श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1087


ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਚਾਬਿ ਚਾਬਿ ਕਰਿ ਓਸਠ ਦੁਬਹਿਯਾ ਧਾਵਹੀ ॥
चाबि चाबि करि ओसठ दुबहिया धावही ॥

कवचधारिणः अधरं दंशयन्तौ बाहूभ्यां धावन्ति।

ਬਜ੍ਰ ਬਾਨ ਬਿਛੂਅਨ ਕੇ ਬ੍ਰਿਨਨ ਲਗਾਵਹੀ ॥
बज्र बान बिछूअन के ब्रिनन लगावही ॥

बज्रबाणवृश्चिकाः व्रणं कुर्वन्ति।

ਟੂਕ ਟੂਕ ਹ੍ਵੈ ਗਿਰੈ ਨ ਮੋਰੈ ਨੇਕ ਮਨ ॥
टूक टूक ह्वै गिरै न मोरै नेक मन ॥

(योधाः) खण्डखण्डाः पतन्ति, (युद्धात् तु) न निवर्तन्ते।

ਹੋ ਤਨਿਕ ਤਨਿਕ ਲਗਿ ਗਏ ਅਸਿਨ ਕੀ ਧਾਰ ਤਨ ॥੧੪॥
हो तनिक तनिक लगि गए असिन की धार तन ॥१४॥

खड्गधारेण (तेषां) शरीराणि चीर्णानि अभवन्। १४.

ਮੋਰਿ ਬਾਗ ਬਾਜਨ ਕੀ ਨੈਕ ਨ ਭਾਜਹੀ ॥
मोरि बाग बाजन की नैक न भाजही ॥

अश्वशकटपरिवर्तनं न तावत् दूरम् |

ਖਰੇ ਖੇਤ ਕੇ ਮਾਝ ਸਿੰਘ ਜ੍ਯੋਂ ਗਾਜਹੀ ॥
खरे खेत के माझ सिंघ ज्यों गाजही ॥

स्थितः सङ्ग्रामे सिंहा इव गर्जन् |

ਖੰਡ ਖੰਡ ਹ੍ਵੈ ਗਿਰੇ ਖੰਡਿਸਨ ਖੰਡ ਕਰਿ ॥
खंड खंड ह्वै गिरे खंडिसन खंड करि ॥

ते भग्नखण्डेषु पतन्ति।

ਹੋ ਖੰਡੇ ਖੜਗ ਕੀ ਧਾਰ ਗਏ ਭਵਿਸਿੰਧ ਤਰਿ ॥੧੫॥
हो खंडे खड़ग की धार गए भविसिंध तरि ॥१५॥

खरागस्य धारेण भग्नाः भूत्वा भवसागरं लङ्घितवन्तः। १५.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਭਕਭਕਾਹਿ ਘਾਯਲ ਕਹੂੰ ਰੁੰਡ ਮੁੰਡ ਬਿਕਰਾਰ ॥
भकभकाहि घायल कहूं रुंड मुंड बिकरार ॥

कुत्रचित् क्षतिग्रस्ताः शिरः, धडः च स्पन्दन्ते।

ਤਰਫਰਾਹਿ ਲਾਗੇ ਕਹੂੰ ਛਤ੍ਰੀ ਛਤ੍ਰਨ ਧਾਰਿ ॥੧੬॥
तरफराहि लागे कहूं छत्री छत्रन धारि ॥१६॥

कुत्रचित् छत्राणि संघर्षं कुर्वन्ति। 16.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਹਾਕਿ ਹਾਕਿ ਭਟ ਤਰੈ ਧਵਾਵਹਿ ॥
हाकि हाकि भट तरै धवावहि ॥

योद्धाः हिचकीना अश्वानाम् उपरि आक्रमणं कुर्वन्ति।

ਗਹਿ ਗਹਿ ਅਸਿਨ ਅਰਿਨ ਬ੍ਰਿਣ ਲਾਵਹਿ ॥
गहि गहि असिन अरिन ब्रिण लावहि ॥

खड्गधारणेन शत्रून् व्रणं करोति।

ਚਟਪਟ ਸੁਭਟ ਬਿਕਟ ਕਟਿ ਮਰੈ ॥
चटपट सुभट बिकट कटि मरै ॥

तत्क्षणमेव वीराः छित्त्वा म्रियन्ते।

ਚੁਨਿ ਚੁਨਿ ਐਨ ਅਪਛਰਾ ਬਰੇ ॥੧੭॥
चुनि चुनि ऐन अपछरा बरे ॥१७॥

अपचराः उत्तमचयनेन (तेषां) वर्षणं कुर्वन्ति। १७.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਦ੍ਰੁਗਤਿ ਸਿੰਘ ਕੇ ਸੂਰ ਸਕਲ ਭਾਜਤ ਭਏ ॥
द्रुगति सिंघ के सूर सकल भाजत भए ॥

द्रुगतिसिंहस्य सर्वे वीराः पलायितुं आरब्धाः।

ਨ੍ਰਿਪ ਜੂਝੇ ਰਨ ਮਾਹਿ ਸੰਦੇਸਾ ਅਸ ਦਏ ॥
न्रिप जूझे रन माहि संदेसा अस दए ॥

(ते) सन्देशं दत्तवन्तः यत् राजा युद्धे हतः इति।

ਸੁਨਿ ਬਿਸੁਨਾਥ ਪ੍ਰਭਾ ਚਿਤ ਭੀਤਰਿ ਚਕਿ ਗਈ ॥
सुनि बिसुनाथ प्रभा चित भीतरि चकि गई ॥

एतत् (सन्देशं) श्रुत्वा बिसुनाथप्रभा स्तब्धः अभवत्।

ਹੋ ਸ੍ਰੀ ਉਡਗਿੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾ ਜਰਬੇ ਕਹ ਉਦਿਤ ਭਈ ॥੧੮॥
हो स्री उडगिंद्र प्रभा जरबे कह उदित भई ॥१८॥

श्री उद्गीन्द्र प्रभा च दहने (सती इत्यर्थः) सज्जः अभवत्।18.

ਜੋ ਧਨੁ ਤਾ ਕੋ ਹੁਤੋ ਸੁ ਦਿਯੋ ਲੁਟਾਇ ਕੈ ॥
जो धनु ता को हुतो सु दियो लुटाइ कै ॥

यत् धनं तस्य आसीत्, तत् (जनानाम् मध्ये) वितरितवान्।

ਚਲੀ ਜਰਨ ਕੇ ਹੇਤ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਬਜਾਇ ਕੈ ॥
चली जरन के हेत म्रिदंग बजाइ कै ॥

मृदङ्गं च क्रीडन् दह्य गतः |

ਪ੍ਰਾਨ ਨਾਥ ਜਿਤ ਗਏ ਤਹੀ ਮੈ ਜਾਇ ਹੌ ॥
प्रान नाथ जित गए तही मै जाइ हौ ॥

यत्र प्रनाथः गतः तत्र अहं गमिष्यामि।

ਹੋ ਜਿਯਤ ਨ ਆਵਤ ਧਾਮ ਮਰੇ ਤੇ ਪਾਇ ਹੌ ॥੧੯॥
हो जियत न आवत धाम मरे ते पाइ हौ ॥१९॥

यदि ते जीविताः आसन् तर्हि ते मम गृहं न आगमिष्यन्ति स्म, परन्तु तेषां मृत्योः समये अहं (तान्) प्राप्नुयाम्। १९.

ਸ੍ਰੀ ਬਿਸੁਨਾਥ ਪ੍ਰਭਾ ਜਰਬੇ ਤੇ ਡਰਿ ਗਈ ॥
स्री बिसुनाथ प्रभा जरबे ते डरि गई ॥

श्री बिसुनाथ प्रभा दहने भीता हुआ।

ਮਰਿਯੋ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਸੁਨਿ ਕਾਨ ਅਧਿਕ ਪੀਟਤ ਭਈ ॥
मरियो न्रिपति सुनि कान अधिक पीटत भई ॥

भर्तुः मृत्युं श्रुत्वा सा अतीव दुःखिता अभवत् ।

ਤਬ ਲੌ ਅਰਿਨ ਬਿਦਾਰਿ ਗਯੋ ਨ੍ਰਿਪ ਆਇ ਕੈ ॥
तब लौ अरिन बिदारि गयो न्रिप आइ कै ॥

तावत्पर्यन्तं राजा शत्रून् पराजय्य आगतः

ਹੋ ਹੇਰਿ ਸਤੀ ਕੀ ਮੀਚਿ ਰਹਿਯੋ ਬਿਸਮਾਇ ਕੈ ॥੨੦॥
हो हेरि सती की मीचि रहियो बिसमाइ कै ॥२०॥

सतिमृत्युविषये च श्रुत्वा स्तब्धः अभवत्। २०.

ਜਬ ਉਡਗਿੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਭਾ ਕੀ ਸੁਧਿ ਕਾਨਨ ਪਰੀ ॥
जब उडगिंद्र प्रभा की सुधि कानन परी ॥

उद्गीन्द्रप्रभावार्ता यदा (तस्य) कर्णयोः प्राप्ता

ਬਿਰਹ ਤਿਹਾਰੇ ਬਾਲ ਅਗਨਿ ਮੋ ਜਰਿ ਮਰੀ ॥
बिरह तिहारे बाल अगनि मो जरि मरी ॥

तव बाहुयुग्मे मृता स्त्री इति ।

ਤਬ ਪਿਯ ਤਬ ਹੀ ਤਹਾ ਪਹੂਚ੍ਯੋ ਆਇ ਕੈ ॥
तब पिय तब ही तहा पहूच्यो आइ कै ॥

ततः प्रिया शीघ्रं द्रुताश्वैः |

ਹੋ ਤਰਲ ਤੁਰੰਗਨ ਮਾਝ ਤੁਰੰਗ ਧਵਾਇ ਕੈ ॥੨੧॥
हो तरल तुरंगन माझ तुरंग धवाइ कै ॥२१॥

अतीव द्रुतगतिः अश्वः धावित्वा तत्र गतः। २१.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਨ੍ਰਿਪ ਆਵਤ ਲੌ ਮੂਰਖਨ ਦੀਨੀ ਚਿਤਾ ਜਰਾਇ ॥
न्रिप आवत लौ मूरखन दीनी चिता जराइ ॥

राज्ञः आगमनं यावत् मूढाः चिताग्निं दत्तवन्तः आसन् ।

ਜਿਯਤ ਮਰੇ ਪਤਿ ਕੀ ਕਛੂ ਸੁਧਿ ਨਹਿ ਲਈ ਬਨਾਇ ॥੨੨॥
जियत मरे पति की कछू सुधि नहि लई बनाइ ॥२२॥

ते (सर्वं कृतवन्तः) पतिः जीवति वा मृतः वा इति न ज्ञात्वा। २२.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਤ੍ਰਿਯ ਕੋ ਲੈ ਲੈ ਨਾਮੁ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਪੀਟਤ ਭਯੋ ॥
त्रिय को लै लै नामु न्रिपति पीटत भयो ॥

तस्यां नाम गृहीत्वा राजा तं ताडयितुं प्रवृत्तः ।

ਮੁਹਿ ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਾਲ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਜਿਯ ਦਯੋ ॥
मुहि कारन इह बाल अगनि महि जिय दयो ॥

मम कृते एषा स्त्रिया अग्नौ प्राणान् त्यक्तवती अस्ति।

ਬਰਤ ਬਾਲ ਕੌ ਅਬ ਹੀ ਐਂਚਿ ਨਿਕਾਰਿ ਹੌ ॥
बरत बाल कौ अब ही ऐंचि निकारि हौ ॥

अहं ज्वलन्तीं स्त्रियं इदानीं बहिः कर्षिष्यामि,

ਹੋ ਨਾਤਰ ਜਰਿ ਯਾਹੀ ਸੰਗ ਸ੍ਵਰਗ ਸਿਧਾਰਿ ਹੌ ॥੨੩॥
हो नातर जरि याही संग स्वरग सिधारि हौ ॥२३॥

अन्यथा अहं दह्य स्वर्गं गमिष्यामि। 23.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਅਬ ਹੀ ਤੁਰੰਗ ਅਗਨਿ ਮੈ ਡਾਰੌ ॥
अब ही तुरंग अगनि मै डारौ ॥

अहं केवलं अश्वं अग्नौ क्षिपामि।

ਜਰਤ ਪ੍ਰਿਯਾ ਕਹੁ ਐਚਿ ਨਿਕਾਰੋ ॥
जरत प्रिया कहु ऐचि निकारो ॥

ज्वलन्तं प्रियं बहिः आकर्षयतु।

ਕੈ ਹਮਹੂੰ ਯਾਹੀ ਚਿਤ ਜਰਿ ਹੈ ॥
कै हमहूं याही चित जरि है ॥

अथवा अस्मिन् चितायां दह्य म्रियते

ਸੁਰ ਪੁਰ ਦੋਊ ਪਯਾਨੋ ਕਰਿ ਹੈ ॥੨੪॥
सुर पुर दोऊ पयानो करि है ॥२४॥

उभौ च स्वर्गं प्रति गच्छतः। २४.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.