श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1180


ਸ੍ਰੀ ਮਾਸੂਕ ਮਤੀ ਤਿਹ ਰਾਨੀ ॥
स्री मासूक मती तिह रानी ॥

मसुक् मतिः तस्य राज्ञी आसीत्

ਰਵੀ ਚੰਦ੍ਰਵੀ ਕੈ ਇੰਦ੍ਰਾਨੀ ॥੧॥
रवी चंद्रवी कै इंद्रानी ॥१॥

सूर्यस्य चन्द्रस्य वा इन्द्रस्य वा भार्या इव शोभना या। १.

ਤਾ ਕੇ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਤ ਗ੍ਰਿਹ ਨਾਹੀ ॥
ता के पुत्र होत ग्रिह नाही ॥

तस्य गृहे पुत्रः नासीत् ।

ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਤ੍ਰਿਯ ਕੇ ਜਿਯ ਮਾਹੀ ॥
इह चिंता त्रिय के जिय माही ॥

एषा तस्याः स्त्रियाः चिन्ता आसीत् ।

ਰਾਜਾ ਤੇ ਜਿਯ ਮਹਿ ਡਰ ਪਾਵੈ ॥
राजा ते जिय महि डर पावै ॥

सा हृदि राज्ञः अतीव भीता आसीत्,

ਬਹੁ ਪੁਰਖਨ ਸੰਗ ਕੇਲ ਕਮਾਵੈ ॥੨॥
बहु पुरखन संग केल कमावै ॥२॥

परन्तु बहुभिः पुरुषैः सह क्रीडति स्म । २.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਏਕ ਦਿਵਸ ਸੁੰਦਰੀ ਝਰੋਖਾ ਬੈਠਿ ਬਰ ॥
एक दिवस सुंदरी झरोखा बैठि बर ॥

एकदा सा महासुन्दरी (तस्याः प्रासादस्य) खिडक्यां उपविष्टा आसीत्।

ਮਹਿਖਨ ਕੋ ਪਾਲਕ ਤਹ ਨਿਕਸਿਯੋ ਆਇ ਕਰਿ ॥
महिखन को पालक तह निकसियो आइ करि ॥

यद् अयं महिषयूथः ततः बहिः आगतः।

ਮੇਹੀਵਾਲ ਸੋਹਨੀ ਮੁਖ ਤੇ ਗਾਵਤੋ ॥
मेहीवाल सोहनी मुख ते गावतो ॥

सः मुखात् सुन्दरं मेहिनवालं (कथां) गायति स्म

ਹੋ ਸਭ ਨਾਰਿਨ ਕੇ ਚਿਤ ਕੌ ਚਲਾ ਚੁਰਾਵਤੋ ॥੩॥
हो सभ नारिन के चित कौ चला चुरावतो ॥३॥

सर्वस्त्रीणां च प्रतिमा अपहृता। ३.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਸੁਨਿ ਰਾਨੀ ਸ੍ਰੁਤ ਨਾਦ ਧੁਨਿ ਮਾਰ ਕਰੀ ਬਿਸੰਭਾਰ ॥
सुनि रानी स्रुत नाद धुनि मार करी बिसंभार ॥

यदा राज्ञी कर्णैः (तस्याः) सुन्दरं स्वरं श्रुत्वा कामदेवः (बाणनिक्षेपेण) तां अशुद्धं कृतवान्।

ਰਮੋ ਮਹਿਖ ਪਾਲਕ ਭਏ ਇਹ ਬਿਧ ਕਿਯਾ ਬਿਚਾਰ ॥੪॥
रमो महिख पालक भए इह बिध किया बिचार ॥४॥

महिषयूथेन सह रमणं कर्तव्यमिति मनसि चिन्तितवान् । ४.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਮਹਿਖ ਚਰਾਵਤ ਥੋ ਵਹੁ ਜਹਾ ॥
महिख चरावत थो वहु जहा ॥

यत्र महिषान् चरति स्म, .

ਰਾਨੀ ਗਈ ਰਾਤ੍ਰਿ ਕਹ ਤਹਾ ॥
रानी गई रात्रि कह तहा ॥

रानी तत्र रात्रौ गता।

ਦ੍ਵੈਕ ਘਰੀ ਪਾਛੇ ਪਤਿ ਜਾਗਾ ॥
द्वैक घरी पाछे पति जागा ॥

पतिः घण्टाद्वयानन्तरं जागरितः

ਅਸਿ ਗਹਿ ਕਰ ਪਾਛੇ ਤ੍ਰਿਯ ਲਾਗਾ ॥੫॥
असि गहि कर पाछे त्रिय लागा ॥५॥

खड्गं च गृहीत्वा राज्ञीम् अनुसृत्य। ५.

ਸਖੀ ਹੁਤੀ ਇਕ ਤਹਾ ਸ੍ਯਾਨੀ ॥
सखी हुती इक तहा स्यानी ॥

तत्र एकः बुद्धिमान् मित्रम् आसीत्।

ਤਿਨ ਇਹ ਬਾਤ ਸਕਲ ਜਿਯ ਜਾਨੀ ॥
तिन इह बात सकल जिय जानी ॥

एतत् सर्वं सः हृदये गृहीतवान्।

ਜੌ ਤਾ ਕੌ ਪਤਿ ਐਸ ਲਹੈ ਹੈ ॥
जौ ता कौ पति ऐस लहै है ॥

(तथा चिन्तितवती) यदि तस्याः पतिः तां एवं (अन्यपुरुषेण सह मैथुनस्य अवस्थायां) द्रक्ष्यति।

ਤੌ ਗ੍ਰਿਹ ਜਮ ਕੇ ਦੁਹੂੰ ਪਠੈ ਹੈ ॥੬॥
तौ ग्रिह जम के दुहूं पठै है ॥६॥

अथ यमः ताभ्यां प्रेषयिष्यति। ६.

ਆਗੂ ਆਪਿ ਤਹਾ ਉਠਿ ਗਈ ॥
आगू आपि तहा उठि गई ॥

(सा) स्वयं उत्थाय प्रथमं तत्र प्राप्तवती

ਰਾਨੀ ਜਹਾ ਮਿਲਤ ਤਿਹ ਭਈ ॥
रानी जहा मिलत तिह भई ॥

यत्र राणी तस्य (पाली) संयोगं भुङ्क्ते स्म।

ਐਚਿ ਅੰਗ ਤਿਹ ਤਬੈ ਜਗਾਯਾ ॥
ऐचि अंग तिह तबै जगाया ॥

(सः) तां शरीरं पातयित्वा जागृतवान्

ਸਭ ਬ੍ਰਿਤਾਤ ਕਹਿ ਤਾਹਿ ਸੁਨਾਯਾ ॥੭॥
सभ ब्रितात कहि ताहि सुनाया ॥७॥

तथा च तस्मै समग्रं इङ्ग्लैण्ड् इति अवदत्। ७.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਤ੍ਰਾਸ ਸਮੁੰਦ ਕੇ ਬਿਖੈ ਬੂਡਿ ਤਰੁਨੀ ਗਈ ॥
त्रास समुंद के बिखै बूडि तरुनी गई ॥

(एतत् श्रुत्वा) राज्ञी भीता भूत्वा समुद्रे मज्जिता |

ਗਰੇ ਪਗਰਿਯਾ ਡਾਰਿ ਤਿਸੈ ਮਾਰਤ ਭਈ ॥
गरे पगरिया डारि तिसै मारत भई ॥

(सः) मुखे पगडीं स्थापयित्वा तं (पालिं) जघान।

ਏਕ ਬਡੇ ਦ੍ਰੁਮ ਸੰਗ ਦਯੋ ਲਟਕਾਇ ਕੈ ॥
एक बडे द्रुम संग दयो लटकाइ कै ॥

महता क्रसेन (तम्) लम्बितवान्

ਹੋ ਬਸਤ੍ਰ ਉਤਾਰਿ ਤਰ ਨ੍ਰਹਾਤ ਭਈ ਤਹ ਜਾਇ ਕੈ ॥੮॥
हो बसत्र उतारि तर न्रहात भई तह जाइ कै ॥८॥

वस्त्रं च उद्धृत्य तस्य अधः गत्वा स्नानं कर्तुं प्रवृत्ता। ८.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਅਹਿ ਧੁਜ ਰਾਜ ਤਹਾ ਤਬ ਆਯੋ ॥
अहि धुज राज तहा तब आयो ॥

ततः राजा आह धुजः तत्र आगतः

ਨ੍ਰਹਾਤ ਮ੍ਰਿਤਕ ਤਰ ਤ੍ਰਿਯ ਲਖਿ ਪਾਯੋ ॥
न्रहात म्रितक तर त्रिय लखि पायो ॥

मृतशरीरस्य अधः स्नानं च तां स्त्रियं दृष्टवान्।

ਪੂਛਤ ਪਕਰਿ ਤਬੈ ਤਿਹ ਭਯੋ ॥
पूछत पकरि तबै तिह भयो ॥

तदा एव (सः) तां स्त्रियं गृहीत्वा पृष्टवान्

ਜਰਿ ਬਰਿ ਆਠ ਟੂਕ ਹ੍ਵੈ ਗਯੋ ॥੯॥
जरि बरि आठ टूक ह्वै गयो ॥९॥

अष्टखण्डेषु च दग्धः। ९.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਨਿਜੁ ਧਾਮਨ ਕਹ ਛੋਰਿ ਕੈ ਕ੍ਯੋ ਆਈ ਇਹ ਠੌਰ ॥
निजु धामन कह छोरि कै क्यो आई इह ठौर ॥

(तत् उक्तवान्) किमर्थं गृहात् निर्गत्य अत्र आगतः।

ਸਾਚੁ ਕਹੈ ਤੌ ਛਾਡਿ ਹੌ ਹਨੋ ਕਹੈ ਕਛੁ ਔਰ ॥੧੦॥
साचु कहै तौ छाडि हौ हनो कहै कछु और ॥१०॥

यदि सत्यं वदसि तर्हि अहं त्वां विमोचयिष्यामि यदि त्वं अन्यत् वदसि तर्हि अहं त्वां हनिष्यामि । १०.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਤਬ ਤ੍ਰਿਯ ਜੋਰਿ ਦੁਹੂੰ ਕਰ ਲਿਆ ॥
तब त्रिय जोरि दुहूं कर लिआ ॥

ततः सा महिला हस्तद्वयं संयोजयति स्म

ਪਤਿ ਪਾਇਨਿ ਤਰ ਮਸਤਕਿ ਦਿਯਾ ॥
पति पाइनि तर मसतकि दिया ॥

भर्तुः पादयोः शिरः च स्थापयति स्म।

ਪ੍ਰਥਮ ਸੁਨਹੁ ਪਿਯ ਬੈਨ ਹਮਾਰੇ ॥
प्रथम सुनहु पिय बैन हमारे ॥

अहो प्रिये ! प्रथमं मम वचनं शृणुत।

ਬਹੁਰਿ ਕਰਹੁ ਜੋ ਹ੍ਰਿਦੈ ਤਿਹਾਰੇ ॥੧੧॥
बहुरि करहु जो ह्रिदै तिहारे ॥११॥

ततः हृदये यत् आगच्छति तत् कुरु। ११.

ਮੋਰੇ ਬਢੀ ਅਧਿਕ ਚਿੰਤਾ ਚਿਤ ॥
मोरे बढी अधिक चिंता चित ॥

अतीव चिन्तितः आसीत् ।

ਧ੍ਰਯਾਨ ਧਰੋ ਸ੍ਰੀਪਤਿ ਕੌ ਨਿਤਿਪ੍ਰਤਿ ॥
ध्रयान धरो स्रीपति कौ नितिप्रति ॥

(अतः अहं) प्रतिदिनं विष्णुं भगवान् ध्यायन्

ਪੂਤ ਦੇਹੁ ਪ੍ਰਭੁ ਧਾਮ ਹਮਾਰੇ ॥
पूत देहु प्रभु धाम हमारे ॥

तत् हे भगवन् ! अस्माकं गृहे (एकं) पुत्रं ददातु