श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1343


ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਨ ਦਰਬ ਲੁਟਾਵਤ ॥
भाति भाति तन दरब लुटावत ॥

सा च परस्परं धनं हरति स्म।

ਯੌ ਕਹਿ ਸਭਹੂੰ ਸੀਸ ਝੁਕਾਵੈ ॥
यौ कहि सभहूं सीस झुकावै ॥

(सा) एवम् उक्त्वा सर्वेषां पुरतः प्रणम्य

ਯਹ ਕਾਜੀ ਸੁੰਦਰ ਹ੍ਵੈ ਜਾਵੈ ॥੫॥
यह काजी सुंदर ह्वै जावै ॥५॥

इदं कारणं शोभते इति। ५.

ਏਕ ਦਿਵਸ ਉਪ ਪਤਿਹਿ ਬੁਲਾਈ ॥
एक दिवस उप पतिहि बुलाई ॥

(सः) एकदा उपपतिं (पुरुषं) आहूतवान्

ਕਾਨ ਲਾਗਿ ਸਭ ਬਾਤ ਸਿਖਾਈ ॥
कान लागि सभ बात सिखाई ॥

कर्णसमीपे च सर्वं व्याख्यातवान्।

ਬੀਚ ਛਪਾਇ ਸਦਨ ਕੇ ਰਾਖਾ ॥
बीच छपाइ सदन के राखा ॥

गृहे निगूढं (तम्) स्थापयति स्म

ਔਰ ਨਾਰਿ ਸੌ ਭੇਵ ਨ ਭਾਖਾ ॥੬॥
और नारि सौ भेव न भाखा ॥६॥

न च रहस्यं अन्यस्मै स्त्रियं कथयति स्म। ६.

ਸਭ ਮਲੇਛ ਉਠਿ ਫਜਿਰ ਬੁਲਾਏ ॥
सभ मलेछ उठि फजिर बुलाए ॥

सः सर्वान् मुसलमानान् ('मालेच') प्रदोषसमये ('फजर') आह्वयत् ।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਕੇ ਸਾਥ ਜਿਵਾਏ ॥
भाति भाति के साथ जिवाए ॥

तथा विभिन्नविधं भोजनं सेवितवान्।

ਕਹਿਯੋ ਸਭੈ ਮਿਲਿ ਦੇਹੁ ਦੁਆਇ ॥
कहियो सभै मिलि देहु दुआइ ॥

(तथा वक्तुं प्रवृत्ताः) दुआ सर्वे मिलित्वा ददातु

ਮਮ ਪਤਿ ਸੁੰਦਰਿ ਕਰੈ ਖੁਦਾਇ ॥੭॥
मम पति सुंदरि करै खुदाइ ॥७॥

ईश्वरः मम पतिं सुन्दरं करोतु। ७.

ਸਭਹੂੰ ਹਾਥ ਤਸਬਿਯੈ ਲੀਨੀ ॥
सभहूं हाथ तसबियै लीनी ॥

सर्वे हस्तेषु तस्बी (मालानि) धारयन्ति स्म

ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਦੁਆਇ ਤਵਨ ਕਹ ਦੀਨੀ ॥
बहु बिधि दुआइ तवन कह दीनी ॥

तं च प्रचुरं प्रार्थितवान्।

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿ ਤਨ ਕਰੀ ਸੁਨਾਇ ॥
भाति भाति तन करी सुनाइ ॥

तस्मै बहुधा कथितवान्

ਤਵ ਪਤਿ ਸੁੰਦਰ ਕਰੈ ਖੁਦਾਇ ॥੮॥
तव पति सुंदर करै खुदाइ ॥८॥

ईश्वरः भवतः पतिं सुन्दरं करोतु। ८.

ਲੈ ਦੁਆਇ ਤ੍ਰਿਯ ਧਾਮ ਸਿਧਾਈ ॥
लै दुआइ त्रिय धाम सिधाई ॥

सा महिला दुआ सह गृहम् आगता

ਮਾਰਿ ਕਾਜਿਯਹਿ ਦਿਯੋ ਦਬਾਈ ॥
मारि काजियहि दियो दबाई ॥

काजीं च हत्वा दमितवान्।

ਕਰਿ ਕਾਜੀ ਲੈਗੀ ਤਿਹ ਤਹਾ ॥
करि काजी लैगी तिह तहा ॥

सा तं (पुरुषं) काजीं कृत्वा तत्र नीतवती।

ਪੜਤ ਕਿਤਾਬ ਮੁਲਾਨੇ ਜਹਾ ॥੯॥
पड़त किताब मुलाने जहा ॥९॥

यत्र मौलाना पुस्तकं ('कुरान') पठति स्म। ९.

ਪ੍ਰਜਾ ਨਿਰਖਿ ਤਾ ਕਹ ਹਰਖਾਨੀ ॥
प्रजा निरखि ता कह हरखानी ॥

(सर्व) जनाः तं दृष्ट्वा प्रसन्नाः अभवन्

ਸਾਚੁ ਕਿਤਾਬ ਆਪਨੀ ਜਾਨੀ ॥
साचु किताब आपनी जानी ॥

तस्य पुस्तकं च सत्यं मन्यते स्म ।

ਹਮ ਜੋ ਯਾ ਕਹ ਦਈ ਦੁਆਇ ॥
हम जो या कह दई दुआइ ॥

(उक्त्वा) वयं ये तस्मै दुआ दत्तवन्तः, .

ਯਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕਰਾ ਖੁਦਾਇ ॥੧੦॥
या ते सुंदर करा खुदाइ ॥१०॥

तेन कृत्वा ईश्वरः (तत्) सुन्दरं कृतवान्। १०.

ਇਹ ਬਿਧਿ ਪ੍ਰਥਮ ਕਾਜਿਯਹਿ ਘਾਈ ॥
इह बिधि प्रथम काजियहि घाई ॥

एवं सः प्रथमं काजीं मारितवान्

ਬਰਤ ਭਈ ਅਪਨਾ ਸੁਖਦਾਈ ॥
बरत भई अपना सुखदाई ॥

मित्रं च विवाहितवान्।

ਭੇਦ ਅਭੇਦ ਨ ਕਿਨੂੰ ਬਿਚਾਰਾ ॥
भेद अभेद न किनूं बिचारा ॥

न कश्चित् भेदं अवगच्छत् ।

ਇਹ ਛਲ ਬਰਾ ਅਪਨਾ ਪ੍ਯਾਰਾ ॥੧੧॥
इह छल बरा अपना प्यारा ॥११॥

अनेन युक्त्या स्वमित्रं विवाहितवान्। ११.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਤੁਮ ਸਭ ਹੀ ਅਤਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ ਦੀਨੀ ਹਮੈ ਦੁਆਇ ॥
तुम सभ ही अति क्रिपा कर दीनी हमै दुआइ ॥

(सा महिला वक्तुं आरब्धा) भवद्भिः सर्वैः बहु दयालुतया आशीर्वादः दत्तः।

ਤਾ ਤੇ ਪਤਿ ਸੁੰਦਰ ਭਯੋ ਕੀਨੀ ਮਯਾ ਖੁਦਾਇ ॥੧੨॥
ता ते पति सुंदर भयो कीनी मया खुदाइ ॥१२॥

येन ईश्वरः कृपां कृत्वा मम पतिं सुन्दरं कृतवान्। १२.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਤੀਨ ਸੌ ਇਕ੍ਯਾਨਵੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੩੯੧॥੬੯੬੬॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे तीन सौ इक्यानवे चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥३९१॥६९६६॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य ३९१ अध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्।३९१।६९६६। गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਭੂਪ ਸੁ ਧਰਮ ਸੈਨ ਇਕ ਸੁਨਿਯਤ ॥
भूप सु धरम सैन इक सुनियत ॥

धरम सेन् नाम राजा शृणोति स्म,

ਜਿਹ ਸਮਾਨ ਜਗ ਦੁਤਿਯ ਨ ਗੁਨਿਯਤ ॥
जिह समान जग दुतिय न गुनियत ॥

यस्य इव लोके अन्यः कश्चित् न मन्यते स्म।

ਚੰਦਨ ਦੇ ਤਿਹ ਨਾਰਿ ਭਨਿਜੈ ॥
चंदन दे तिह नारि भनिजै ॥

तस्य पत्न्याः नाम चन्दन दे (देई) आसीत् ।

ਜਿਹ ਮੁਖ ਛਬਿ ਨਿਸਕਰ ਕਹ ਦਿਜੈ ॥੧॥
जिह मुख छबि निसकर कह दिजै ॥१॥

यस्य मुखं चन्द्रेण उपमा आसीत्। १.

ਸੰਦਲ ਦੇ ਦੁਹਿਤਾ ਤਿਹ ਸੁਹੈ ॥
संदल दे दुहिता तिह सुहै ॥

तस्य चन्दल (देई) नाम कन्या आसीत् ।

ਖਗ ਮ੍ਰਿਗ ਜਛ ਭੁਜੰਗਨ ਮੋਹੈ ॥
खग म्रिग जछ भुजंगन मोहै ॥

(सः) पक्षिणः, मिर्गाः, यक्षाः, सर्पाः इत्यादयः (सर्वेभ्यः) आराधयन् आसीत्।

ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਭਾ ਤਨ ਮੋ ਤਿਨ ਧਰੀ ॥
अधिक प्रभा तन मो तिन धरी ॥

तस्य शरीरे बहु कान्तिः आसीत् । (एवं प्रतीयते स्म)

ਮਦਨ ਸੁ ਨਾਰ ਭਰਤ ਜਨੁ ਭਰੀ ॥੨॥
मदन सु नार भरत जनु भरी ॥२॥

कामदेवः (आत्मस्य) (अर्थः) पूरितवान् इव। ॥२॥

ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤ ਏਕ ਸੁਘਰ ਤਿਨ ਹੇਰਿਯੋ ॥
न्रिप सुत एक सुघर तिन हेरियो ॥

सः एकं सुन्दरं राजकुमारं दृष्टवान्

ਮਦਨ ਆਨਿ ਤਾ ਕਾ ਤਨ ਘੇਰਿਯੋ ॥
मदन आनि ता का तन घेरियो ॥

काम देवः च आगत्य तस्य शरीरं परितः कृतवान्।

ਸਖੀ ਏਕ ਤਹ ਦਈ ਪਠਾਈ ॥
सखी एक तह दई पठाई ॥

तस्मै सखीं प्रेषितवान्।

ਅਨਿਕ ਜਤਨ ਕਰਿ ਕੈ ਤਿਹ ਲ੍ਯਾਈ ॥੩॥
अनिक जतन करि कै तिह ल्याई ॥३॥

(सा) तं आनेतुं बहुप्रयत्नाः अकरोत् । ३.

ਆਨਿ ਸਜਨ ਤਿਨ ਦਯੋ ਮਿਲਾਇ ॥
आनि सजन तिन दयो मिलाइ ॥

(सखी) मित्रम् आनय राजकुमार्या सह सम्मिलितवान्

ਰਮੀ ਕੁਅਰਿ ਤਾ ਸੌ ਲਪਟਾਇ ॥
रमी कुअरि ता सौ लपटाइ ॥

राज कुमारी च तं आलिंग्य प्रेम्णा कृतवान्।

ਅਟਕ ਗਯੋ ਜਿਯ ਤਜਾ ਨ ਜਾਈ ॥
अटक गयो जिय तजा न जाई ॥

(तस्य) मनः (राजकुमारस्य) प्रति आसक्तः अभवत्, (अधुना सः) मुक्तः न भवितुम् अर्हति स्म ।

ਇਹ ਬਿਧਿ ਤਿਨ ਕੀਨੀ ਚਤੁਰਾਈ ॥੪॥
इह बिधि तिन कीनी चतुराई ॥४॥

(तस्य शाश्वतं प्राप्तुं) सः एतादृशं युक्तिं कृतवान् । ४.

ਤੋਪ ਬਡੀ ਇਕ ਲਈ ਮੰਗਾਇ ॥
तोप बडी इक लई मंगाइ ॥

सः महतीं तोपं आह्वयत्,

ਜਿਹ ਮਹਿ ਬੈਠਿ ਮਨੁਛ ਤੇ ਜਾਇ ॥
जिह महि बैठि मनुछ ते जाइ ॥

यस्मिन् मनुष्यस्य उपविष्टस्थानं आसीत्।

ਮੰਤ੍ਰ ਸਕਤਿ ਕਰਿ ਤਾ ਮੋ ਬਰੀ ॥
मंत्र सकति करि ता मो बरी ॥

सा तं मन्त्रशक्त्या प्रविशत्

ਮਿਤ੍ਰ ਭਏ ਇਹ ਭਾਤਿ ਉਚਰੀ ॥੫॥
मित्र भए इह भाति उचरी ॥५॥

एवं मित्रं प्राह ॥५॥

ਮਿਤ੍ਰ ਬਿਦਾ ਕਰਿ ਸਖੀ ਬੁਲਾਈ ॥
मित्र बिदा करि सखी बुलाई ॥

मित्रं विदां कृत्वा सखीं आहूय सः |

ਇਹ ਬਿਧਿ ਤਾਹਿ ਕਹਾ ਸਮੁਝਾਈ ॥
इह बिधि ताहि कहा समुझाई ॥

तथा च तस्मै व्याख्यातम्

ਤੋਪ ਬਿਖੈ ਮੁਹਿ ਡਾਰਿ ਚਲੈਯਹੁ ॥
तोप बिखै मुहि डारि चलैयहु ॥

मां तोपमध्ये स्थापयित्वा धावतु

ਇਹ ਨ੍ਰਿਪ ਸੁਤ ਕੇ ਗ੍ਰਿਹ ਪਹੁਚੈਯਹੁ ॥੬॥
इह न्रिप सुत के ग्रिह पहुचैयहु ॥६॥

तथा राजकुमारस्य गृहे वितरति। ६.

ਜਬ ਸਹਚਰਿ ਐਸੇ ਸੁਨਿ ਲਈ ॥
जब सहचरि ऐसे सुनि लई ॥

यदा सखी एतत् श्रुतवान्

ਦਾਰੂ ਡਾਰਿ ਆਗਿ ਤਿਹ ਦਈ ॥
दारू डारि आगि तिह दई ॥

अतः सः बारूदं ('दरु') (तोपे) स्थापयित्वा अग्निम् अयच्छत् ।

ਗੋਰਾ ਜਿਮਿ ਲੈ ਕੁਅਰਿ ਚਲਾਯੋ ॥
गोरा जिमि लै कुअरि चलायो ॥

राज कुमारी कन्दुकवत् चालिता आसीत्

ਮੰਤ੍ਰ ਸਕਤਿ ਜਮ ਨਿਕਟ ਨ ਆਯੋ ॥੭॥
मंत्र सकति जम निकट न आयो ॥७॥

मन्त्रस्य च सामर्थ्यात् जमः समीपं न आगतः।7।

ਜਾਇ ਪਰੀ ਨਿਜੁ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕੇ ਘਰ ॥
जाइ परी निजु प्रीतम के घर ॥

(सा) प्रियगृहं गमिष्यति,

ਪਾਹਨ ਜੈਸ ਹਨਾ ਗੋਫਨ ਕਰਿ ॥
पाहन जैस हना गोफन करि ॥

यथा घुबनीतः पाषाणः क्षिप्यते।

ਨਿਰਖਿ ਮੀਤ ਤਿਹ ਲਿਯਾ ਉਠਾਈ ॥
निरखि मीत तिह लिया उठाई ॥

मित्रं तं दृष्ट्वा तं उद्धृतवान्।

ਪੋਛਿ ਅੰਗਿ ਉਰ ਸਾਥ ਲਗਾਈ ॥੮॥
पोछि अंगि उर साथ लगाई ॥८॥

स (स्वस्य) शरीरं मार्जयित्वा वक्षःस्थले स्थापयति स्म। ८.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਮੀਤ ਅਧਿਕ ਉਪਮਾ ਕਰੀ ਧੰਨ੍ਯ ਕੁਅਰਿ ਕਾ ਨੇਹ ॥
मीत अधिक उपमा करी धंन्य कुअरि का नेह ॥

मित्रा महतीं स्तुतिं कृत्वा राजकुमार्याः प्रेम्णः आशीर्वादं दत्तवान्।

ਗੋਲਾ ਹ੍ਵੈ ਤੋਪਹਿ ਉਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰੀ ਨ ਦੇਹਿ ॥੯॥
गोला ह्वै तोपहि उडी चिंता करी न देहि ॥९॥

सः कन्दुकः भूत्वा तोपद्वारा उड्डीय शरीरस्य चिन्ता अपि न कृतवान् । ९.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਇਤੈ ਕੁਅਰਿ ਮਿਤਵਾ ਕੇ ਗਈ ॥
इतै कुअरि मितवा के गई ॥

अत्र राज कुमारी मित्रं गतः

ਉਤੈ ਸਖਿਨ ਭੂਪਹਿ ਸੁਧਿ ਦਈ ॥
उतै सखिन भूपहि सुधि दई ॥

तत्र च सखी गत्वा राजानं न्यवेदयत्

ਦਾਰੂ ਡਾਰਿ ਅਨਲ ਹਮ ਦਈ ॥
दारू डारि अनल हम दई ॥

बारूदं योजयित्वा अहं तत् अग्निम् अयच्छम्

ਤੋਪ ਬਿਖੈ ਤਰੁਨੀ ਉਡਿ ਗਈ ॥੧੦॥
तोप बिखै तरुनी उडि गई ॥१०॥

राज कुमारी च तोपात् बहिः उड्डीयत। १०.