श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1249


ਤਾ ਸੌ ਪ੍ਰਥਮੈ ਬ੍ਯਾਹ ਕਰਾਯੋ ॥
ता सौ प्रथमै ब्याह करायो ॥

प्रथमं च तां विवाहितवान्।

ਬਹੁਰੌ ਬ੍ਯਾਹਿ ਤਾਹਿ ਲੈ ਗਯੋ ॥
बहुरौ ब्याहि ताहि लै गयो ॥

ततः तां (अवधूता कन्या) विवाहे गृहीतवान्।

ਅਸਿ ਚਰਿਤ੍ਰ ਚੰਚਲਾ ਦਿਖਯੋ ॥੧੯॥
असि चरित्र चंचला दिखयो ॥१९॥

एतादृशं चरित्रं तया स्त्रिया दर्शितम् । १९.

ਪ੍ਰਥਮਹਿ ਪਾਰ ਸਮੁੰਦ ਕੈ ਗਈ ॥
प्रथमहि पार समुंद कै गई ॥

प्रथमं समुद्रं पारं गतः

ਰਾਜ ਸੁਤਹਿ ਹਰਿ ਲ੍ਯਾਵਤ ਭਈ ॥
राज सुतहि हरि ल्यावत भई ॥

तथा (ततः) राज कुमारीम् अपहृतवान्।

ਬਹੁਰੌ ਮਨ ਭਾਵਤ ਪਤਿ ਕਰਿਯੋ ॥
बहुरौ मन भावत पति करियो ॥

ततः इच्छुकं पतिं प्राप्तवान्।

ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨ ਜਾਤ ਬਿਚਰਿਯੋ ॥੨੦॥
त्रिया चरित्र न जात बिचरियो ॥२०॥

त्रिया चरित्रं न विचारयितुं शक्यते। २०.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋ ਸੌ ਨੰਨ੍ਰਯਾਨਵੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੯੯॥੫੭੮੯॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दो सौ नंन्रयानवो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२९९॥५७८९॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य २९९तमस्य पात्रस्य समापनम्, सर्वं शुभम्। २९९.५७८९ इति । गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਸੀਸਸਾਰ ਕੇਤੁ ਇਕ ਰਾਜਾ ॥
सीससार केतु इक राजा ॥

तत्र सिस्सर केतुः नाम राजा आसीत्

ਜਾ ਸੋ ਬਿਧਿ ਦੂਸਰ ਨ ਸਾਜਾ ॥
जा सो बिधि दूसर न साजा ॥

यथा विधाता अन्यं न निर्मितवान् आसीत्।

ਸੀਸੈ ਸਾਰ ਦੇਇ ਤਿਹ ਰਾਨੀ ॥
सीसै सार देइ तिह रानी ॥

तस्य सिस्से सर देइ इति नामिका राज्ञी आसीत् ।

ਜਾ ਸਮ ਦੂਸਰ ਹ੍ਵੈ ਨ ਬਖਾਨੀ ॥੧॥
जा सम दूसर ह्वै न बखानी ॥१॥

न कश्चित् तथा सुन्दरः इति वक्तुं शक्यते । १.

ਤਾ ਸੌ ਅਧਿਕ ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤਾ ॥
ता सौ अधिक न्रिपति की प्रीता ॥

तस्य राजा अतीव प्रीतिमान् आसीत् ।

ਨਿਸ ਦਿਨ ਰਹੈ ਤਰੁਨਿ ਮੈ ਚੀਤਾ ॥
निस दिन रहै तरुनि मै चीता ॥

रात्रौ दिवा (सा) स्त्री (तस्य) चित् वसति स्म।

ਕਿਤਕ ਦਿਨਨ ਰਾਨੀ ਮਰਿ ਗਈ ॥
कितक दिनन रानी मरि गई ॥

किञ्चित्कालानन्तरं राज्ञी मृता

ਰਾਜਾ ਕੀ ਉਦਾਸ ਮਤਿ ਭਈ ॥੨॥
राजा की उदास मति भई ॥२॥

राज्ञः प्रज्ञा च दुःखिता अभवत्। २.

ਅਵਰ ਨਾਰਿ ਕੀ ਓਰ ਨ ਹੇਰੈ ॥
अवर नारि की ओर न हेरै ॥

सः अन्यां स्त्रियं न अवलोकितवान् ।

ਭੂਲ ਨ ਜਾਤ ਕਿਸੀ ਕੇ ਡੇਰੈ ॥
भूल न जात किसी के डेरै ॥

सः विस्मृत्य अपि कस्यचित् शिबिरं न गतः।

ਨਾਰੀ ਔਰ ਅਧਿਕ ਦੁਖ ਪਾਵੈ ॥
नारी और अधिक दुख पावै ॥

अन्याः महिलाः अतीव दुःखिताः आसन्

ਨਾਥ ਮਿਲੇ ਬਿਨੁ ਮੈਨ ਸੰਤਾਵੈ ॥੩॥
नाथ मिले बिनु मैन संतावै ॥३॥

यतः नाथं न मिलित्वा कामः (तान्) पीडयति स्म। ३.

ਮਿਲਿ ਬੈਠੀ ਇਕ ਦਿਨ ਸਭ ਰਾਨੀ ॥
मिलि बैठी इक दिन सभ रानी ॥

एकस्मिन् दिने सर्वाणि राज्ञीः एकत्र समागताः

ਆਪੁ ਬਿਖੈ ਮਿਲਿ ਕਰਤ ਕਹਾਨੀ ॥
आपु बिखै मिलि करत कहानी ॥

परस्परं च वार्तालापं कर्तुं आरब्धवन्तः।

ਇਹ ਜੜ ਪਤਿ ਮਤਿ ਕਿਨ ਹਰਿ ਲਈ ॥
इह जड़ पति मति किन हरि लई ॥

अस्य मूर्खस्य भर्तुः बुद्धिः केन अपहृता (न ज्ञायते)।

ਕਹਾ ਭਯੋ ਰਾਨੀ ਮਰਿ ਗਈ ॥੪॥
कहा भयो रानी मरि गई ॥४॥

किं यदि राज्ञी मृता। ४.

ਏਤੋ ਸੋਕ ਕਿਯੋ ਜਾ ਕੋ ਇਹ ॥
एतो सोक कियो जा को इह ॥

सः (राजा) एतावता दुःखं स्वीकृतवान्

ਮਤਿ ਹਰਿ ਲਈ ਕਹਾ ਯਾ ਕੀ ਤਿਹ ॥
मति हरि लई कहा या की तिह ॥

तस्य बुद्धिः कथञ्चित् अपहृता इति।

ਹ੍ਵੈ ਹੈ ਤ੍ਰਿਯਾ ਨ੍ਰਿਪਨ ਕੇ ਘਨੀ ॥
ह्वै है त्रिया न्रिपन के घनी ॥

राजगृहेषु बहूनि स्त्रियः सन्ति।

ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ ਚਹਿਯਤ ਧਨੀ ॥੫॥
सदा सलामति चहियत धनी ॥५॥

(मात्रम्) पतिः सर्वदा सुरक्षितः भवेत्। ५.

ਸਖੀ ਏਕ ਸ੍ਯਾਨੀ ਤਹ ਅਹੀ ॥
सखी एक स्यानी तह अही ॥

तत्र एका बुद्धिमान् महिला आसीत्।

ਤਿਹ ਇਹ ਭਾਤਿ ਬਿਹਸਿ ਕਰਿ ਕਹੀ ॥
तिह इह भाति बिहसि करि कही ॥

सा हसन् अवदत्, .

ਮੈ ਨ੍ਰਿਪ ਤੇ ਤ੍ਰਿਯ ਸੋਕ ਮਿਟੈਹੌ ॥
मै न्रिप ते त्रिय सोक मिटैहौ ॥

अहं राज्ञः भार्यायाः दुःखं दूरं करिष्यामि

ਬਹੁਰਿ ਤਿਹਾਰੇ ਸਾਥ ਮਿਲੈਹੌ ॥੬॥
बहुरि तिहारे साथ मिलैहौ ॥६॥

अहं च त्वां पुनः मिलिष्यामि। ६.

ਜਾਰਿਕ ਪਕਰਿ ਕੋਠਰੀ ਰਾਖਾ ॥
जारिक पकरि कोठरी राखा ॥

(सः) मित्रं गृहीत्वा कोष्ठके निरुद्धवान्

ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਸੁਨਤ ਐਸ ਬਿਧਿ ਭਾਖਾ ॥
न्रिप के सुनत ऐस बिधि भाखा ॥

एवं च राजानं प्राह ।

ਧ੍ਰਿਗ ਇਹ ਮੂੜ ਨ੍ਰਿਪ ਕੋ ਜੀਆ ॥
ध्रिग इह मूड़ न्रिप को जीआ ॥

अस्य राज्ञः जीवनं शापितम् अस्ति

ਜਿਹ ਅਬਿਬੇਕ ਬਿਬੇਕ ਨ ਕੀਆ ॥੭॥
जिह अबिबेक बिबेक न कीआ ॥७॥

विवेकं अविवेकं च को न (भेदयति) ॥७॥

ਜੁ ਤ੍ਰਿਯਾ ਔਰ ਸੌ ਭੋਗ ਕਮਾਵੈ ॥
जु त्रिया और सौ भोग कमावै ॥

या स्त्री अन्येन सह मैथुनं करोति

ਬਾਤਨ ਸਾਥ ਪਤਿਹਿ ਉਰਝਾਵੈ ॥
बातन साथ पतिहि उरझावै ॥

पतिं च वचनमात्रेण प्रीणयतु।

ਨ੍ਰਿਪ ਜੁ ਕੋਠਰੀ ਛੋਰਿ ਨਿਹਾਰੈ ॥
न्रिप जु कोठरी छोरि निहारै ॥

(यदि) राजा (स्वयं) कोष्ठं उद्घाट्य पश्यति

ਸਾਚ ਝੂਠ ਤਬ ਆਪੁ ਬਿਚਾਰੈ ॥੮॥
साच झूठ तब आपु बिचारै ॥८॥

ततः सत्यं अनृतं च स्वयं विचार्यताम्। ८.

ਨ੍ਰਿਪ ਕੇ ਸ੍ਰਵਨਨ ਧੁਨਿ ਇਹ ਪਰੀ ॥
न्रिप के स्रवनन धुनि इह परी ॥

(यदा) एषा वाणी राज्ञः कर्णयोः ध्वनितवती

ਤੁਰਤੁ ਕੁਠਰੀਯਾ ਜਾਇ ਉਘਰੀ ॥
तुरतु कुठरीया जाइ उघरी ॥

अतः सः गत्वा अलमारीम् उद्घाटितवान्।

ਹੇਰਾ ਜਬ ਵਹੁ ਮਨੁਛ ਬਨਾਈ ॥
हेरा जब वहु मनुछ बनाई ॥

यदा सः व्यक्तिः (राजा) सुदृष्टवान्

ਤਬ ਐਸੇ ਤਿਹ ਕਹਾ ਰਿਸਾਈ ॥੯॥
तब ऐसे तिह कहा रिसाई ॥९॥

अतः क्रुद्धः एवम् अवदत्। ९.

ਇਤੋ ਸੋਕ ਹਮ ਕੀਯੋ ਨਿਕਾਜਾ ॥
इतो सोक हम कीयो निकाजा ॥

एतावता दुःखं व्यर्थं स्वीकृतवन्तः।

ਇਹ ਨ ਲਹਤ ਥੋ ਐਸ ਨਿਲਾਜਾ ॥
इह न लहत थो ऐस निलाजा ॥

न जानाति स्म (यत् सः) एतावत् साहसी आसीत्।

ਅਬ ਮੈ ਰਨਿਯਨ ਅਵਰ ਬਿਹਾਰੌ ॥
अब मै रनियन अवर बिहारौ ॥

इदानीं अन्यैः राज्ञीभिः सह विनोदं करिष्यामि