श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 573


ਡਕੰਤ ਡਾਕਣੀ ਡੁਲੰ ਭਰੰਤ ਪਤ੍ਰ ਸ੍ਰੋਣਤੰ ॥
डकंत डाकणी डुलं भरंत पत्र स्रोणतं ॥

उड्डीयमानाः गृध्राः, मांसं भक्षयन्ति, पिशाचाः च रक्तं पिबन्ति, तत् स्वकटोरे पूरयन्ति

ਪਿਪੰਤ ਯਾਸਵੰ ਸੁਭੰ ਹਸੰਤ ਮਾਰਜਨੀ ਮ੍ਰਿੜੰ ॥
पिपंत यासवं सुभं हसंत मारजनी म्रिड़ं ॥

महाकाल ('मृदन') कालिका ('मार्जनी') च हसन्तौ (कपालस्थं रक्तं) शुभमद्यरूपेण पिबन्तौ च।

ਅਟੁਟ ਹਾਸਣੋ ਹਸੰ ਖਿਮੰਤ ਉਜਲੋ ਅਸੰ ॥੨੧੮॥
अटुट हासणो हसं खिमंत उजलो असं ॥२१८॥

रक्तपिबन्तो हसन्ति नारी भूतपिशाचाः खड्गकान्तिः च दृश्यते निरन्तरहासः च रणक्षेत्रे श्रूयते।२१८।

ਅਕਵਾ ਛੰਦ ॥
अकवा छंद ॥

अक्वा स्तन्जा

ਜੁਟੇ ਵੀਰੰ ॥
जुटे वीरं ॥

शूरवीराः समागताः भवन्ति।

ਛੁਟੇ ਤੀਰੰ ॥
छुटे तीरं ॥

बाणाः मुक्ताः आगच्छन्ति।

ਜੁਝੇ ਤਾਜੀ ॥
जुझे ताजी ॥

अश्वाः संघर्षं कुर्वन्ति

ਡਿਗੇ ਗਾਜੀ ॥੨੧੯॥
डिगे गाजी ॥२१९॥

योधाः युद्धं कृतवन्तः, बाणाः विसर्जिताः, अश्वाः मृताः, पतिताः च योद्धवः।२१९।

ਬਜੇ ਜੁਆਣੰ ॥
बजे जुआणं ॥

युवकाः (अन्तर्मध्ये) युध्यन्ति।

ਬਾਹੇ ਬਾਣੰ ॥
बाहे बाणं ॥

बाणान् निक्षिपन्ति।

ਰੁਝੇ ਜੰਗੰ ॥
रुझे जंगं ॥

युद्धे प्रवृत्तः ।

ਜੁਝੇ ਅੰਗੰ ॥੨੨੦॥
जुझे अंगं ॥२२०॥

शरान् विसृज्य युद्धे लीनाः सैनिकाः नानाङ्गैः युध्यन्ति।२२०।।

ਤੁਟੇ ਤੰਗੰ ॥
तुटे तंगं ॥

अश्वाः भग्नाः सन्ति।

ਫੁਟੇ ਅੰਗੰ ॥
फुटे अंगं ॥

अङ्गानि विभजन्ति।

ਸਜੇ ਸੂਰੰ ॥
सजे सूरं ॥

नायकाः सम्यक् वदन्ति।

ਘੁੰਮੀ ਹੂਰੰ ॥੨੨੧॥
घुंमी हूरं ॥२२१॥

खड्गाः भग्नाः, अङ्गाः स्वर्गाः कन्याः विवाहार्थं भ्रमन्ति।221।

ਜੁਝੇ ਹਾਥੀ ॥
जुझे हाथी ॥

गजाः युद्धं कुर्वन्ति।

ਰੁਝੇ ਸਾਥੀ ॥
रुझे साथी ॥

सहचराः (सहचरेन सह युद्धे) नियोजिताः भवन्ति।

ਉਭੇ ਉਸਟੰ ॥
उभे उसटं ॥

उष्ट्राः आकारेण लम्बाः भवन्ति ।

ਸੁਭੇ ਪੁਸਟੰ ॥੨੨੨॥
सुभे पुसटं ॥२२२॥

गजाः अन्यैः गजैः सह युद्धे प्रवृत्ताः, उष्ट्राः, अतीव उच्चैः, अन्यैः शक्तिशालिभिः उष्ट्रैः सह युद्धे लीनाः भवन्ति।२२२।

ਫੁਟੇ ਬੀਰੰ ॥
फुटे बीरं ॥

नायकाः म्रियन्ते।

ਛੁਟੇ ਤੀਰੰ ॥
छुटे तीरं ॥

बाणाः मुक्ताः आगच्छन्ति।

ਡਿਗੇ ਭੂਮੰ ॥
डिगे भूमं ॥

(योद्धा) भूमौ पतन्ति।

ਉਠੇ ਘੂਮੰ ॥੨੨੩॥
उठे घूमं ॥२२३॥

बाणविसर्जनेन योधाः छिन्नाः पतन्ति भूमौ, उत्तिष्ठन्ति पुनः।223।

ਬਕੈ ਮਾਰੰ ॥
बकै मारं ॥

ते परस्परं सम्भाषन्ते।

ਚਕੈ ਚਾਰੰ ॥
चकै चारं ॥

चत्वारः अपि चकाः स्तब्धाः भवन्ति।

ਸਜੈ ਸਸਤ੍ਰੰ ॥
सजै ससत्रं ॥

कवचम् अलङ्कृतम् अस्ति

ਬਜੈ ਅਸਤ੍ਰੰ ॥੨੨੪॥
बजै असत्रं ॥२२४॥

चतुर्दिक्षु हन्ति हन्ति इति उद्घोषयन्ति, अलङ्कारं कुर्वन्ति, शस्त्राणि प्रहरन्ति।224।

ਚਾਚਰੀ ਛੰਦ ॥
चाचरी छंद ॥

चाचारि स्तन्जा

ਜੁਝਾਰੇ ॥
जुझारे ॥

अविमित

ਅਪਾਰੇ ॥
अपारे ॥

नायकाः

ਨਿਹਾਰੇ ॥
निहारे ॥

दृष्ट्वा चिन्तयन्

ਬਿਚਾਰੇ ॥੨੨੫॥
बिचारे ॥२२५॥

दृश्यन्ते बहवः योद्धाः अतिमहाशक्तिं सम्मुखीभवितुं समर्थाः अपि दृश्यन्ते असहायस्थिताः।२२५।

ਹਕਾਰੈ ॥
हकारै ॥

आह्वयन् (परस्परम्), २.

ਪਚਾਰੈ ॥
पचारै ॥

चुनौतीपूर्ण, २.

ਬਿਚਾਰੈ ॥
बिचारै ॥

चिन्तयतु

ਪ੍ਰਹਾਰੈ ॥੨੨੬॥
प्रहारै ॥२२६॥

योद्धाः आह्वानं कुर्वन्ति, चेतनतया प्रहारं कुर्वन्ति च।226।

ਸੁ ਤਾਜੀ ॥
सु ताजी ॥

शिराज (क्षेत्र) के।

ਸਿਰਾਜੀ ॥
सिराजी ॥

सुन्दराश्वानाम् उपरि

ਸਲਾਜੀ ॥
सलाजी ॥

अनाखी ('सलज' योद्धा) ९.

ਬਿਰਾਜੀ ॥੨੨੭॥
बिराजी ॥२२७॥

शिराजस्य योद्धाः लज्जां अनुभवित्वा उपविष्टवन्तः।227।

ਉਠਾਵੈ ॥
उठावै ॥

(खड्गाः) दर्शिताः

ਦਿਖਾਵੈ ॥
दिखावै ॥

भक्षणेन च

ਭ੍ਰਮਾਵੈ ॥
भ्रमावै ॥

रसस्य आनन्दं लभत

ਚਖਾਵੈ ॥੨੨੮॥
चखावै ॥२२८॥

कल्किः तान् उत्थाय द्रष्टुं प्रेरयति, खड्गं परिभ्रमति, तस्य धारं प्रहरति।228।

ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਕ੍ਰਿਤ ਛੰਦ ॥
क्रिपान क्रित छंद ॥

क्रापान् क्रात स्तन्जा

ਜਹਾ ਤੀਰ ਛੁਟਤ ॥
जहा तीर छुटत ॥

यत्र शराः मुक्ताः भवन्ति

ਰਣੰਧੀਰ ਜੁਟਤ ॥
रणंधीर जुटत ॥

(तत्र) रन्धिराः (योद्धाः) समागच्छन्ति।