श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 967


ਨ੍ਰਿਪਹੂੰ ਕੋ ਅਤਿ ਚਾਹਤ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥
न्रिपहूं को अति चाहत प्यारी ॥

सा राजा अपि प्रेम्णा पश्यति स्म, येन राजस्य तस्याः प्रेम वर्धते स्म ।

ਦੁਹੂੰਅਨ ਪਰਮ ਪ੍ਰੀਤ ਭੀ ਐਸੀ ॥
दुहूंअन परम प्रीत भी ऐसी ॥

उभयोः एतादृशः महान् प्रेम आसीत् ।

ਸੀਤਾ ਸੋ ਰਘੁਨਾਥਨ ਵੈਸੀ ॥੪॥
सीता सो रघुनाथन वैसी ॥४॥

तयोः प्रेम्णः (आख्यायिका) सीतारामप्रेमस्य प्रतिरूपः आसीत् ।(४)

ਏਕ ਹੇਰਿ ਤ੍ਰਿਯ ਰਾਵ ਲੁਭਾਨੋ ॥
एक हेरि त्रिय राव लुभानो ॥

स्त्रियं दृष्ट्वा राज्ञः हृदयं प्रलोभितम् |

ਨਿਜੁ ਤ੍ਰਿਯ ਸੰਗ ਨੇਹ ਘਟ ਮਾਨੋ ॥
निजु त्रिय संग नेह घट मानो ॥

एकदा राजा अन्यां स्त्रियं प्राप्य प्रलोभितः सन् रानी प्रति तस्य स्नेहं न्यूनीकृतवान् ।

ਜਬ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸਨ ਕੁਅਰਿ ਸੁਨਿ ਪਾਈ ॥
जब इह क्रिसन कुअरि सुनि पाई ॥

यदा कृष्णकुरिः एतत् श्रुतवान्

ਰਾਜਾ ਪੈ ਚਿਤ ਤੇ ਖੁਨਸਾਈ ॥੫॥
राजा पै चित ते खुनसाई ॥५॥

एतत् ज्ञात्वा कृष्णकुंवरः क्रुद्धा अभवत्।(5)

ਕ੍ਰਿਸਨ ਕੁਅਰਿ ਚਿਤ ਅਧਿਕ ਰਿਸਾਈ ॥
क्रिसन कुअरि चित अधिक रिसाई ॥

कृष्णः कुमारी मनसि अतीव क्रुद्धः आसीत्

ਮਨ ਮੈ ਘਾਤ ਯਹੈ ਠਹਰਾਈ ॥
मन मै घात यहै ठहराई ॥

कृष्णकुंवरः क्रुद्धः सन् मनसा निश्चयं कृतवती,

ਦੁਹਕਰਿ ਕਰਿ ਮੈ ਆਜੁ ਸੁ ਕਰਿਹੋ ॥
दुहकरि करि मै आजु सु करिहो ॥

अद्य अहम् एतादृशं कठिनं कार्यं करिष्यामि

ਨ੍ਰਿਪਹ ਸੰਘਾਰਿ ਆਪੁ ਪੁਨਿ ਮਰਿਹੋ ॥੬॥
न्रिपह संघारि आपु पुनि मरिहो ॥६॥

'अहं राजहत्यां कष्टं कार्यं कृत्वा आत्मनः संहारं करिष्यामि।'(6)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਤਬ ਰਾਨੀ ਚਿਤ ਤੇ ਜਰੀ ਮਨ ਮੈ ਅਧਿਕ ਰਿਸਾਇ ॥
तब रानी चित ते जरी मन मै अधिक रिसाइ ॥

राणी एतावता उन्मत्ता मनसि, .

ਜ੍ਯੋਂ ਸੀਸੋ ਸਰ ਕੇ ਲਗੇ ਤੂਟਿ ਤਰਕ ਦੈ ਜਾਇ ॥੭॥
ज्यों सीसो सर के लगे तूटि तरक दै जाइ ॥७॥

सा काच इव स्फुटितवती इति।(7)

ਪਠੈ ਦੂਤ ਰਾਜੈ ਤੁਰਤ ਲੀਨੀ ਤਰੁਨਿ ਬੁਲਾਇ ॥
पठै दूत राजै तुरत लीनी तरुनि बुलाइ ॥

राजः दूतं प्रेषयित्वा तां स्त्रियं आमन्त्रितवान् ।

ਗਰਬ ਪ੍ਰਹਰਿ ਝਖ ਕੇਤੁ ਕੋ ਸੋਇ ਰਹੈ ਸੁਖੁ ਪਾਇ ॥੮॥
गरब प्रहरि झख केतु को सोइ रहै सुखु पाइ ॥८॥

कामदेवस्य च अहङ्कारं भग्नं कृत्वा आनन्दमनुभूतवान्।(8)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਬ ਐਸੇ ਰਾਨੀ ਸੁਨਿ ਪਾਈ ॥
जब ऐसे रानी सुनि पाई ॥

यदा राज्ञी एतत् श्रुत्वा

ਜਮਧਰ ਲਏ ਹਾਥ ਮੋ ਆਈ ॥
जमधर लए हाथ मो आई ॥

इति श्रुत्वा राणी खड्गं व्याप्तवती ।

ਬਿਸਨ ਸਿੰਘ ਪਤਿ ਪ੍ਰਥਮ ਸੰਘਾਰਿਯੋ ॥
बिसन सिंघ पति प्रथम संघारियो ॥

प्रथमं (तस्याः) पतिं बिशनसिंहं मारितवान्

ਤਾ ਪਾਛੇ ਤਿਹ ਤ੍ਰਿਯ ਕੋ ਮਾਰਿਯੋ ॥੯॥
ता पाछे तिह त्रिय को मारियो ॥९॥

सा प्रथमं पतिं बिशनसिंहं हत्वा ततः महिलां हत्वा ।(९)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਮਾਰਿ ਮਾਸ ਤ੍ਰਿਯ ਤਵਨ ਕੋ ਰਾਧਿ ਲਯੋ ਤਿਹ ਕਾਲ ॥
मारि मास त्रिय तवन को राधि लयो तिह काल ॥

हत्वा तां मांसं क्षणात् पचति स्म ।

ਸਦਨ ਏਕ ਉਮਰਾਵ ਕੇ ਭੇਜ ਦਯੋ ਤਤਕਾਲ ॥੧੦॥
सदन एक उमराव के भेज दयो ततकाल ॥१०॥

तत् च प्रेषयामास अन्यस्य राजस्य गृहं प्रति।(10)

ਮਾਸ ਜਾਨਿ ਤਾ ਕੋ ਤੁਰਤ ਚਾਬਿ ਗਏ ਸਭ ਸੋਇ ॥
मास जानि ता को तुरत चाबि गए सभ सोइ ॥

तत् प्रामाणिकं पक्वमांसं मत्वा सर्वे तत् भक्षयन्ति स्म ।

ਭਲੋ ਭਲੋ ਸਭ ਕੋ ਕਹੈ ਭੇਦ ਨ ਪਾਵੈ ਕੋਇ ॥੧੧॥
भलो भलो सभ को कहै भेद न पावै कोइ ॥११॥

न च तेषु कश्चित् रहस्यं विवेचयितुं शक्नोति स्म।(11)

ਹਾਥ ਪਾਵ ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਸਕਲ ਸੰਗ ਮੁਤਹਰੀ ਤੋਰਿ ॥
हाथ पाव न्रिप के सकल संग मुतहरी तोरि ॥

ततः आ ब्लडजनेन सा पुनः पुनः (मृतशरीरस्य) राजं प्रहारं कृतवती,

ਸੀੜਨ ਪਰ ਤੇ ਆਨਿ ਕੈ ਦਯੋ ਧਰਨਿ ਕਹ ਛੋਰਿ ॥੧੨॥
सीड़न पर ते आनि कै दयो धरनि कह छोरि ॥१२॥

तं च धृत्वा भूमौ अधः आवर्त्तयितुं।(12)

ਮਦਰਾ ਕੇ ਮਦ ਸੋ ਛਕ੍ਯੋ ਉਰ ਜਮਧਰ ਕੀ ਖਾਇ ॥
मदरा के मद सो छक्यो उर जमधर की खाइ ॥

सः अत्यन्तं मद्यप्रभावे आसीत्, यदा सः खड्गेन आहतः आसीत् ।

ਸੀੜਿਨ ਤੇ ਖਿਸਕਤ ਨ੍ਰਿਪਤ ਪਰਿਯੋ ਧਰਨਿ ਪਰ ਆਇ ॥੧੩॥
सीड़िन ते खिसकत न्रिपत परियो धरनि पर आइ ॥१३॥

इदानीं सः धक्कायमानः सोपानतः अधः क्षिप्तः।(13)

ਸ੍ਰੋਨਤ ਸੋ ਭੀਜਤ ਭਈ ਸਕਲ ਧਰਨਿ ਸਰਬੰਗ ॥
स्रोनत सो भीजत भई सकल धरनि सरबंग ॥

तस्य परितः सर्वा भूमौ रक्तेन सिक्ता आसीत्,

ਆਨਿ ਤਰੇ ਰਾਜਾ ਪਰਿਯੋ ਲਗੇ ਕਟਾਰੀ ਅੰਗ ॥੧੪॥
आनि तरे राजा परियो लगे कटारी अंग ॥१४॥

यथा खड्गेन हतः।(14)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਬ ਨ੍ਰਿਪ ਮਰਿਯੋ ਤ੍ਰਿਯਹਿ ਲਖਿ ਪਾਯੋ ॥
जब न्रिप मरियो त्रियहि लखि पायो ॥

यदा सा स्त्रिया राजानं मृतं दृष्टवती

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਹ੍ਵੈ ਦੁਖਿਤ ਸੁਨਾਯੋ ॥
भाति भाति ह्वै दुखित सुनायो ॥

(अभिनय) राजस्य मृतशरीरं दृष्ट्वा सा स्वपीडां प्रकटयितुं प्रवृत्ता ।

ਕੌਨ ਕਾਲ ਗਤਿ ਕਰੀ ਹਮਾਰੀ ॥
कौन काल गति करी हमारी ॥

आह्वानेन मम किं कृतम् ?

ਰਾਜਾ ਜੂ ਚੁਭਿ ਮਰੇ ਕਟਾਰੀ ॥੧੫॥
राजा जू चुभि मरे कटारी ॥१५॥

आक्रोशत् च कालेन मृत्युदेवेन किं मम कृतम्? 'राजः खड्गप्रहारेन मृतः।'(15)

ਜਬ ਰਾਨੀ ਹ੍ਵੈ ਦੀਨ ਉਘਾਯੋ ॥
जब रानी ह्वै दीन उघायो ॥

यदा राज्ञी दुःखेन क्रन्दति स्म

ਬੈਠੇ ਸਭ ਲੋਗਨ ਸੁਨਿ ਪਾਯੋ ॥
बैठे सभ लोगन सुनि पायो ॥

यदा राणी शोकं दर्शयन् अतीव उच्चैः उद्घोषयति स्म तदा सर्वे जनाः श्रुतवन्तः।

ਤਾ ਕੋ ਸਭ ਪੂਛਨਿ ਮਿਲਿ ਆਏ ॥
ता को सभ पूछनि मिलि आए ॥

सर्वे मिलित्वा तं पृच्छितुं आगतवन्तः

ਕੋਨੈ ਦੁਸਟ ਰਾਵ ਜੂ ਘਾਏ ॥੧੬॥
कोनै दुसट राव जू घाए ॥१६॥

पृष्टश्च कः शत्रुः रजं हतः इति।(16)

ਤਬ ਰਾਨੀ ਅਤਿ ਦੁਖਿਤ ਬਖਾਨ੍ਯੋ ॥
तब रानी अति दुखित बखान्यो ॥

तदा राज्ञी अतीव दुःखिता अवदत्

ਤਾ ਕੋ ਭੇਦ ਕਛੂ ਨ ਪਛਾਨ੍ਯੋ ॥
ता को भेद कछू न पछान्यो ॥

राणी महादुःखिता इव व्यजयामास-'न कश्चित् रहस्यं जानाति।

ਪ੍ਰਥਮ ਰਾਵ ਜੂ ਮਾਸੁ ਮੰਗਾਯੋ ॥
प्रथम राव जू मासु मंगायो ॥

प्रथमं राजा मांसं याचितवान् ।

ਆਪੁ ਭਖ੍ਰਯੋ ਕਛੁ ਭ੍ਰਿਤਨ ਪਠਾਯੋ ॥੧੭॥
आपु भख्रयो कछु भ्रितन पठायो ॥१७॥

'प्रधानतया राजेन किञ्चित् मांसम् आज्ञापितम् आसीत्, यस्मात् सः किञ्चित् खादितवान्, किञ्चित् च भृत्येषु वितरितवान्।'(17)

ਪੁਨਿ ਰਾਜਾ ਜੂ ਅਮਲ ਮੰਗਾਯੋ ॥
पुनि राजा जू अमल मंगायो ॥

अथ राजा मद्यम् ('अमल') आहूतवान्।

ਆਪੁ ਪਿਯੋ ਕਛੁ ਹਮੈ ਪਿਯਾਯੋ ॥
आपु पियो कछु हमै पियायो ॥

'ततः रजः मद्यं प्रेषितवान्, सः कञ्चित् पिबति, कञ्चित् च, मम दत्तवान्।'

ਪੀਏ ਕੈਫ ਕੈ ਅਤਿ ਮਤਿ ਭਏ ॥
पीए कैफ कै अति मति भए ॥

ते पिबन् अतीव मत्ताः अभवन् ।