श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 993


ਤੋਹਿ ਛਾਡਿ ਵਾ ਕੌ ਨਹਿ ਬਰੌਂ ॥
तोहि छाडि वा कौ नहि बरौं ॥

'ब्रूहि मे सखि किं कर्तव्यम् ? त्यक्त्वा त्वां करिष्यामि, कदाचन अन्यं शरीरं गमिष्यामि।

ਮੋ ਕਹੁ ਬਾਜ ਪ੍ਰਿਸਟਿ ਪਰ ਡਾਰੋ ॥
मो कहु बाज प्रिसटि पर डारो ॥

अश्ववाहनं मां नयतु

ਆਪਨ ਲੈ ਕਰਿ ਸੰਗ ਸਿਧਾਰੋ ॥੬॥
आपन लै करि संग सिधारो ॥६॥

'अश्वपृष्ठमादाय मां हर्यताम्।'(6)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਜਬ ਲੌ ਹਮਰੇ ਧਾਮ ਨਹਿ ਗਏ ਬਰਾਤੀ ਆਇ ॥
जब लौ हमरे धाम नहि गए बराती आइ ॥

'विवाहपक्षस्य आगमनात् पूर्वं .

ਤਬ ਲੌ ਮੁਹਿ ਤੈ ਬਾਜ ਪੈ ਡਾਰਿ ਲਿਜਾਇ ਤੁ ਜਾਇ ॥੭॥
तब लौ मुहि तै बाज पै डारि लिजाइ तु जाइ ॥७॥

'प्रवेशात् पूर्वं त्वं मां अश्वमारुह्य नयसि।'(७)

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

सवैय्य

ਤੇਰੇ ਹੀ ਸੰਗ ਬਿਰਾਜ ਹੋ ਮੀਤ ਮੈ ਔਰ ਕਰੌਗੀ ਕਹਾ ਪਤਿ ਕੈ ਕੈ ॥
तेरे ही संग बिराज हो मीत मै और करौगी कहा पति कै कै ॥

'वसीयतोऽस्मि सखि कस्मात् परं पतिं गच्छामि।'

ਤੋਹੂ ਕੌ ਆਜੁ ਬਰੌ ਨ ਟਰੌ ਮਰਿਹੌ ਨਹਿ ਹਾਲ ਹਲਾਹਲ ਖੈ ਕੈ ॥
तोहू कौ आजु बरौ न टरौ मरिहौ नहि हाल हलाहल खै कै ॥

'अहं त्वां न निवर्तयिष्यामि विवाहं च करिष्यामि; अन्यथा अहं विषं करिष्यामि।

ਨੇਹੁ ਬਢਾਇ ਸੁ ਕੇਲ ਕਮਾਇ ਸੁ ਦੇਤ ਤਿਨੈ ਅਪਨੀ ਤ੍ਰਿਯ ਕੈ ਕੈ ॥
नेहु बढाइ सु केल कमाइ सु देत तिनै अपनी त्रिय कै कै ॥

'त्वं स्नेहं वर्धयित्वा मां प्रेम्णा, अधुना त्वं तान् तव स्त्रियं ग्रहीतुं गच्छसि।'

ਵੈ ਦਿਨ ਭੂਲਿ ਗਏ ਤੁਮ ਕੋ ਜਿਯ ਹੋ ਕੈਸੋ ਲਾਲਨ ਲਾਜ ਲਜੈ ਕੈ ॥੮॥
वै दिन भूलि गए तुम को जिय हो कैसो लालन लाज लजै कै ॥८॥

'किं त्वं मया सह मैत्रीं जनयन्तं दिवसं विस्मृतवान्।' कथं लज्जया जीविष्यामि, इदानीं?'(८)

ਪੀਰੀ ਹ੍ਵੈ ਜਾਤ ਘਨੀ ਪਛੁਤਾਤ ਬਿਯਾਹ ਕੀ ਜੋ ਕੋਊ ਬਾਤ ਸੁਨਾਵੈ ॥
पीरी ह्वै जात घनी पछुतात बियाह की जो कोऊ बात सुनावै ॥

तस्याः हृदयपीडा यदा यदा कश्चन विवाहविषये उल्लेखं करोति स्म तदा तदा तस्याः हृदयपीडा अधिका भवति स्म ।

ਪਾਨ ਸੋ ਪਾਨ ਮਰੋਰਤ ਮਾਨਿਨਿ ਦਾਤਨ ਸੋ ਅੰਗੁਰੀਨ ਚਬਾਵੈ ॥
पान सो पान मरोरत मानिनि दातन सो अंगुरीन चबावै ॥

घबराहटेन तस्याः हस्ताः विकृष्यमाणाः, सा च अङ्गुलीः दष्टवती ।

ਨਾਰਿ ਨਿਵਾਇ ਖਨੈ ਪੁਹਮੀ ਨਖ ਰੇਖ ਲਖੈ ਮਨ ਮੈ ਪਛੁਤਾਵੈ ॥
नारि निवाइ खनै पुहमी नख रेख लखै मन मै पछुतावै ॥

सा भूमौ नेत्राणि स्थापयित्वा कान्तस्य कृते पश्चात्तापं कृत्वा नखैः भूमौ क्षिपन्ती अगच्छत् ।

ਪ੍ਯਾਰੀ ਕੋ ਪੀਯ ਰੁਚੈ ਮਿਰਜਾ ਪਰੁ ਬ੍ਰਯਾਹੁ ਕਿਧੋ ਮਨ ਮੈ ਨ ਸੁਹਾਵੈ ॥੯॥
प्यारी को पीय रुचै मिरजा परु ब्रयाहु किधो मन मै न सुहावै ॥९॥

सा मिर्जां पोषयति स्म, तस्याः मनः अन्यः कश्चित् न आकर्षयति स्म।(9)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਰੁਚਿਰ ਰਮਨ ਤੁਮਰੈ ਰਚੀ ਔਰ ਸੁਹਾਤ ਨ ਮੋਹਿ ॥
रुचिर रमन तुमरै रची और सुहात न मोहि ॥

(मिर्जा इत्यस्मै तस्याः मित्राणि) 'सा भवतः प्रेम्णि मग्नः अस्ति, अन्यः कोऽपि तृप्तुं न शक्तवान्।'

ਬ੍ਯਾਹਿ ਬਰਾਤੀ ਜਾਇ ਹੈ ਲਾਜ ਨ ਐਹੈ ਤੋਹਿ ॥੧੦॥
ब्याहि बराती जाइ है लाज न ऐहै तोहि ॥१०॥

'यदि विवाहानन्तरं अन्ये तां हरन्ति स्म, तर्हि भवतः आत्मनः भस्म न भविष्यति?'(10)

ਸਵੈਯਾ ॥
सवैया ॥

सवैय्य

ਨੈਸਕਿ ਮੋਰਿ ਗਏ ਅਨਤੈ ਨਹਿ ਜਾਨਤ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀਤ ਰਹੈਗੋ ॥
नैसकि मोरि गए अनतै नहि जानत प्रीतम जीत रहैगो ॥

(साहिबन्) 'न मम कुत्रापि गन्तुं न रोचते, न क्षणमपि।'

ਪ੍ਯਾਰੀ ਹੀ ਪ੍ਯਾਰੀ ਪੁਕਾਰਤ ਆਰਤਿ ਬੀਥਨ ਮੈ ਬਹੁ ਬਾਰ ਕਹੈਗੋ ॥
प्यारी ही प्यारी पुकारत आरति बीथन मै बहु बार कहैगो ॥

'मम चिन्तयन् वीथिषु भ्रमति भविष्यति।'

ਤੋ ਹਮਰੈ ਇਨ ਕੇ ਦੁਹੂੰ ਬੀਚ ਕਹੌ ਕਿਹ ਭਾਤਿ ਸਨੇਹ ਰਹੈਗੋ ॥
तो हमरै इन के दुहूं बीच कहौ किह भाति सनेह रहैगो ॥

'तस्य मम प्रेम च कथं जीविष्यति ? ' .

ਕੌਨ ਹੀ ਕਾਜ ਸੁ ਜੀਬੋ ਸਖੀ ਜਬ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਧ੍ਯੋ ਨਿਜੁ ਮੀਤ ਦਹੈਗੋ ॥੧੧॥
कौन ही काज सु जीबो सखी जब प्रीति बध्यो निजु मीत दहैगो ॥११॥

'किं भद्रं भविष्यामि यदा मम प्रेम्णः तप्तः कान्तः गच्छति?(11)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਯਹੈ ਮਾਨਨੀ ਮੰਤ੍ਰ ਬਿਚਾਰਿਯੋ ॥
यहै माननी मंत्र बिचारियो ॥

अथ (ते) मणिनि (साहिबा) मनसि चिन्तयन्ति स्म

ਬੋਲਿ ਸਖੀ ਪ੍ਰਤਿ ਬਚਨ ਉਚਾਰਿਯੋ ॥
बोलि सखी प्रति बचन उचारियो ॥

एवं कठिनं चिन्तयित्वा सा स्वसखीं पृष्टवती,

ਮਿਰਜਾ ਸਾਥ ਜਾਇ ਤੁਮ ਕਹਿਯਹੁ ॥
मिरजा साथ जाइ तुम कहियहु ॥

त्वं गत्वा मिर्जाम् वदसि

ਆਜੁ ਆਨਿ ਸਾਹਿਬਾ ਕੌ ਗਹਿਯਹੁ ॥੧੨॥
आजु आनि साहिबा कौ गहियहु ॥१२॥

'गत्वा मिर्जाम् अद्य तस्य साहिबन् मिलितुं आगन्तुं वदतु।'(12)

ਜਬ ਵਹ ਆਇ ਬ੍ਯਾਹਿ ਕਰਿ ਲੈ ਹੈ ॥
जब वह आइ ब्याहि करि लै है ॥

यदा ते आगत्य विवाहं करिष्यन्ति (मम)।

ਤੁਮਰੇ ਡਾਰਿ ਫੂਲ ਸਿਰ ਜੈ ਹੈ ॥
तुमरे डारि फूल सिर जै है ॥

''यदा ते मां विवाहे गृहीतवन्तः तदा तस्य शिरसि पुष्पं (माला) किं भद्रं भविष्यति

ਮੋਰੇ ਗਏ ਕਹੋ ਕਾ ਕਰਿਹੋ ॥
मोरे गए कहो का करिहो ॥

(अहं) गमनानन्तरं किं करिष्यसि इति कथयतु।

ਉਰ ਮੈ ਮਾਰਿ ਕਟਾਰੀ ਮਰਿਹੋ ॥੧੩॥
उर मै मारि कटारी मरिहो ॥१३॥

'एकदा अहं गतवान् सः किं करिष्यति।' किं खड्गेन आत्मानं हन्ति स्म?(13)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਜੌ ਹਮ ਸੈ ਲਾਗੀ ਕਛੂ ਤੁਮਰੀ ਲਗਨਿ ਬਨਾਇ ॥
जौ हम सै लागी कछू तुमरी लगनि बनाइ ॥

(मिर्जाम्) यदि त्वं मां यथार्थतया रोचसे, तव प्रेम च सत्यम् अस्ति,

ਤੌ ਮੋ ਕੋ ਲੈ ਜਾਇਯੋ ਆਜ ਨਿਸਾ ਕੌ ਆਇ ॥੧੪॥
तौ मो को लै जाइयो आज निसा कौ आइ ॥१४॥

'ततः रात्रौ आगत्य मां हरतु।' (१४) ९.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਰੰਗਵਤੀ ਇਹ ਭਾਤਿ ਜਬੈ ਸੁਨਿ ਪਾਇਯੋ ॥
रंगवती इह भाति जबै सुनि पाइयो ॥

यदा रङ्गवती रङ्गवती (मित्रः) एतत् श्रुतवान् ।

ਸਕਲ ਪੁਰਖ ਕੌ ਭੇਸ ਤਬ ਆਪੁ ਬਨਾਇਯੋ ॥
सकल पुरख कौ भेस तब आपु बनाइयो ॥

सा पुरुषस्य वस्त्रं धारयति स्म, .

ਹ੍ਵੈ ਕੈ ਬਾਜ ਅਰੂੜਿ ਤਬੈ ਤਹ ਕੌ ਚਲੀ ॥
ह्वै कै बाज अरूड़ि तबै तह कौ चली ॥

सा अश्वमारुह्य, २.

ਹੋ ਲੀਨੈ ਸਕਲ ਸੁਬੇਸ ਸਖੀ ਬੀਸਕ ਭਲੀ ॥੧੫॥
हो लीनै सकल सुबेस सखी बीसक भली ॥१५॥

अन्ये च विंशतिमित्राणि गृहीत्वा प्रस्थिताः।(15)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਚਲੀ ਸਖੀ ਆਵਤ ਤਹ ਭਈ ॥
चली सखी आवत तह भई ॥

ततः सखी तत्र गतः

ਜਹ ਕਛੁ ਸੁਧਿ ਮਿਰਜਾ ਕੀ ਲਈ ॥
जह कछु सुधि मिरजा की लई ॥

तत्स्थानं प्राप्य मित्राणि मिर्जायाः कल्याणं याचितवन्तः।

ਸਖੀ ਸਹਿਤ ਚਲਿ ਸੀਸ ਝੁਕਾਯੋ ॥
सखी सहित चलि सीस झुकायो ॥

(सखी) मित्रैः सह गत्वा शिरः प्रणम्य (मिर्जाम्)।

ਤੋਹਿ ਸਾਹਿਬਾ ਬੇਗ ਬੁਲਾਯੋ ॥੧੬॥
तोहि साहिबा बेग बुलायो ॥१६॥

आदरपूर्वकं शिरः नत्वा तस्मै अवदन् यत् साहिबन् तं त्वरितम् आहूतवान् इति।(16)

ਮਿਰਜਾ ਸੁਨਤ ਬਾਤ ਚੜਿ ਧਾਯੋ ॥
मिरजा सुनत बात चड़ि धायो ॥

मिर्जा वार्तालापं श्रुत्वा अगच्छत्

ਪਲਕ ਨ ਭਈ ਗਾਵ ਤਹ ਆਯੋ ॥
पलक न भई गाव तह आयो ॥

एतत् श्रुत्वा मिर्जा तत्क्षणमेव प्रतिक्रियाम् अददात् तथा च...

ਯਹ ਸੁਧਿ ਜਬੈ ਸਾਹਿਬਾ ਪਾਈ ॥
यह सुधि जबै साहिबा पाई ॥

यदा सज्जनाः एतां वार्ताम् अवाप्तवन्तः