श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 172


ਫੁਨਿ ਇਹ ਸਮੋ ਸਭੋ ਛਲ ਜੈ ਹੈ ॥
फुनि इह समो सभो छल जै है ॥

अयं समयः पुनः हस्तात् बहिः गमिष्यति

ਹਰਿ ਸੋ ਫੇਰਿ ਨ ਭਿਛਕ ਐ ਹੈ ॥੧੩॥
हरि सो फेरि न भिछक ऐ है ॥१३॥

यतः पुनः तादृशं देवरूपं याचकं प्राप्तुं न शक्ष्यामि।१३।

ਮਨ ਮਹਿ ਬਾਤ ਇਹੈ ਠਹਰਾਈ ॥
मन महि बात इहै ठहराई ॥

(राजा) एतां प्रतिपत्तिं मनसि अकरोत्

ਮਨ ਮੋ ਧਰੀ ਨ ਕਿਸੂ ਬਤਾਈ ॥
मन मो धरी न किसू बताई ॥

एतां सामान्यसंज्ञां राजा मनसि एव निश्चयं कृतवान्, परन्तु प्रतीयमानतया सः तत् कस्मैचित् न प्रकटितवान् ।

ਭ੍ਰਿਤ ਤੇ ਮਾਗ ਕਮੰਡਲ ਏਸਾ ॥
भ्रित ते माग कमंडल एसा ॥

भृत्येन जलकटोरा याचनेन

ਲਗ੍ਯੋ ਦਾਨ ਤਿਹ ਦੇਨ ਨਰੇਸਾ ॥੧੪॥
लग्यो दान तिह देन नरेसा ॥१४॥

सः वैद्यं स्वघटं दातुं पृष्टवान्, तादृशं आधारकर्म प्रवर्तयितुं।14।

ਸੁਕ੍ਰ ਬਾਤ ਮਨ ਮੋ ਪਹਿਚਾਨੀ ॥
सुक्र बात मन मो पहिचानी ॥

शुक्राचार्यः (एतत्) मनसि अवगच्छत्

ਭੇਦ ਨ ਲਹਤ ਭੂਪ ਅਗਿਆਨੀ ॥
भेद न लहत भूप अगिआनी ॥

शुक्राचार्यः राज्ञः मनःसंज्ञां विज्ञातवान्, परन्तु अज्ञानी राजा तत् अवगन्तुं न शक्तवान् ।

ਧਾਰਿ ਮਕਰਿ ਕੇ ਜਾਰ ਸਰੂਪਾ ॥
धारि मकरि के जार सरूपा ॥

(शुक्राचार्यः) मकरजालरूपं धारयन्

ਪੈਠਿਯੋ ਮਧ ਕਮੰਡਲ ਭੂਪਾ ॥੧੫॥
पैठियो मध कमंडल भूपा ॥१५॥

शुक्राचार्यः लघुमत्स्यं परिणमय भिक्षुकघटे उपविष्टवान्।15।

ਨ੍ਰਿਪ ਬਰ ਪਾਨਿ ਸੁਰਾਹੀ ਲਈ ॥
न्रिप बर पानि सुराही लई ॥

राजा कमण्डलं हस्ते धारयति स्म ।

ਦਾਨ ਸਮੈ ਦਿਜਬਰ ਕੀ ਭਈ ॥
दान समै दिजबर की भई ॥

राजा भिक्षुकस्य घटं हस्ते गृहीत्वा ब्राह्मणस्य क्षमाकालः आगतः।

ਦਾਨ ਹੇਤ ਜਬ ਹਾਥ ਚਲਾਯੋ ॥
दान हेत जब हाथ चलायो ॥

यदा राजा भिक्षां दातुं हस्तं प्रसारितवान् ।

ਨਿਕਸ ਨੀਰ ਕਰਿ ਤਾਹਿ ਨ ਆਯੋ ॥੧੬॥
निकस नीर करि ताहि न आयो ॥१६॥

यदा राजा दक्षिणादाय किञ्चित् जलं हस्ते गृहीतवान् तदा न जलं घटात् निर्गतम् ।१६।

ਤੋਮਰ ਛੰਦ ॥
तोमर छंद ॥

TOMAR STANZA इति

ਚਮਕ੍ਯੋ ਤਬੈ ਦਿਜਰਾਜ ॥
चमक्यो तबै दिजराज ॥

अथ उत्थाय महाब्रह्म (उवाच) ।।

ਕਰੀਐ ਨ੍ਰਿਪੇਸੁ ਇਲਾਜ ॥
करीऐ न्रिपेसु इलाज ॥

तदा ब्राह्मणः क्रुद्धः भूत्वा नृपं पोरपरीक्षणार्थम् अवदत्।

ਤਿਨਕਾ ਮਿਲੈ ਇਹ ਬੀਚਿ ॥
तिनका मिलै इह बीचि ॥

"(ब्राह्मणः मनसि चिन्तितवान् यत् यदि) तिला नलिकायां व्यावर्तयेत्।"

ਇਕ ਚਛ ਹੁਐ ਹੈ ਨੀਚ ॥੧੭॥
इक चछ हुऐ है नीच ॥१७॥

घटस्य नलिकां तृणेन अन्वेषितं अनेन अन्वेषणेन शुक्राचार्यस्य एकं नेत्रं नष्टम्।17।

ਤਿਨੁਕਾ ਨ੍ਰਿਪਤ ਕਰਿ ਲੀਨ ॥
तिनुका न्रिपत करि लीन ॥

राजा तिलां हस्ते धारयति स्म

ਭੀਤਰ ਕਮੰਡਲ ਦੀਨ ॥
भीतर कमंडल दीन ॥

तृणं हस्ते गृहीत्वा कुम्भस्य अन्तः परिभ्रमति स्म राजा ।

ਸੁਕ੍ਰ ਆਖਿ ਲਗੀਆ ਜਾਇ ॥
सुक्र आखि लगीआ जाइ ॥

सः शुक्राचार्यस्य नेत्रे प्रविष्टवान्।

ਇਕ ਚਛ ਭਯੋ ਦਿਜ ਰਾਇ ॥੧੮॥
इक चछ भयो दिज राइ ॥१८॥

शुक्राचर्यस्य नेत्रं भित्त्वा एवं गुरुचर्यस्य एकं नेत्रं नष्टम्।18।

ਨੇਤ੍ਰ ਤੇ ਜੁ ਗਿਰਿਯੋ ਨੀਰ ॥
नेत्र ते जु गिरियो नीर ॥

(शुक्रस्य) नेत्रात् यत् जलं निर्गतम्,