श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 977


ਬਿਦਾ ਅਮਿਤ ਧਨ ਦੈ ਕਰੋ ਯਾ ਕੌ ਅਧਿਕ ਰਿਝਾਇ ॥੧੧॥
बिदा अमित धन दै करो या कौ अधिक रिझाइ ॥११॥

'अधुना त्वं तां बहुधनेन प्रेषणं ददासि।'(११)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਜਬ ਇਹ ਬਾਤ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਸੁਨਿ ਪਾਈ ॥
जब इह बात न्रिपति सुनि पाई ॥

इति श्रुत्वा राजा

ਜਾਨ੍ਯੋ ਮੋਰਿ ਧਰਮਜਾ ਆਈ ॥
जान्यो मोरि धरमजा आई ॥

यदा सः ज्ञातवान् यत् तस्य धर्मात्मा पुत्री आगतवती।

ਛੋਰਿ ਭੰਡਾਰ ਅਮਿਤ ਧਨ ਦਿਯੋ ॥
छोरि भंडार अमित धन दियो ॥

अतः सः कोषं उद्घाट्य बहु धनं दत्तवान्

ਦੁਹਿਤਾ ਹੇਤ ਬਿਦਾ ਤਿਹ ਕਿਯੋ ॥੧੨॥
दुहिता हेत बिदा तिह कियो ॥१२॥

सः सर्वाणि भण्डाराणि उद्घाट्य तस्याः कृते वास्तविककन्यायाः अनुकूलं प्रेषणं दत्तवान्।(12)

ਮੰਤ੍ਰ ਕਲਾ ਪਿਤੁ ਤੀਰ ਉਚਾਰੀ ॥
मंत्र कला पितु तीर उचारी ॥

मन्त्रः कालः पितरम् अवदत्

ਧਰਮ ਬਹਿਨ ਮੋ ਕੌ ਅਤਿ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥
धरम बहिन मो कौ अति प्यारी ॥

मन्तर कला पितरं प्राह-धर्मा-भगिनी मम अतिप्रिया।

ਮੈ ਯਹ ਅਜੁ ਸੰਗ ਲੈ ਜੈਹੌ ॥
मै यह अजु संग लै जैहौ ॥

अद्य मया सह नयिष्यामि

ਬਨ ਉਪਬਨ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਿਖੈਹੌ ॥੧੩॥
बन उपबन के चरित्र दिखैहौ ॥१३॥

''अद्य तां मया सह नीत्वा अस्माकं उद्यानेषु मनोरञ्जयिष्यामि।(13)

ਯੌ ਕਹਿ ਪਲਟਿ ਧਾਮ ਨਿਜੁ ਆਈ ॥
यौ कहि पलटि धाम निजु आई ॥

इत्युक्त्वा सा प्रासादं प्रति प्रत्यागतवती

ਪਿਯ ਸੌ ਕਹੀ ਬਾਤ ਮੁਸਕਾਈ ॥
पिय सौ कही बात मुसकाई ॥

'अथ सुखेन प्रासादं नीत्वा सा ।

ਧਰਮ ਭਗਨਿ ਮੁਹਿ ਤੂ ਅਤਿ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥
धरम भगनि मुहि तू अति प्यारी ॥

हे धार्मिक भगिनी ! त्वं मम अतीव प्रियः असि

ਇਸੀ ਪਾਲਕੀ ਚਰ੍ਰਹੋ ਹਮਾਰੀ ॥੧੪॥
इसी पालकी चर्रहो हमारी ॥१४॥

'यथा त्वं मम अतीव प्रियः, त्वं मम पालकीयां आगन्तुं शक्नोषि।'(१४)

ਬਾਤ ਕਹਤ ਦੋਊ ਹਮ ਜੈਹੈ ॥
बात कहत दोऊ हम जैहै ॥

वयं निरन्तरं वार्तालापं करिष्यामः

ਚਿਤ ਕੈ ਸੋਕ ਦੂਰਿ ਕਰਿ ਦੈਹੈ ॥
चित कै सोक दूरि करि दैहै ॥

'वयं द्वौ वदन्तौ गमिष्यामः, अस्माकं दुःखानि च निर्मूलयिष्यामः।'

ਤਾਹਿ ਪਾਲਕੀ ਲਯੋ ਚਰ੍ਰਹਾਈ ॥
ताहि पालकी लयो चर्रहाई ॥

सः तं पलाङ्किणि नीतवान्

ਬਨ ਉਪਬਨ ਬਿਹਰਨ ਕੌ ਆਈ ॥੧੫॥
बन उपबन बिहरन कौ आई ॥१५॥

'तदा ते एव पालकीम् आरुह्य वनम् आगताः।'(15)

ਬੀਚ ਬਜਾਰ ਪਾਲਕੀ ਗਈ ॥
बीच बजार पालकी गई ॥

(यदा) पालकी विपण्यां गतः

ਪਰਦਨ ਪਾਤਿ ਛੋਰਿ ਕੈ ਦਈ ॥
परदन पाति छोरि कै दई ॥

यदा पालकी नगरं गच्छति स्म तदा जनाः तेभ्यः मार्गं दत्तवन्तः ।

ਤੇ ਕਾਹੂ ਕੌ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਨ ਆਵੈ ॥
ते काहू कौ द्रिसटि न आवै ॥

एवं कृत्वा (ते) कस्यचित् न दृश्यन्ते स्म

ਕੇਲ ਕਮਾਤ ਚਲੇ ਦੋਊ ਜਾਵੈ ॥੧੬॥
केल कमात चले दोऊ जावै ॥१६॥

अदृश्याः प्रेम्णः प्रवृत्ताः च आसन्।(16)

ਮਨ ਭਾਵਤ ਕੋ ਭੋਗ ਕਮਾਏ ॥
मन भावत को भोग कमाए ॥

ते हृदयं यावत् आनन्दं कुर्वन्ति स्म

ਦਿਨ ਬਜਾਰ ਮਹਿ ਕਿਨੂੰ ਨ ਪਾਏ ॥
दिन बजार महि किनूं न पाए ॥

प्रेम्णः प्रवृत्तेः अपि तेषां विपण्यद्वारा कोऽपि शरीरः न लक्षितवान् ।

ਅਸਟ ਕਹਾਰਨ ਕੇ ਕੰਧ ਊਪਰ ॥
असट कहारन के कंध ऊपर ॥

मित्राष्टकहारवाहितायां पालकीयां |

ਜਾਘੈ ਲਈ ਮੀਤ ਭੁਜ ਦੂਪਰ ॥੧੭॥
जाघै लई मीत भुज दूपर ॥१७॥

अष्टधर्तृस्कन्धेषु कान्तः प्रियपादौ बाहुयुग्मे धारयति स्म।(17)

ਜ੍ਯੋਂ ਜ੍ਯੋਂ ਚਲੀ ਪਾਲਕੀ ਜਾਵੈ ॥
ज्यों ज्यों चली पालकी जावै ॥

यथा पालकी चलति स्म

ਤ੍ਯੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਚਟਕੇ ਚਟਕਾਵੈ ॥
त्यों प्रीतम चटके चटकावै ॥

यथा यथा पालकी चलति स्म तथा तथा प्रेमी झूलनेषु आनन्दं लभते स्म ।

ਲਹੈਂ ਕਹਾਰ ਪਾਲਕੀ ਚਰਿ ਕੈ ॥
लहैं कहार पालकी चरि कै ॥

(यथा) कहारः पलाङ्किणात् 'चिकुन् चिकुन्' इति शब्दं शृणोति,

ਤ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਗਹੈ ਕੰਧ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਿ ਕੈ ॥੧੮॥
त्यों त्यों गहै कंध द्रिड़ करि कै ॥१८॥

गच्छन्तीं पालकं क्षोभयन्त्याः धराणां कान्तस्कन्धेषु लसत् ।(१८) ।

ਬਨ ਮੈ ਜਾਇ ਪਾਲਕੀ ਧਰੀ ॥
बन मै जाइ पालकी धरी ॥

(ते) गत्वा पालकीं बन्ने स्थापयन्ति स्म

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਸੇਤੀ ਰਤਿ ਕਰੀ ॥
भाति भाति सेती रति करी ॥

पालकी वने स्थापिता, ते प्रेम्णः नित्यं रमन्ते स्म।

ਅਮਿਤ ਦਰਬੁ ਚਾਹਿਯੋ ਸੋ ਲਯੋ ॥
अमित दरबु चाहियो सो लयो ॥

(सः) यत् इच्छति तत् गृहीतवान् अमित धनम्

ਤ੍ਰਿਯ ਕਰਿ ਤਾਹਿ ਦੇਸ ਲੈ ਗਯੋ ॥੧੯॥
त्रिय करि ताहि देस लै गयो ॥१९॥

अकथितं धनं प्राप्य तस्य फलस्वरूपं स्त्रियं स्वदेशं नीतवान् ।(१९) ।

ਲਿਖਿ ਪਤਿਯਾ ਡੋਰੀ ਮਹਿ ਧਰੀ ॥
लिखि पतिया डोरी महि धरी ॥

राज कुमारी पत्रं लिखित्वा पालकीयां स्थापयति स्म

ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਤਨ ਇਹੈ ਉਚਰੀ ॥
मात पिता तन इहै उचरी ॥

बालिका पत्रं लिखित्वा पालकीयां निर्गत्य मातापितरौ अवदत् यत्,

ਨਰ ਸੁੰਦਰ ਮੋ ਕਹ ਯਹ ਭਾਯੋ ॥
नर सुंदर मो कह यह भायो ॥

यत् मम अयं व्यक्तिः अतीव रोचते स्म,

ਤਾ ਤੇ ਮੈ ਯਹ ਚਰਿਤ ਬਨਾਯੋ ॥੨੦॥
ता ते मै यह चरित बनायो ॥२०॥

'मम अयं सुन्दरः पुरुषः रोचते तदर्थं च अहम् afl एतत् क्रीडां क्रीडितवान्।'(२०)

ਵਹ ਧ੍ਰਮਜਾ ਨਹਿ ਹੋਇ ਤਿਹਾਰੀ ॥
वह ध्रमजा नहि होइ तिहारी ॥

सा भवतः सौतेया पुत्री नासीत्

ਜੋ ਮੈ ਪਕਰਿ ਪਾਲਕੀ ਡਾਰੀ ॥
जो मै पकरि पालकी डारी ॥

'न सा तव धर्मात्मा कन्या आसीत्, या मया सह पालकीयां गृहीता आसीत्।'

ਕਚ ਅਰਿ ਲਏ ਦੂਰਿ ਕਚ ਕਏ ॥
कच अरि लए दूरि कच कए ॥

रोमनसनी ('कचारी') (मया तां अपसारितम्) केशान् गृहीत्वा

ਭੂਖਨ ਬਸਤ੍ਰ ਬਾਲ ਕੇ ਦਏ ॥੨੧॥
भूखन बसत्र बाल के दए ॥२१॥

'औषधेन केशाः अपसारिताः, स्त्रीवस्त्राभरणानि च धारितवान्।'(21)

ਜੋ ਧਨ ਚਹਿਯੋ ਸੋਊ ਸਭ ਲੀਨੋ ॥
जो धन चहियो सोऊ सभ लीनो ॥

यत् धनं आवश्यकम् आसीत् तत् गृहीतम् अस्ति

ਤਾਤ ਮਾਤ ਕੋ ਦਰਸਨ ਕੀਨੋ ॥
तात मात को दरसन कीनो ॥

'अस्माकं बहु धनं प्राप्तम्, अहं तस्य मातापितरौ मिलितवान्।'

ਤੁਮ ਤੇ ਜਬ ਲੈ ਬਿਦਾ ਸਿਧਾਈ ॥
तुम ते जब लै बिदा सिधाई ॥

यदा अहं त्वां त्यक्तवान्, तदा आरभ्य .

ਯਾ ਕੇ ਸੰਗ ਤਬੈ ਉਠਿ ਆਈ ॥੨੨॥
या के संग तबै उठि आई ॥२२॥

'यदा मया त्वां त्यक्त्वा तेन सह वासः आनन्दितः।'(22)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਦੇਸ ਸੁਖੀ ਤੁਮਰੋ ਬਸੋ ਸੁਖੀ ਰਹਹੁ ਤੁਮ ਤਾਤ ॥
देस सुखी तुमरो बसो सुखी रहहु तुम तात ॥

'अहो पिता तव देशः प्रफुल्लितः भवतु, त्वं च आनन्देन जीवसि ।

ਸੁਖੀ ਦੋਊ ਹਮਹੂੰ ਬਸੈ ਚਿਰ ਜੀਵੋ ਤੁਮ ਮਾਤ ॥੨੩॥
सुखी दोऊ हमहूं बसै चिर जीवो तुम मात ॥२३॥

'अस्माकं च आशीर्वादं ददातु अत्र परं सुखेन जीवितुं।'(23)(1)

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਇਕ ਸੌ ਉਨੀਸਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੧੧੯॥੨੩੩੨॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे इक सौ उनीसवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥११९॥२३३२॥अफजूं॥

119तमः दृष्टान्तः शुभच्रितरराजस्य च मन्त्रिणः च वार्तालापः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (११९)(२३३०) २.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਏਕ ਦਿਵਸ ਸ੍ਰੀ ਇੰਦ੍ਰ ਜੂ ਹਰ ਘਰ ਕਿਯੋ ਪਿਯਾਨ ॥
एक दिवस स्री इंद्र जू हर घर कियो पियान ॥

एकस्मिन् दिने भगवान् लन्द्रः शिवस्य गृहं गन्तुं निश्चयं कृतवान्।

ਮਹਾ ਰੁਦ੍ਰ ਕਉ ਰੁਦ੍ਰ ਲਖਿ ਚਿੰਤ ਬਢੀ ਅਪ੍ਰਮਾਨ ॥੧॥
महा रुद्र कउ रुद्र लखि चिंत बढी अप्रमान ॥१॥

रुडरं देवं विक्षोभजनकं दृष्ट्वा चिन्तितः अभवत्।(1)

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਦੇਵਤੇਸ ਜਬ ਰੁਦ੍ਰ ਨਿਹਾਰਿਯੋ ॥
देवतेस जब रुद्र निहारियो ॥

यदा इन्द्रः ('देवाः') रुद्रं दृष्टवान्

ਮਹਾ ਕੋਪ ਕਰਿ ਬਜ੍ਰ ਪ੍ਰਹਾਰਿਯੋ ॥
महा कोप करि बज्र प्रहारियो ॥

यदा रुडरः तं दृष्टवान् तदा सः क्रुद्धः सन् उड्डीय शिलाया: प्रहारं कृतवान् ।

ਤਾ ਤੇ ਅਮਿਤ ਕੋਪ ਤਬ ਤਯੋ ॥
ता ते अमित कोप तब तयो ॥

(ततः रुद्रस्य) क्रोधः प्रज्वलितः

ਛਾਡਤ ਜ੍ਵਾਲ ਬਕਤ੍ਰ ਤੇ ਭਯੋ ॥੨॥
छाडत ज्वाल बकत्र ते भयो ॥२॥

क्रुद्धः सन् सर्व्वं विहाय मुखात् अग्निं क्षिपत्।(2)

ਪਸਰਿ ਜ੍ਵਾਲ ਸਭ ਜਗ ਮਹਿ ਗਈ ॥
पसरि ज्वाल सभ जग महि गई ॥

अग्निः सर्वत्र प्रसृतः

ਦਾਹਤ ਤੀਨਿ ਭਵਨ ਕਹ ਭਈ ॥
दाहत तीनि भवन कह भई ॥

अग्निः तदा सर्वत्र प्रज्वलितः, त्रयः अपि डोमेनाः दहितुं आरब्धवान् ।

ਦੇਵ ਦੈਤ ਸਭ ਹੀ ਡਰ ਪਾਏ ॥
देव दैत सभ ही डर पाए ॥

देवा दानवः सर्वे भीताः |

ਮਿਲਿ ਕਰਿ ਮਹਾ ਰੁਦ੍ਰ ਪਹਿ ਆਏ ॥੩॥
मिलि करि महा रुद्र पहि आए ॥३॥

देवः पिशाचाः च सर्वे भयभीताः सन्तः रुडरं द्रष्टुं गन्तुं समागताः।(3)

ਮਹਾ ਰੁਦ੍ਰ ਤਬ ਕੋਪ ਨਿਵਾਰਿਯੋ ॥
महा रुद्र तब कोप निवारियो ॥

अथ महारुद्रः स्वस्य क्रोधं मुक्तवान्

ਬਾਰਿਧ ਮੈ ਪਾਵਕ ਕੋ ਡਾਰਿਯੋ ॥
बारिध मै पावक को डारियो ॥

महान् रुडरः ततः शान्तः भूत्वा समुद्रे अग्निम् अक्षिप्तवान् ।

ਸਕਲ ਤੇਜ ਇਕਠੋ ਹ੍ਵੈ ਗਯੋ ॥
सकल तेज इकठो ह्वै गयो ॥

सर्वाणि गतिः सङ्गृहीतवती।

ਤਾ ਤੇ ਦੈਤ ਜਲੰਧਰ ਭਯੋ ॥੪॥
ता ते दैत जलंधर भयो ॥४॥

सर्वा कान्तिः सघनीकृता तेन माध्यमेन महापिशाचाः जालन्धराः उत्पन्नाः।(4)

ਬ੍ਰਿੰਦਾ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਯਾ ਤਿਨ ਕੀਨੀ ॥
ब्रिंदा नाम त्रिया तिन कीनी ॥

सः बृन्दा नाम स्त्रियं विवाहितवान्

ਅਤਿ ਪਤਿਬ੍ਰਤਾ ਜਗਤ ਮੈ ਚੀਨੀ ॥
अति पतिब्रता जगत मै चीनी ॥

बृन्दाख्यां तां सद्भार्यामुत्तमाम् ।

ਤਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪਤਿ ਰਾਜ ਕਮਾਵੈ ॥
तिह प्रसादि पति राज कमावै ॥

तस्याः प्रसादात् पतिः राज्यं अर्जयति स्म ।

ਤਾ ਕੌ ਦੁਸਟ ਨ ਦੇਖਨ ਪਾਵੈ ॥੫॥
ता कौ दुसट न देखन पावै ॥५॥

तस्याः परोपकारेण सः स्वराज्यं आरब्धवान् परन्तु शत्रवः न सहन्ते स्म।(5)

ਦੇਵ ਅਦੇਵ ਜੀਤਿ ਤਿਨ ਲਏ ॥
देव अदेव जीति तिन लए ॥

सः (सर्वान्) देवान् राक्षसान् च जित्वा

ਲੋਕ ਚਤੁਰਦਸ ਬਸਿ ਮਹਿ ਭਏ ॥
लोक चतुरदस बसि महि भए ॥

सः सर्वान् पिशाचान् देवान् च जित्वा,...