श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 705


ਭਜੀ ਸਰਬ ਸੈਣੰ ਨ ਨੈਣੰ ਨਿਹਾਰ੍ਯੋ ॥
भजी सरब सैणं न नैणं निहार्यो ॥

बाणं धृत्वा दत्तः परेषां विसृज्य अदृष्ट्वा सर्वसेना पलायत |

ਜਿਨ੍ਰਯੋ ਬੀਰ ਏਕੈ ਅਨੇਕੰ ਪਰਾਨੋ ॥
जिन्रयो बीर एकै अनेकं परानो ॥

एक एव योद्धा सर्वान् जित्वा बहवो योद्धा पलायिताः |

ਪੁਰਾਨੇ ਪਲਾਸੀ ਹਨੇ ਪੌਨ ਮਾਨੋ ॥੩੦੫॥
पुराने पलासी हने पौन मानो ॥३०५॥

योधानां पादौ वृद्धानां पलाशवृक्षाणां वायुना उद्धृता इव।।७८।३०५।।

ਰਣੰ ਰੋਸ ਕੈ ਲੋਭ ਬਾਜੀ ਮਟਕ੍ਰਯੋ ॥
रणं रोस कै लोभ बाजी मटक्रयो ॥

युद्धे क्रुद्धः लोभः (लोभः) स्वस्य अश्वं धावितवान्

ਭਜ੍ਯੋ ਬੀਰ ਬਾਚ੍ਰਯੋ ਅਰ੍ਰਯੋ ਸੁ ਝਟਕ੍ਯੋ ॥
भज्यो बीर बाच्रयो अर्रयो सु झटक्यो ॥

यः कश्चित् तस्मात् पलायितवान्, सः तारितः, सः तत्र स्थितः, सः झटका मारितः

ਫਿਰ੍ਯੋ ਦੇਖ ਬੀਰੰ ਅਨਾਲੋਭ ਧਾਯੋ ॥
फिर्यो देख बीरं अनालोभ धायो ॥

('लोभः') भ्रमन्तं योद्धां दृष्ट्वा (प्रान्तरे) 'अनलोभः' त्वरितम् आगतः।

ਛੁਟੇ ਬਾਣ ਐਸੇ ਸਬੈ ਬ੍ਯੋਮ ਛਾਯੋ ॥੩੦੬॥
छुटे बाण ऐसे सबै ब्योम छायो ॥३०६॥

आलोभः नाम योद्धा तं दृष्ट्वा पुनः आगत्य लोभः तावन्तः बाणान् विसृजति स्म, ये आकाशे प्रसृताः।७९।३०६।

ਦਸੰ ਬਾਣ ਲੈ ਬੀਰ ਧੀਰੰ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
दसं बाण लै बीर धीरं प्रहारे ॥

दश बाणान् गृहीत्वा 'धीरज' वीरं (नाम) प्रज्वलितवन्तः।

ਸਰੰ ਸਠਿ ਲੈ ਸੰਜਮੈ ਤਾਕਿ ਮਾਰੇ ॥
सरं सठि लै संजमै ताकि मारे ॥

सः धैर्य (धैर्य) नामकस्य योद्धायाः उपरि दशभिः बाणैः आक्रमणं कृतवान्, सः षष्टिः बाणान् उपरि विसर्जितवान्, संजम् (संयमः) लक्ष्यं कृत्वा

ਨਵੰ ਬਾਣ ਸੋ ਨੇਮ ਕੋ ਅੰਗ ਛੇਦ੍ਯੋ ॥
नवं बाण सो नेम को अंग छेद्यो ॥

तेन नवबाणैः 'सन्धि' अङ्गानि विदारितानि।

ਬਲੀ ਬੀਸਿ ਬਾਣਾਨਿ ਬਿਗ੍ਰਯਾਨ ਬੇਧ੍ਰਯੋ ॥੩੦੭॥
बली बीसि बाणानि बिग्रयान बेध्रयो ॥३०७॥

नवबाणैः नेमस्य (सिद्धान्तस्य) अङ्गानि विदारयन् विंशतिभिः बाणैः महाबलं योद्धां विज्ञानं (विज्ञानम्) आक्रमितवान्।८०।३०७।

ਪਚਿਸ ਬਾਣ ਪਾਵਿਤ੍ਰਤਾ ਕੋ ਪ੍ਰਹਾਰੇ ॥
पचिस बाण पावित्रता को प्रहारे ॥

पञ्च बाणाः 'शुद्धतां' प्रहृतवन्तः।

ਅਸੀਹ ਬਾਣ ਅਰਚਾਹਿ ਕੈ ਅੰਗਿ ਝਾਰੇ ॥
असीह बाण अरचाहि कै अंगि झारे ॥

स पञ्चविंशतिबाणैः पावितार्तं, अर्चनां च अशीतिभिः बाणैः छिन्नाङ्गैः

ਪਚਾਸੀ ਸਰੰ ਪੂਰਿ ਪੂਜਾਹਿ ਛੇਦ੍ਯੋ ॥
पचासी सरं पूरि पूजाहि छेद्यो ॥

पूजा' पञ्चाशीतिभिः बाणैः विद्धः ।

ਬਡੋ ਲਸਟਕਾ ਲੈ ਸਲਜਾਹਿ ਭੇਦ੍ਯੋ ॥੩੦੮॥
बडो लसटका लै सलजाहि भेद्यो ॥३०८॥

पञ्चाशीतिभिः बाणैः सम्पूर्णं पूजां नाशयत् स लज्जा महता दण्डेन।८१।३०८।

ਬਿਆਸੀ ਬਲੀ ਬਾਣ ਬਿਦ੍ਰਯਾਹਿ ਮਾਰੇ ॥
बिआसी बली बाण बिद्रयाहि मारे ॥

द्वाशीतिभिः बाणैः 'बिद्य' महाबलं हतम् |

ਤਪਸ੍ਰਯਾਹਿ ਪੈ ਤਾਕਿ ਤੇਤੀਸ ਡਾਰੇ ॥
तपस्रयाहि पै ताकि तेतीस डारे ॥

विद्यायां द्वाशीतिः बाणाः तपस्ये च त्रयस्त्रिंशत् ।

ਕਈ ਬਾਣ ਸੋਂ ਕੀਰਤਨੰ ਅੰਗ ਛੇਦ੍ਯੋ ॥
कई बाण सों कीरतनं अंग छेद्यो ॥

कीर्तेः अङ्गानि असंख्यानि बाणानि विदारितानि आसन्

ਅਲੋਭਾਦਿ ਜੋਧਾ ਭਲੀ ਭਾਤਿ ਭੇਦ੍ਯੋ ॥੩੦੯॥
अलोभादि जोधा भली भाति भेद्यो ॥३०९॥

आलोभ इत्यादयः योद्धाः सुन्दरं व्यवहारं कृतवन्तः।८२।३०९।

ਨ੍ਰਿਹੰਕਾਰ ਕੋ ਬਾਨ ਅਸੀਨ ਛੇਦ੍ਯੋ ॥
न्रिहंकार को बान असीन छेद्यो ॥

निर्हङ्कर' अस्माभिः बाणैः विद्धः ।

ਭਲੇ ਪਰਮ ਤਤ੍ਵਾਦਿ ਕੋ ਬਛ ਭੇਦ੍ਯੋ ॥
भले परम तत्वादि को बछ भेद्यो ॥

अशीतिभिः बाणैः निर्-अहंकारं भित्त्वा प्रम्-तत्त्वादिकटिम् अपि बाहुभिः स्पृष्टवान्।

ਕਈ ਬਾਣ ਕਰੁਣਾਹਿ ਕੇ ਅੰਗਿ ਝਾਰੇ ॥
कई बाण करुणाहि के अंगि झारे ॥

'करुणस्य' शरीरे बहवः बाणाः सन्ति।

ਸਰੰ ਸਉਕ ਸਿਛਿਆ ਕੇ ਅੰਗਿ ਮਾਰੇ ॥੩੧੦॥
सरं सउक सिछिआ के अंगि मारे ॥३१०॥

करुणस्याङ्गानि बहूनि बाणैः प्रायेण शिक्षाङ्गेषु विसर्जिताः।।८३।३१०।।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਦਾਨ ਆਨਿ ਪੁਜਿਯੋ ਤਬੈ ਗ੍ਯਾਨ ਬਾਨ ਲੈ ਹਾਥਿ ॥
दान आनि पुजियो तबै ग्यान बान लै हाथि ॥

अथ 'दान' (नामस्य योद्धा) ज्ञानबाणं हस्ते आगतवान्।

ਜੁਆਨ ਜਾਨਿ ਮਾਰ੍ਯੋ ਤਿਸੈ ਧ੍ਯਾਨ ਮੰਤ੍ਰ ਕੇ ਸਾਥ ॥੩੧੧॥
जुआन जानि मार्यो तिसै ध्यान मंत्र के साथ ॥३११॥

अथ दाननाम योद्धा ज्ञानस्य बाणान् हस्ते गृहीत्वा पूजां कृत्वा नैवेद्यं दत्त्वा ध्यानेन मोहयित्वा तस्मिन् युवके विसृजति स्म।८४।३११।

ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ॥
भुजंग प्रयात छंद ॥

भुजंग प्रयात स्तन्जा

ਰਣੰ ਉਛਲ੍ਯੋ ਦਾਨ ਜੋਧਾ ਮਹਾਨੰ ॥
रणं उछल्यो दान जोधा महानं ॥

युद्धे महायोद्धा 'दान' (नाम) उत्पन्नः,

ਸਭੈ ਸਸਤ੍ਰ ਬੇਤਾ ਅਤਿ ਅਸਤ੍ਰੰ ਨਿਧਾਨੰ ॥
सभै ससत्र बेता अति असत्रं निधानं ॥

दान-नामकाः योद्धाः युद्धक्षेत्रे उत्पन्नाः, यः शस्त्र-शस्त्र-वस्त्र-भण्डारः आसीत्

ਦਸੰ ਬਾਣ ਸੋ ਲੋਭ ਕੋ ਬਛਿ ਮਾਰ੍ਯੋ ॥
दसं बाण सो लोभ को बछि मार्यो ॥

दश बाणान् गृहीत्वा लोभस्य कटिक्षेत्रे विसृजत्

ਸਰੰ ਸਪਤ ਸੋ ਕ੍ਰੋਧ ਕੋ ਦੇਹੁ ਤਾਰ੍ਯੋ ॥੩੧੨॥
सरं सपत सो क्रोध को देहु तार्यो ॥३१२॥

क्रोधसागरेषु सप्तसु तरन् इव ॥८५.३१२॥

ਨਵੰ ਬਾਣ ਬੇਧ੍ਰਯੋ ਅਨੰਨ੍ਰਯਾਸ ਬੀਰੰ ॥
नवं बाण बेध्रयो अनंन्रयास बीरं ॥

अनन्यासस्य योद्धा नवबाणैः विद्धः |

ਤ੍ਰਿਯੋ ਤੀਰ ਭੇਦ੍ਯੋ ਅਨਾਬਰਤ ਧੀਰੰ ॥
त्रियो तीर भेद्यो अनाबरत धीरं ॥

नवबाणैः अन्यायं नाम योद्धां (अन्यायः) अवरायं नाम योद्धां त्रिभिः बाणैः विदारितम्

ਭਯੋ ਭੇਦਿ ਕ੍ਰੋਧੰ ਸਤੰਸੰਗਿ ਮਾਰੇ ॥
भयो भेदि क्रोधं सतंसंगि मारे ॥

सप्तभिः बाणैः करोधं नाम योद्धां क्षतम् ।

ਭਈ ਧੀਰ ਧਰਮੰ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਤਾਰੇ ॥੩੧੩॥
भई धीर धरमं ब्रहम गिआन तारे ॥३१३॥

एवं ब्रह्मज्ञानं धैर्यपूर्वकं प्रतिष्ठितम्।86.313।

ਕਈ ਬਾਣ ਕੁਲਹਤ੍ਰਤਾ ਕੋ ਚਲਾਏ ॥
कई बाण कुलहत्रता को चलाए ॥

'कुल-हतरत' (दर्शन) कति बाणैः प्रहारः कृतः।

ਕਈ ਬਾਣ ਲੈ ਬੈਰ ਕੇ ਬੀਰ ਘਾਏ ॥
कई बाण लै बैर के बीर घाए ॥

कलाहं प्रति अनेकाः बाणाः विसर्जिताः, तं लक्ष्यं कृत्वा बहुभिः बाणैः वैरस्य (वैरस्य) योद्धाः मारिताः

ਕਿਤੇ ਘਾਇ ਆਲਸ ਕੈ ਅੰਗਿ ਲਾਗੇ ॥
किते घाइ आलस कै अंगि लागे ॥

'हा' (नामस्य योद्धा) शरीरे कति व्रणाः कृताः।

ਸਬੈ ਨਰਕ ਤੇ ਆਦਿ ਲੈ ਬੀਰ ਭਾਗੇ ॥੩੧੪॥
सबै नरक ते आदि लै बीर भागे ॥३१४॥

आलसस्याङ्गानि बहवो बाणाः सर्वे नरकं प्रति पलायन्ते स्म।८७।३१४।।

ਇਕੈ ਬਾਣ ਨਿਸੀਲ ਕੋ ਅੰਗ ਛੇਦ੍ਯੋ ॥
इकै बाण निसील को अंग छेद्यो ॥

एकेन बाणेन 'निसिल' (नामस्य योद्धा) शरीरं छिन्नम् अस्ति।

ਦੁਤੀ ਕੁਸਤਤਾ ਕੋ ਭਲੈ ਸੂਤ ਭੇਦ੍ਯੋ ॥
दुती कुसतता को भलै सूत भेद्यो ॥

एकेन बाणेन आशीलस्य अङ्गं विदारितं द्वितीयं बाणं च अतीव सुन्दरं कुटिसतम्

ਗੁਮਾਨਾਦਿ ਕੇ ਚਾਰ ਬਾਜੀ ਸੰਘਾਰੇ ॥
गुमानादि के चार बाजी संघारे ॥

(तृतीयबाणेन) 'गुमन' इत्यादीनां चत्वारः अश्वाः हताः।

ਅਨਰਥਾਦਿ ਕੇ ਬੀਰ ਬਾਕੇ ਨਿਵਾਰੇ ॥੩੧੫॥
अनरथादि के बीर बाके निवारे ॥३१५॥

अभिमानस्य (अहङ्कारस्य) सुन्दराश्वाः हतान् अनर्थादियोद्धान् अपि नाशयन्ति स्म।८८।३१५।

ਪਿਪਾਸਾ ਛੁਧਾ ਆਲਸਾਦਿ ਪਰਾਨੇ ॥
पिपासा छुधा आलसादि पराने ॥

त्रेः, क्षुधा, आलस्यादिकं पलायितम् (योद्धा-भूमितः)।

ਭਜ੍ਯੋ ਲੋਭ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹਠੀ ਦੇਵ ਜਾਨੇ ॥
भज्यो लोभ क्रोधी हठी देव जाने ॥

पिपासा (तृष्णा), क्षुधा (क्षुधा), आलस (आलस्य) इत्यादयः पलायिताः दविवस्य (देवत्वस्य) क्रोधं ज्ञात्वा लोभः (लोभः) अपि पलायितवान्

ਤਪ੍ਯੋ ਨੇਮ ਨਾਮਾ ਅਨੇਮੰ ਪ੍ਰਣਾਸੀ ॥
तप्यो नेम नामा अनेमं प्रणासी ॥

'नेम्' नाम योद्धा (नाम्नः योद्धा) आगतः, (सः) 'एनेम्' (नाम्नः योद्धा) नाशितवान्।

ਧਰੇ ਜੋਗ ਅਸਤ੍ਰੰ ਅਲੋਭੀ ਉਦਾਸੀ ॥੩੧੬॥
धरे जोग असत्रं अलोभी उदासी ॥३१६॥

अनियमस्य (अनुशासनस्य) नाशकः नियमः (सिद्धान्तः) अपि क्रुद्धः अभवत् स च विरक्तः लोभहीनः योगस्त्राणि (योगबाहून्) धारयति स्म।८९।३१६।

ਹਤ੍ਰਯੋ ਕਾਪਟੰ ਖਾਪਟੰ ਸੋਕ ਪਾਲੰ ॥
हत्रयो कापटं खापटं सोक पालं ॥

(सः) 'कपत्', 'खप्त', 'सोक पाल' च (योद्धानाम) मारितवान् अस्ति।