श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 266


ਚਟਪਟ ਲਾਗੀ ਅਟਪਟ ਪਾਯੰ ॥
चटपट लागी अटपट पायं ॥

सर्वे (रामचन्द्रस्य) पादाः आगताः

ਨਰਬਰ ਨਿਰਖੇ ਰਘੁਬਰ ਰਾਯੰ ॥੬੨੭॥
नरबर निरखे रघुबर रायं ॥६२७॥

रामः सर्वं दर्शनं दृष्टवान्।६२७।

ਚਟਪਟ ਲੋਟੈਂ ਅਟਪਟ ਧਰਣੀ ॥
चटपट लोटैं अटपट धरणी ॥

(ते) पृथिव्यां तत्र तत्र शयिताः आसन्।

ਕਸਿ ਕਸਿ ਰੋਵੈਂ ਬਰਨਰ ਬਰਣੀ ॥
कसि कसि रोवैं बरनर बरणी ॥

राज्ञीः पृथिव्यां आवर्त्य रोदनं विलपं च विविधैः

ਪਟਪਟ ਡਾਰੈਂ ਅਟਪਟ ਕੇਸੰ ॥
पटपट डारैं अटपट केसं ॥

क्षिप्य तस्याः असुन्दरकेशान् क्षिप्तवान्,

ਬਟ ਹਰਿ ਕੂਕੈਂ ਨਟ ਵਰ ਭੇਸੰ ॥੬੨੮॥
बट हरि कूकैं नट वर भेसं ॥६२८॥

केशवस्त्राणि आकृष्य रुदन्ति क्रन्दन्ति च विविधैः ॥६२८॥

ਚਟਪਟ ਚੀਰੰ ਅਟਪਟ ਪਾਰੈਂ ॥
चटपट चीरं अटपट पारैं ॥

सुन्दरं कवचं विदारयन्ति स्म,

ਧਰ ਕਰ ਧੂਮੰ ਸਰਬਰ ਡਾਰੈਂ ॥
धर कर धूमं सरबर डारैं ॥

ते वस्त्रं विदारयितुं प्रवृत्ताः, शिरसि रजः स्थापयित्वा

ਸਟਪਟ ਲੋਟੈਂ ਖਟਪਟ ਭੂਮੰ ॥
सटपट लोटैं खटपट भूमं ॥

अचिरेणैव ते शोकेन दन्तं खनन्तः भूमौ शयिताः आसन्

ਝਟਪਟ ਝੂਰੈਂ ਘਰਹਰ ਘੂਮੰ ॥੬੨੯॥
झटपट झूरैं घरहर घूमं ॥६२९॥

अतिदुःखेन रुदन्ति स्म, क्षिप्य, आवर्त्य च।६२९।

ਰਸਾਵਲ ਛੰਦ ॥
रसावल छंद ॥

रसावल स्तन्जा

ਜਬੈ ਰਾਮ ਦੇਖੈ ॥
जबै राम देखै ॥

यदा (ते) रामं दृष्टवन्तः

ਮਹਾ ਰੂਪ ਲੇਖੈ ॥
महा रूप लेखै ॥

अथ बृहद्रूपं ज्ञातम् ।

ਰਹੀ ਨਯਾਇ ਸੀਸੰ ॥
रही नयाइ सीसं ॥

सर्वाणि राज्ञी शिरः

ਸਭੈ ਨਾਰ ਈਸੰ ॥੬੩੦॥
सभै नार ईसं ॥६३०॥

रामं रम्यं दृष्ट्वा सर्वे शिरसा प्रणिपत्य तस्य पुरतः स्थिताः।630।

ਲਖੈਂ ਰੂਪ ਮੋਹੀ ॥
लखैं रूप मोही ॥

रामरूपं दृष्ट्वा मुग्धः ।

ਫਿਰੀ ਰਾਮ ਦੇਹੀ ॥
फिरी राम देही ॥

रामस्य सौन्दर्यं दृष्ट्वा मुग्धाः अभवन्

ਦਈ ਤਾਹਿ ਲੰਕਾ ॥
दई ताहि लंका ॥

तस्मै (विभीषण) (राम) (दद) लंका।

ਜਿਮੰ ਰਾਜ ਟੰਕਾ ॥੬੩੧॥
जिमं राज टंका ॥६३१॥

चतुर्भिः पक्षैः रामविषये चर्चा अभवत् ते सर्वे रामं लङ्काराज्यं दत्तवन्तः यथा करदाता अधिकारेण सह करं निर्धारयति।६३१।

ਕ੍ਰਿਪਾ ਦ੍ਰਿਸਟ ਭੀਨੇ ॥
क्रिपा द्रिसट भीने ॥

(राम) प्रसाददृष्ट्या सिक्तः अभवत्

ਤਰੇ ਨੇਤ੍ਰ ਕੀਨੇ ॥
तरे नेत्र कीने ॥

रामः प्रसादपूर्णाक्षिणः प्रणामम् अकरोत् |

ਝਰੈ ਬਾਰ ਐਸੇ ॥
झरै बार ऐसे ॥

तेभ्यः जलम् एवं प्रवहति स्म

ਮਹਾ ਮੇਘ ਜੈਸੇ ॥੬੩੨॥
महा मेघ जैसे ॥६३२॥

तं दृष्ट्वा हर्षाश्रुः जननेत्रेभ्यः मेघाद् वर्षा इव प्रवहति स्म।६३२।

ਛਕੀ ਪੇਖ ਨਾਰੀ ॥
छकी पेख नारी ॥

दृष्ट्वा (रामं) स्त्रियः प्रसन्नाः अभवन् ।

ਸਰੰ ਕਾਮ ਮਾਰੀ ॥
सरं काम मारी ॥

कामबाणेन प्रहृतः, २.

ਬਿਧੀ ਰੂਪ ਰਾਮੰ ॥
बिधी रूप रामं ॥

रामरूपेण विद्धः।

ਮਹਾ ਧਰਮ ਧਾਮੰ ॥੬੩੩॥
महा धरम धामं ॥६३३॥

काममोहिता स्त्री रामं दृष्ट्वा हर्षिता भूत्वा ते सर्वे धर्मनिवासे रामे एव तादात्म्यं समाप्तवन्तः। ६३३ इति ।

ਤਜੀ ਨਾਥ ਪ੍ਰੀਤੰ ॥
तजी नाथ प्रीतं ॥

(राज्ञीः स्वप्रभोः प्रेम्णः त्यक्तवन्तः।

ਚੁਭੇ ਰਾਮ ਚੀਤੰ ॥
चुभे राम चीतं ॥

रामः (तेषां) मनसि निमग्नः अस्ति।

ਰਹੀ ਜੋਰ ਨੈਣੰ ॥
रही जोर नैणं ॥

(अतः नेत्राणि संयोजयन्ति स्म

ਕਹੈਂ ਮਦ ਬੈਣੰ ॥੬੩੪॥
कहैं मद बैणं ॥६३४॥

ते सर्वे रामे मनः लीनाः भर्तृप्रेमं त्यक्त्वा तं प्रति दृढतया पश्यन्तः परस्परं वार्तालापं कर्तुं प्रवृत्ताः।६३४।

ਸੀਆ ਨਾਥ ਨੀਕੇ ॥
सीआ नाथ नीके ॥

रामचन्द्रः उत्तमः, २.

ਹਰੈਂ ਹਾਰ ਜੀਕੇ ॥
हरैं हार जीके ॥

रामः सीताेश्वरः मनोहरः मनोहरः |

ਲਏ ਜਾਤ ਚਿਤੰ ॥
लए जात चितं ॥

मनश्च एवं (हृतं) दूरम्, .

ਮਨੋ ਚੋਰ ਬਿਤੰ ॥੬੩੫॥
मनो चोर बितं ॥६३५॥

चौर इव चेतनचित्तं हरति ॥६३५॥

ਸਭੈ ਪਾਇ ਲਾਗੋ ॥
सभै पाइ लागो ॥

(मन्दोदरी अन्य राज्ञी उवाच-) सर्वे गत्वा (श्रीरामस्य पादयोः) उपविशन्तु।

ਪਤੰ ਦ੍ਰੋਹ ਤਯਾਗੋ ॥
पतं द्रोह तयागो ॥

रावणपत्न्यः सर्वाः भर्तुः शोकं त्यक्त्वा रामपादस्पर्शं कर्तुं कथिताः

ਲਗੀ ਧਾਇ ਪਾਯੰ ॥
लगी धाइ पायं ॥

(एतत् श्रुत्वा) सर्वे स्त्रियः धावन्तः आगताः

ਸਭੈ ਨਾਰਿ ਆਯੰ ॥੬੩੬॥
सभै नारि आयं ॥६३६॥

अग्रे आगत्य सर्वे तस्य पादयोः पतिताः।६३६।

ਮਹਾ ਰੂਪ ਜਾਨੇ ॥
महा रूप जाने ॥

सः रामं महारूपवान् इति जानाति स्म

ਚਿਤੰ ਚੋਰ ਮਾਨੇ ॥
चितं चोर माने ॥

तेषां भावनां ज्ञात्वा सुन्दरतमः रामः

ਚੁਭੇ ਚਿਤ੍ਰ ਐਸੇ ॥
चुभे चित्र ऐसे ॥

(श्रीरामरूपः) तस्य मनः एवं विदारयत्,

ਸਿਤੰ ਸਾਇ ਕੈਸੇ ॥੬੩੭॥
सितं साइ कैसे ॥६३७॥

सर्वेषां मनसि समाहितः सर्वे छायावत् तं अनुसृत्य।।६३७।।

ਲਗੋ ਹੇਮ ਰੂਪੰ ॥
लगो हेम रूपं ॥

(रामचन्द्र) स्वर्णरूपा दृश्यन्ते

ਸਭੈ ਭੂਪ ਭੂਪੰ ॥
सभै भूप भूपं ॥

रामः स्वर्णवर्णेन तेभ्यः सर्वराजराज इव

ਰੰਗੇ ਰੰਗ ਨੈਣੰ ॥
रंगे रंग नैणं ॥

सर्वे (स्वस्य) वर्णेन रञ्जिताः भवन्ति

ਛਕੇ ਦੇਵ ਗੈਣੰ ॥੬੩੮॥
छके देव गैणं ॥६३८॥

सर्वेषां चक्षुषः प्रेम्णा रञ्जिताः देवाः च तं दृष्ट्वा आकाशात्।६३८।

ਜਿਨੈ ਏਕ ਬਾਰੰ ॥
जिनै एक बारं ॥

यः एकदा