ਕਹ ਹਿਤੂ ਨਿਕਾਸਿਯੋ ਲ੍ਯਾਇ ਕੈ ॥੭॥
हो तही तवन कह हितू निकासियो ल्याइ कै ॥७॥

सा तत्र मित्रेण सह आगता । ७.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਉਠਿ ਕਰਿ ਕੁਅਰਿ ਅਲਿੰਗਨ ਕਿਯੋ ॥
उठि करि कुअरि अलिंगन कियो ॥

उत्थाय राज्ञी (पुरुषं) बाहुयुग्मे।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਚੁੰਬਨ ਤਿਹ ਲਿਯੋ ॥
भाति भाति चुंबन तिह लियो ॥

सः तां बहुधा चुम्बितवान्।

ਕਾਮ ਕੇਲ ਰੁਚਿ ਮਾਨ ਕਮਾਯੋ ॥
काम केल रुचि मान कमायो ॥

भवतः पसन्दस्य यौनक्रीडां कृतवान्।

ਭਾਗਿ ਅਫੀਮ ਸਰਾਬ ਚੜਾਯੋ ॥੮॥
भागि अफीम सराब चड़ायो ॥८॥

भाङ्गं, अफीमं, मद्यं च पिबति स्म। ८.

ਜਬ ਮਦ ਕਰਿ ਮਤਵਾਰਾ ਕਿਯੋ ॥
जब मद करि मतवारा कियो ॥

यदा सः मद्यं पिबन् तं मत्तं कृतवान्