श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 642


ਆਸਨ ਅਡੋਲ ਮਹਿਮਾ ਅਭੰਗ ॥
आसन अडोल महिमा अभंग ॥

(तस्य) आसनं स्थावरं महिमा अखण्डम्।

ਅਨਭਵ ਪ੍ਰਕਾਸ ਸੋਭਾ ਸੁਰੰਗ ॥੮੩॥
अनभव प्रकास सोभा सुरंग ॥८३॥

तस्य पीठं स्थायित्वं श्लाघ्यं च तेजस्वी च ।।83।।

ਜਿਹ ਸਤ੍ਰੁ ਮਿਤ੍ਰ ਏਕੈ ਸਮਾਨ ॥
जिह सत्रु मित्र एकै समान ॥

यस्य कृते शत्रुः मित्रं च समानम्।

ਅਬਿਯਕਤ ਤੇਜ ਮਹਿਮਾ ਮਹਾਨ ॥
अबियकत तेज महिमा महान ॥

शत्रून् मित्राणि च समानानि तस्य अदृश्यं तेजः स्तुतिः परा

ਜਿਹ ਆਦਿ ਅੰਤਿ ਏਕੈ ਸਰੂਪ ॥
जिह आदि अंति एकै सरूप ॥

यत् आदौ अन्त्यपर्यन्तम् एकमेव रूपम्।

ਸੁੰਦਰ ਸੁਰੰਗ ਜਗ ਕਰਿ ਅਰੂਪ ॥੮੪॥
सुंदर सुरंग जग करि अरूप ॥८४॥

आदौ अन्ते च समानरूपं स एव अस्य मनोहरस्य जगतः प्रजापतिः।८४।

ਜਿਹ ਰਾਗ ਰੰਗ ਨਹੀ ਰੂਪ ਰੇਖ ॥
जिह राग रंग नही रूप रेख ॥

यस्य रागः वर्णः रूपरेखा च नास्ति।

ਨਹੀ ਨਾਮ ਠਾਮ ਅਨਭਵ ਅਭੇਖ ॥
नही नाम ठाम अनभव अभेख ॥

न तस्य रूपं न रेखा न सङ्गो न वैराग्यम्

ਆਜਾਨ ਬਾਹਿ ਅਨਭਵ ਪ੍ਰਕਾਸ ॥
आजान बाहि अनभव प्रकास ॥

(स) जानुपर्यन्तं दीर्घबाहुः अनुभवसंबुद्धः।

ਆਭਾ ਅਨੰਤ ਮਹਿਮਾ ਸੁ ਬਾਸ ॥੮੫॥
आभा अनंत महिमा सु बास ॥८५॥

तस्य अगुप्तस्य भगवतः विशेषं नाम वा स्थानं वा नासीत् यत् दीर्घबाहुः सर्वशक्तिमान् च प्रभुः संज्ञानस्य अभिव्यक्तिः अस्ति तस्य सौन्दर्यं महत्त्वं च अनन्तम्।85।

ਕਈ ਕਲਪ ਜੋਗ ਜਿਨਿ ਕਰਤ ਬੀਤ ॥
कई कलप जोग जिनि करत बीत ॥

योगसाधनं कुर्वन्तः कल्पान् बहून् अतिक्रान्ताः,

ਨਹੀ ਤਦਿਪ ਤਉਨ ਧਰਿ ਗਏ ਚੀਤ ॥
नही तदिप तउन धरि गए चीत ॥

ये विविधकल्पान् (युगान्) योगं कृतवन्तः ते अपि तस्य मनः प्रीणयितुं न शक्तवन्तः

ਮੁਨਿ ਮਨ ਅਨੇਕ ਗੁਨਿ ਗਨ ਮਹਾਨ ॥
मुनि मन अनेक गुनि गन महान ॥

अनेकेषां ऋषीणां मनसि महान् गुणाः सन्ति

ਬਹੁ ਕਸਟ ਕਰਤ ਨਹੀ ਧਰਤ ਧਿਆਨ ॥੮੬॥
बहु कसट करत नही धरत धिआन ॥८६॥

अनेकाः सगः सद्गुणाः च तं स्मरन्ति बहूनां पीडिततपः कृत्वा स भगवान् तान् अपि न चिन्तयति।८६।

ਜਿਹ ਏਕ ਰੂਪ ਕਿਨੇ ਅਨੇਕ ॥
जिह एक रूप किने अनेक ॥

एकरूपाद्बहुरूपं येन गृहीतम्

ਅੰਤਹਿ ਸਮੇਯ ਫੁਨਿ ਭਏ ਏਕ ॥
अंतहि समेय फुनि भए एक ॥

स एव, अनेकानि सृजति, अन्ते च अनेकानि सृष्टानि रूपाणि स्वस्य एकत्वे विलीयते

ਕਈ ਕੋਟਿ ਜੰਤ ਜੀਵਨ ਉਪਾਇ ॥
कई कोटि जंत जीवन उपाइ ॥

(येन) अनेककोटिः जीवाः उत्पन्नाः

ਫਿਰਿ ਅੰਤ ਲੇਤ ਆਪਹਿ ਮਿਲਾਇ ॥੮੭॥
फिरि अंत लेत आपहि मिलाइ ॥८७॥

कोटिसत्त्वानां प्राणा अन्ते सर्वान् विलीयते ॥८७॥

ਜਿਹ ਜਗਤ ਜੀਵ ਸਬ ਪਰੇ ਸਰਨਿ ॥
जिह जगत जीव सब परे सरनि ॥

यस्य आश्रये जगतः सर्वे प्राणिनः सन्ति

ਮੁਨ ਮਨਿ ਅਨੇਕ ਜਿਹ ਜਪਤ ਚਰਨ ॥
मुन मनि अनेक जिह जपत चरन ॥

तस्य आश्रये जगतः सर्वे भूताः बहवः ऋषयः तस्य पादयोः ध्यायन्ते

ਕਈ ਕਲਪ ਤਿਹੰ ਕਰਤ ਧਿਆਨ ॥
कई कलप तिहं करत धिआन ॥

अनेकाः कल्पाः (युगाः) तस्य समाहिताः गताः,

ਕਹੂੰ ਨ ਦੇਖਿ ਤਿਹ ਬਿਦਿਮਾਨ ॥੮੮॥
कहूं न देखि तिह बिदिमान ॥८८॥

सः सर्वव्यापी भगवान् तस्य मध्यस्थान् बहुकल्पान् (युगान्) अपि न स्कैन करोति।८८।

ਆਭਾ ਅਨੰਤ ਮਹਿਮਾ ਅਪਾਰ ॥
आभा अनंत महिमा अपार ॥

(तस्य) आभा अनन्तं महिमा च अप्रमेयम्।

ਮੁਨ ਮਨਿ ਮਹਾਨ ਅਤ ਹੀ ਉਦਾਰ ॥
मुन मनि महान अत ही उदार ॥

तस्य महत्त्वं महिमा च अनन्तम्

ਆਛਿਜ ਤੇਜ ਸੂਰਤਿ ਅਪਾਰ ॥
आछिज तेज सूरति अपार ॥

(तस्य) वेगः अक्षयः पराक्रमोऽप्रमेयः।

ਨਹੀ ਸਕਤ ਬੁਧ ਕਰਿ ਕੈ ਬਿਚਾਰ ॥੮੯॥
नही सकत बुध करि कै बिचार ॥८९॥

स ऋषिषु महान् अत्यन्तं उदारः तस्य तेजः शाश्वतः रूपं च सुन्दरतमं मानवबुद्धिः तं चिन्तयितुं न शक्नोति।89।

ਜਿਹ ਆਦਿ ਅੰਤਿ ਏਕਹਿ ਸਰੂਪ ॥
जिह आदि अंति एकहि सरूप ॥

यस्य आदौ अन्त्यपर्यन्तं समानाकारः भवति।

ਸੋਭਾ ਅਭੰਗ ਮਹਿਮਾ ਅਨੂਪ ॥
सोभा अभंग महिमा अनूप ॥

अद्वितीयमाहात्म्यवैभवेश्वरः आदौ अन्ते च तथैव तिष्ठति

ਜਿਹ ਕੀਨ ਜੋਤਿ ਉਦੋਤ ਸਰਬ ॥
जिह कीन जोति उदोत सरब ॥

येन सर्वाग्नयः प्रकटिताः।

ਜਿਹ ਹਤ੍ਰਯੋ ਸਰਬ ਗਰਬੀਨ ਗਰਬ ॥੯੦॥
जिह हत्रयो सरब गरबीन गरब ॥९०॥

यः सर्वभूतेषु ज्योतिषां प्रवर्तयन् अहङ्कारानाम् अभिमानं च भग्नवान्।90।

ਜਿਹ ਗਰਬਵੰਤ ਏਕੈ ਨ ਰਾਖ ॥
जिह गरबवंत एकै न राख ॥

कः एकमपि दम्भं न तिष्ठति स्म।

ਫਿਰਿ ਕਹੋ ਬੈਣ ਨਹੀ ਬੈਣ ਭਾਖ ॥
फिरि कहो बैण नही बैण भाख ॥

एकोऽहङ्कारोऽपि अस्पृष्टो न त्यक्त्वा न वाच्यः

ਇਕ ਬਾਰ ਮਾਰਿ ਮਾਰ੍ਯੋ ਨ ਸਤ੍ਰੁ ॥
इक बार मारि मार्यो न सत्रु ॥

(सः) शत्रून् एकवारं जघान न पुनः ।

ਇਕ ਬਾਰ ਡਾਰਿ ਡਾਰਿਓ ਨ ਅਤ੍ਰ ॥੯੧॥
इक बार डारि डारिओ न अत्र ॥९१॥

एकेन प्रहारेन शत्रुं हन्ति सः ॥९१॥

ਸੇਵਕ ਥਾਪਿ ਨਹੀ ਦੂਰ ਕੀਨ ॥
सेवक थापि नही दूर कीन ॥

(सः) भृत्यान् आरोप्य न (ततः) तान् अपसारयति स्म।

ਲਖਿ ਭਈ ਭੂਲ ਮੁਖਿ ਬਿਹਸ ਦੀਨ ॥
लखि भई भूल मुखि बिहस दीन ॥

सः कदापि स्वभक्तान् स्वतः दूरं न स्थापयति, अव्यवस्थितकर्मणामपि केवलं स्मितं करोति

ਜਿਹ ਗਹੀ ਬਾਹਿਾਂ ਕਿਨੋ ਨਿਬਾਹ ॥
जिह गही बाहिां किनो निबाह ॥

यस्य बाहुं धारयति स्म, सेवयामास (अन्तपर्यन्तम्)।

ਤ੍ਰੀਯਾ ਏਕ ਬ੍ਯਾਹਿ ਨਹੀ ਕੀਨ ਬ੍ਯਾਹ ॥੯੨॥
त्रीया एक ब्याहि नही कीन ब्याह ॥९२॥

यः तस्य अनुग्रहे आगच्छति, तस्य उद्देश्यं तेन अन्ते तस्य न विवाहितस्य माध्यमेन सिद्धं भवति, तदा अपि माया तस्य पतिः अस्ति।92।

ਰੀਝੰਤ ਕੋਟਿ ਨਹੀ ਕਸਟ ਕੀਨ ॥
रीझंत कोटि नही कसट कीन ॥

कोटि-कष्टानि (तपः) कृत्वा अपि न निवर्तते।

ਸੀਝੰਤ ਏਕ ਹੀ ਨਾਮ ਲੀਨ ॥
सीझंत एक ही नाम लीन ॥

कोटिजनाः तस्य प्रसन्नाः भवन्ति, केचन तस्य नामस्मरणमात्रेण प्रसन्नाः भवन्ति

ਅਨਕਪਟ ਰੂਪ ਅਨਭਉ ਪ੍ਰਕਾਸ ॥
अनकपट रूप अनभउ प्रकास ॥

(स) निर्मूढरूपः अनुभवप्रकाशितः।

ਖੜਗਨ ਸਪੰਨਿ ਨਿਸ ਦਿਨ ਨਿਰਾਸ ॥੯੩॥
खड़गन सपंनि निस दिन निरास ॥९३॥

वञ्चनवर्जितः संज्ञानव्यक्तिः ओ सर्वशक्तिमान् सदा कामरहितः ॥९३॥

ਪਰਮੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪੂਰਣ ਪੁਰਾਣ ॥
परमं पवित्र पूरण पुराण ॥

परमं शुद्धं सम्पूर्णं पुराणं (पुराणम्)।

ਮਹਿਮਾ ਅਭੰਗ ਸੋਭਾ ਨਿਧਾਨ ॥
महिमा अभंग सोभा निधान ॥

(तस्य) महिमा अक्षयः सौन्दर्यनिधिः च।

ਪਾਵਨ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪਰਮੰ ਪੁਨੀਤ ॥
पावन प्रसिध परमं पुनीत ॥

शुद्धः प्रसिद्धः परमपुण्यः ।

ਆਜਾਨ ਬਾਹੁ ਅਨਭੈ ਅਜੀਤ ॥੯੪॥
आजान बाहु अनभै अजीत ॥९४॥

सः निर्मलः, सिद्धः, शाश्वतवैभवस्य भण्डारः, अविनाशी, प्रशंसनीयः, पवित्रः यशस्वी, सर्वशक्तिमान्, निर्भयः, अजेयः च अस्ति।94.

ਕਈ ਕੋਟਿ ਇੰਦ੍ਰ ਜਿਹ ਪਾਨਿਹਾਰ ॥
कई कोटि इंद्र जिह पानिहार ॥

येषु बहवः कोटयः जलं पूरयन्ति।

ਕਈ ਚੰਦ ਸੂਰ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰ ॥
कई चंद सूर क्रिसनावतार ॥

कोटिकोटि इन्द्रचन्द्रसूर्यकृषणाः सेवन्ते

ਕਈ ਬਿਸਨ ਰੁਦ੍ਰ ਰਾਮਾ ਰਸੂਲ ॥
कई बिसन रुद्र रामा रसूल ॥

विष्णुः रुद्रः रामः रसूलः (मुहम्मदः) च बहवः सन्ति ।

ਬਿਨੁ ਭਗਤਿ ਯੌ ਨ ਕੋਈ ਕਬੂਲ ॥੯੫॥
बिनु भगति यौ न कोई कबूल ॥९५॥

तस्य मध्यस्थतां कुर्वन्ति बहवः विष्णुरुद्राः रामाः मुहम्मदाः, परन्तु सः सत्यभक्तिं विना कञ्चित् न स्वीकुर्वति।९५।

ਕਈ ਦਤ ਸਤ ਗੋਰਖ ਦੇਵ ॥
कई दत सत गोरख देव ॥

किति दत्ताः, सप्त (उपत्यका) गोरख देवाः, २.

ਮੁਨਮਨਿ ਮਛਿੰਦ੍ਰ ਨਹੀ ਲਖਤ ਭੇਵ ॥
मुनमनि मछिंद्र नही लखत भेव ॥

दत्तादयः सत्यवादिनः, गोरख-मछिन्दरादयः बहवः योगिनः सन्ति, परन्तु तस्य रहस्यं कोऽपि अवगन्तुं न शक्तवान्

ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਮੰਤ੍ਰ ਮਤ ਕੈ ਪ੍ਰਕਾਸ ॥
बहु भाति मंत्र मत कै प्रकास ॥

(ते) बहुमन्त्रैः (स्व) मतं लघु कुर्वन्ति।

ਬਿਨੁ ਏਕ ਆਸ ਸਭ ਹੀ ਨਿਰਾਸ ॥੯੬॥
बिनु एक आस सभ ही निरास ॥९६॥

नानाविधाः मन्त्राः नानाधर्मेषु एकेश्वरश्रद्धा ॥९६॥

ਜਿਹ ਨੇਤਿ ਨੇਤਿ ਭਾਖਤ ਨਿਗਮ ॥
जिह नेति नेति भाखत निगम ॥

यं वेदाः नेति नेति इति कथयन्ति, २.

ਕਰਤਾਰ ਸਰਬ ਕਾਰਣ ਅਗਮ ॥
करतार सरब कारण अगम ॥

वेदा तम् “नेति, नेति” (न इदम्, न इदम्) इति वदन्ति, स च प्रजापतिः सर्वकारणानां अगम्यस्य च कारणम्

ਜਿਹ ਲਖਤ ਕੋਈ ਨਹੀ ਕਉਨ ਜਾਤਿ ॥
जिह लखत कोई नही कउन जाति ॥

यस्य जातिः कश्चित् न जानाति।

ਜਿਹ ਨਾਹਿ ਪਿਤਾ ਭ੍ਰਿਤ ਤਾਤ ਮਾਤ ॥੯੭॥
जिह नाहि पिता भ्रित तात मात ॥९७॥

वर्णहीनः पितृमातृभृत्यहीनः ॥९७॥

ਜਾਨੀ ਨ ਜਾਤ ਜਿਹ ਰੰਗ ਰੂਪ ॥
जानी न जात जिह रंग रूप ॥

तस्य रूपं वर्णं च ज्ञातुं न शक्यते

ਸਾਹਾਨ ਸਾਹਿ ਭੂਪਾਨ ਭੂਪ ॥
साहान साहि भूपान भूप ॥

स नृपराजः सार्वभौमानां च सार्वभौमः |

ਜਿਹ ਬਰਣ ਜਾਤਿ ਨਹੀ ਕ੍ਰਿਤ ਅਨੰਤ ॥
जिह बरण जाति नही क्रित अनंत ॥

स नृपराजः सार्वभौमानां च सार्वभौमः |

ਆਦੋ ਅਪਾਰ ਨਿਰਬਿਖ ਬਿਅੰਤ ॥੯੮॥
आदो अपार निरबिख बिअंत ॥९८॥

संसारस्य आदिकारणोऽनन्तः ॥९८॥

ਬਰਣੀ ਨ ਜਾਤਿ ਜਿਹ ਰੰਗ ਰੇਖ ॥
बरणी न जाति जिह रंग रेख ॥

यस्य वर्णरेखा च वर्णयितुं न शक्यते।

ਅਤਭੁਤ ਅਨੰਤ ਅਤਿ ਬਲ ਅਭੇਖ ॥
अतभुत अनंत अति बल अभेख ॥

तस्य वर्णः रेखा च अनिर्वचनीयः अस्ति तथा च तस्य अगुप्तस्य भगवतः शक्तिः अनन्तः अस्ति

ਅਨਖੰਡ ਚਿਤ ਅਬਿਕਾਰ ਰੂਪ ॥
अनखंड चित अबिकार रूप ॥

(यः) अखण्डचित्तः रूपः निर्दोषः।

ਦੇਵਾਨ ਦੇਵ ਮਹਿਮਾ ਅਨੂਪ ॥੯੯॥
देवान देव महिमा अनूप ॥९९॥

अविभाग्यः देवदेवः अद्वितीयः च।99।

ਉਸਤਤੀ ਨਿੰਦ ਜਿਹ ਇਕ ਸਮਾਨ ॥
उसतती निंद जिह इक समान ॥

यस्य स्तुतिः निन्दा च समाना, .

ਆਭਾ ਅਖੰਡ ਮਹਿਮਾ ਮਹਾਨ ॥
आभा अखंड महिमा महान ॥

स्तुतिः निन्दां च समानं तस्य महाप्रशस्तस्य सौन्दर्यं सिद्धम्

ਅਬਿਕਾਰ ਚਿਤ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਕਾਸ ॥
अबिकार चित अनुभव प्रकास ॥

(यस्य) मनः अव्यवस्थितं अनुभवसंबुद्धम्।

ਘਟਿ ਘਟਿ ਬਿਯਾਪ ਨਿਸ ਦਿਨ ਉਦਾਸ ॥੧੦੦॥
घटि घटि बियाप निस दिन उदास ॥१००॥

स विज्ञानव्यक्तिः स भगवान् निर्दोषः सर्वव्यापकः निरन्तरः असक्तः।।100।।

ਇਹ ਭਾਤਿ ਦਤ ਉਸਤਤਿ ਉਚਾਰ ॥
इह भाति दत उसतति उचार ॥

दत्तः एतादृशं स्तुतिम् उक्तवान् ।

ਡੰਡਵਤ ਕੀਨ ਅਤ੍ਰਿਜ ਉਦਾਰ ॥
डंडवत कीन अत्रिज उदार ॥

एवं प्रकारेण दत्तः अत्रिपुत्रः भगवन्तं स्तुत्वा भक्त्या प्रणामम् अकरोत्