चौपाई
सः अपि अतिथेन सह अगच्छत्
उत्सुकतायां सः चिन्तयन्, गच्छन् सः पृष्टवान्,
सः तां (स्त्रीम्) अवदत् ।
'अहो भगवती शृणु त्वं मां'(१७)
दोहिरा
(महिला,) 'भवन्तः अवगच्छन्ति यत् मया किं दुष्टं कृतं कृतम्।' भवतः आसीत्
पूर्वं कथितं यत् अहं भवतः अपि तथैव करिष्यामि स्म।' (१८) ९.
पुत्रं कान्तं पतिं च हत्वा, ताडनेन च
दुन्दुभिस्तथा भर्त्रा सह सती बभूव सा ।।19।।
अरिल्
भवतः मनसि यत् अस्ति तत् कदापि स्त्री न ज्ञातुम् अर्हति।
अपितु तस्याः आन्तरिकविचाराः के सन्ति इति ज्ञातव्यम्।
एकदा सा रहस्यस्य ज्ञाने भवति तदा तत् मुक्तं भवितुमर्हति
गुह्यम् अन्यथा पश्चात्तापं कर्तव्यं भविष्यति।(20)(l)
राजमन्त्रीयोः शुभचृतारसंवादस्य एकादशः दृष्टान्तः, आशीर्वादेन समाप्तः। (११)(२०४) ९.
दोहिरा
बृन्दाबन्-नगरे बृखभानस्य कन्या राधिका किं कृतवती ?
इदानीं तस्याः स्त्रिया चृतारं कथयिष्यामि।(1)
सा कृष्णप्रेमविलासिता अहोरात्रौ तं अन्वेषयति स्म ।
व्यासप्रसूरसुरसुरादिभिः ऋषिभिः यः अनुमोदितुं न शक्तः, (2)
(सा चिन्तितवती) 'यस्य कृते मया त्यक्तं सर्वं विनयं धनं च ।
“कथं मम प्रियजनं मम रागं तृप्तं कर्तुं शक्नोमि?”(3)
स्नेहपूर्णहृदयेन सा एकं विश्वासपात्रं यन्त्रे न्यस्तवती
कृष्णेन सह मिलितुं समर्थं कर्तुं केचित्।(4)
अरिल्
'यस्य गूढं ब्रह्म व्यासवेदाः स्वीकुर्वितुं न शक्तवन्तः तस्य मिलनं मां कुरु ।
'शिवः, सानिकः, शेष-नागः अपि तं क्षितिजात् परं विश्वासं कृतवन्तः,
'यस्य च परोपकारः विश्वे जप्तः।'
एवं सा प्रार्थयामास पुरुषोत्तमम् ॥(५)
कबित्
'अहं तस्य स्मरणे विलम्बं कृतवान्, मम शरीरं भस्म (रागस्य) परिणतम्, 'तस्य स्मृतौ मम पट्टिकायुक्तं कोटं, त्यागकर्तानां टोपं च धारयितुं तस्मै कथयतु।'
'मया कुङ्कुमवस्त्रं (तपस्विनः) अलङ्कृतम्, मम नेत्रे वेदना रक्ता अभवत्, तस्य विचाराहारेन जीवामि।'
'अश्रुभिः स्नानं करोमि, तस्य दृष्टितृष्णां कुर्वन् मम नेत्राणि धूमज्वालानि जनयन्ति।'
'हे मित्र ! गत्वा कुरु नन्दपुत्राय क्षीरदासीनां चक्षुषः आत्मविकारस्य कथां कथयतु।'(6)
सा पूर्णालंकारेण प्रतीक्षमाणा आसीत् यदा कृष्णः आलोकसंपन्नं गतः।
'हे मम मातः ! विषं मृत्यवे कुत्र गन्तुं शक्नोमि स्म ।
'वृश्चिकाः मां दष्टवन्तः इव अहं अनुभवामि।'
'हृदयं हृत्वा मे पगडीवेष्टितं हृतम्॥(७)
दोहिरा
'हे मम प्रिये ! तव विरहं मत्तोऽस्मि, न सहेत भूयः |
'निराशेन मया ते पत्रमिदं लिखितम्।(8)
कबित्
'नयनं तव सौन्दर्यरागस्य प्रतिरूपं स्त्रीमृगमत्स्यस्य च आकर्षणनिधिः।'
'हृदयं च वर्धयन्तु, परोपकारस्य च प्रतिरूपाः सन्ति।'
'हे मित्र ! मधुवत् मधुरा दर्शनं तीक्ष्णं तथैव च ।
श्रीरामचन्दरस्य बाण इव।'(9)
दोहिरा
अथ राधा प्रभानाम्ना स्वसखीं आहूतवती |
सर्वान् आकांक्षां प्रकटयित्वा श्रीकृष्णं प्रेषितवती,(10)
पत्रद्वारा सा ज्ञापयति स्म यत् भवतः राधा विद्धा भवतः
वियोगः । आगत्य तां मिलतु ॥(११)
'त्वया विमुखा तव दासी म्रियते, त्वं च एतत् कालस्य कथयतु।'
भवतः कोऽपि पाठः।'(l2)
दासी प्रभा सर्वस्थितिं विवेच्य ततः ।
सा यत्र श्रीकृष्णः भव्यतया उपविष्टः आसीत् तत्स्थानं गतः।(l3)
चौपाई
यदा श्रीकृष्णः पत्रं उद्घाट्य पठितवान्।
पत्रं पठित्वा श्रीकृष्णः यथार्थप्रेमम् अवगच्छत्।
हीरकमुक्तिकानि सर्वाणि पत्रपत्राणि ।
हृदये गभीरं करुणां प्रवर्तयत्।(14)
सवैय्य
हे श्रीकृष्ण! रागपूर्णं प्रेमपूर्णं परमसिद्धं प्रेक्षणं प्रियं च नेत्रं ते ।
'मोहकपूर्णो त्वं च शुतरः,
सारसः, कमल- पुष्पः, मत्स्याः तव सेवायां तिष्ठन्ति।
'त्वमेव धन्यः, अस्माकं हृदयं जयति।'(15)
परिष्कृताः परिष्कृताः च जोबनस्य ज्वालायाः कवचे अलङ्कृताः, ढालिताः च भवन्ति।
'हे मम रागहीन श्रीकृष्ण, त्वं प्रेमपूर्णासि।'
'(आकाशीय) अभिमानपूर्णा दर्शनं तव, .
सर्वसन्तोषस्य निधिः अस्ति।(l6)
कबित्
'चन्दनं क्लेशं, तैलदीपं प्रज्वलनचिता इव, मोहिनी चित्राणि च मायाविनां करिश्मा इव दृश्यन्ते,