श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1315


ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਏਕ ਛਤ੍ਰੀ ਜਹ ॥
मुहकम सिंघ एक छत्री जह ॥

तत्र मुह्कम् इति तंबूः आसीत्,

ਜਿਹ ਸਮ ਉਪਜਾ ਦੁਤਿਯ ਨ ਮਹਿ ਮਹ ॥
जिह सम उपजा दुतिय न महि मह ॥

यथा यो न कश्चित् पृथिव्यां जातः |

ਰਾਨੀ ਜਬ ਤਾ ਕੋ ਲਖਿ ਪਾਯੋ ॥
रानी जब ता को लखि पायो ॥

यदा राज्ञी तं दृष्ट्वा ।

ਕਾਮ ਭੋਗ ਗ੍ਰਿਹ ਬੋਲਿ ਕਮਾਯੋ ॥੨॥
काम भोग ग्रिह बोलि कमायो ॥२॥

तथा गृहम् आहूय (तेन सह) मेलनं कृतवान्। २.

ਤਬ ਲਗਿ ਆਇ ਗਯੋ ਰਾਜਾ ਤਹ ॥
तब लगि आइ गयो राजा तह ॥

तावत् राजा तत्र आगतः

ਜਾਰ ਹੁਤੋ ਭੋਗਤ ਤਾ ਕੌ ਜਹ ॥
जार हुतो भोगत ता कौ जह ॥

यत्र मित्रं तस्य सह सङ्गतिं कुर्वन् आसीत्।

ਨਿਰਖ ਨਾਥ ਤ੍ਰਿਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਬਿਚਾਰਾ ॥
निरख नाथ त्रिय चरित्र बिचारा ॥

दृष्ट्वा भर्तारं तस्य शीलं मत्वा (मनसि) ।

ਹਾਰ ਤੋਰਿ ਅੰਗਨਾ ਮਹਿ ਡਾਰਾ ॥੩॥
हार तोरि अंगना महि डारा ॥३॥

सः (कण्ठ) हारं भग्नं कृत्वा प्राङ्गणे क्षिपत्। ३.

ਬਿਹਸਿ ਬਚਨ ਨ੍ਰਿਪ ਸੰਗ ਉਚਾਰਾ ॥
बिहसि बचन न्रिप संग उचारा ॥

(सा) हसन् राजानं प्राह

ਖੋਜਿ ਹਾਰ ਤੁਮ ਦੇਹੁ ਹਮਾਰਾ ॥
खोजि हार तुम देहु हमारा ॥

भवन्तः मम हारं प्राप्नुवन्तु।

ਆਨ ਪੁਰਖ ਜੌ ਹਾਥ ਲਗੈ ਹੈ ॥
आन पुरख जौ हाथ लगै है ॥

यदि अन्यः पुरुषः (तां अन्वेष्टुं) हस्तं प्रसारयति।

ਤੌ ਹਮਰੇ ਪਹਿਰਨ ਤੇ ਜੈ ਹੈ ॥੪॥
तौ हमरे पहिरन ते जै है ॥४॥

तदा मम जलं पिबितुं न शक्ष्यति। ४.

ਖੋਜਤ ਭਯੋ ਜੜ ਹਾਰ ਅਯਾਨੋ ॥
खोजत भयो जड़ हार अयानो ॥

सः मूर्खहारं अन्वेष्टुं आरब्धवान्

ਨੇਤ੍ਰ ਨੀਚ ਕਰਿ ਭੇਦ ਨ ਜਾਨੋ ॥
नेत्र नीच करि भेद न जानो ॥

अधः नेत्राणि, किन्तु सः रहस्यं न अवगच्छत्।

ਨਾਰਿ ਆਗੇ ਹ੍ਵੈ ਮੀਤ ਨਿਕਾਰਾ ॥
नारि आगे ह्वै मीत निकारा ॥

सा महिला अग्रे गत्वा मित्रं दूरीकृतवती।

ਸਿਰ ਨੀਚੇ ਪਸੁ ਤਿਹ ਨ ਨਿਹਾਰਾ ॥੫॥
सिर नीचे पसु तिह न निहारा ॥५॥

शिरः अवनमयित्वा मूर्खः तं न दृष्टवान्।5.

ਪਹਰਿਕ ਲਗੇ ਖੋਜਿ ਜੜ ਹਾਰੋ ॥
पहरिक लगे खोजि जड़ हारो ॥

हारं अन्वेष्टुं किञ्चित् समयः अभवत्

ਲੈ ਰਾਨੀ ਕਹ ਦਯੋ ਸੁਧਾਰੋ ॥
लै रानी कह दयो सुधारो ॥

(अन्ततः) च तत् प्राप्य राज्ञ्याः कृते दत्तवान्।

ਅਤਿ ਪਤਿਬ੍ਰਤਾ ਤਾਹਿ ਠਹਰਾਯੋ ॥
अति पतिब्रता ताहि ठहरायो ॥

(राजा) तं अत्यन्तं तेजस्वीं मन्यते स्म

ਦੁਤਿਯ ਪੁਰਖ ਜਿਨ ਕਰ ਨ ਛੁਆਯੋ ॥੬॥
दुतिय पुरख जिन कर न छुआयो ॥६॥

कः न स्पृशति स्म परं पुरुषं (हारं यावत्)। ६.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਤੀਨ ਸੌ ਚੌਸਠਿ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੩੬੪॥੬੬੨੦॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे तीन सौ चौसठि चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥३६४॥६६२०॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूप साम्बदस्य ३६४तमस्य चरितस्य समापनम्, सर्वं शुभम्।३६४।६६२०। गच्छति

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਨ੍ਰਿਪਬਰ ਸਿੰਘ ਏਕ ਰਾਜਾਨਾ ॥
न्रिपबर सिंघ एक राजाना ॥

तत्र निरब्बरसिंहः नाम राजा आसीत्

ਮਾਨਤ ਆਨਿ ਦੇਸ ਜਿਹ ਨਾਨਾ ॥
मानत आनि देस जिह नाना ॥

यम् एन् अतीव देशः इति मन्यते स्म।

ਸ੍ਰੀ ਕਿਲਕੰਚਿਤ ਦੇ ਤਿਹ ਰਾਨੀ ॥
स्री किलकंचित दे तिह रानी ॥

तस्य किलकञ्चितस्य (देई) नाम राज्ञी आसीत्,

ਜਾਹਿ ਨਿਰਖਿ ਪੁਰ ਨਾਰਿ ਰਿਸਾਨੀ ॥੧॥
जाहि निरखि पुर नारि रिसानी ॥१॥

यं दृष्ट्वा पुरस्य स्त्रियः क्रुद्धाः भवन्ति स्म। १.

ਨ੍ਰਿਪਬਰਵਤੀ ਨਗਰ ਤਿਹ ਰਾਜਤ ॥
न्रिपबरवती नगर तिह राजत ॥

पुरा नृपबार्वती इति नगरम् आसीत् ।

ਦੁਤਿਯ ਪ੍ਰਿਥੀ ਜਨੁ ਸੁਰਗ ਬਿਰਾਜਤ ॥
दुतिय प्रिथी जनु सुरग बिराजत ॥

(यत्) द्वितीयं स्वर्गमिव पृथिव्यां।

ਨਗਰ ਪ੍ਰਭਾ ਨਹਿ ਜਾਤ ਬਖਾਨੀ ॥
नगर प्रभा नहि जात बखानी ॥

(तस्य) नगरस्य सौन्दर्यं न गर्वितुं शक्यते।

ਥਕਿਤ ਰਹਤ ਰਾਜਾ ਅਰੁ ਰਾਨੀ ॥੨॥
थकित रहत राजा अरु रानी ॥२॥

तस्याः सौन्दर्यं दृष्ट्वा राजा राज्ञी च श्रान्तौ । २.

ਸ੍ਰੀ ਚਿਤਚੌਪ ਮਤੀ ਤਿਹ ਕੰਨ੍ਯਾ ॥
स्री चितचौप मती तिह कंन्या ॥

तस्य पुत्र्याः नाम चित्चोप मातिः आसीत्

ਜਿਹ ਸਮ ਨਾਰਿ ਨ ਉਪਜੀ ਅੰਨ੍ਰਯਾ ॥
जिह सम नारि न उपजी अंन्रया ॥

यस्य इव अन्यः नारी न जातः।

ਤਾ ਕੀ ਜਾਤ ਨ ਉਪਮਾ ਕਰੀ ॥
ता की जात न उपमा करी ॥

तस्याः (सौन्दर्यस्य) तुलना कर्तुं न शक्यते।

ਰੂਪ ਰਾਸ ਜੋਬਨ ਤਨ ਭਰੀ ॥੩॥
रूप रास जोबन तन भरी ॥३॥

(सः) रूपस्य सारः आसीत् (तस्य च) शरीरं जोबनपूर्णम् आसीत्। ३.

ਰਾਜ ਕੁਅਰ ਇਕ ਹੁਤੋ ਅਪਾਰਾ ॥
राज कुअर इक हुतो अपारा ॥

पूर्वं महान् राजकुमारः आसीत् ।

ਇਕ ਦਿਨ ਨਿਕਸਾ ਨਿਮਿਤਿ ਸਿਕਾਰਾ ॥
इक दिन निकसा निमिति सिकारा ॥

(सः) एकस्मिन् दिने मृगयाक्रीडां कर्तुं निर्गतवान्।

ਮ੍ਰਿਗ ਹਿਤ ਧਯੋ ਨ ਪਹੁਚਾ ਕੋਈ ॥
म्रिग हित धयो न पहुचा कोई ॥

(सः) मृगाणां कृते धावितवान्, परन्तु कोऽपि सहचरः न आगतः

ਆਵਤ ਭਯੋ ਨਗਰ ਤਿਹ ਸੋਈ ॥੪॥
आवत भयो नगर तिह सोई ॥४॥

स च तत्पुरम् आगतः। ४.

ਰਾਜ ਸੁਤਾ ਤਿਹ ਰੂਪ ਨਿਹਾਰੋ ॥
राज सुता तिह रूप निहारो ॥

राज कुमारी तस्य रूपं दृष्टवान्

ਮਨ ਕ੍ਰਮ ਬਚ ਅਸ ਕਰਾ ਬਿਚਾਰੋ ॥
मन क्रम बच अस करा बिचारो ॥

एवं च चिन्तयन् मनः तारयित्वा।

ਐਸੋ ਛੈਲ ਏਕ ਦਿਨ ਪੈਯੈ ॥
ऐसो छैल एक दिन पैयै ॥

तादृशः सुन्दरः पुरुषः कदाचिदपि लभ्यते चेत् ।

ਜਨਮ ਜਨਮ ਪਲ ਪਲ ਬਲਿ ਜੈਯੈ ॥੫॥
जनम जनम पल पल बलि जैयै ॥५॥

अतः अहं क्षणात् क्षणं जन्मतः जन्मपर्यन्तं गमिष्यामि। ५.

ਅਟਿਕ ਸਿੰਘ ਲਖਿ ਤੇਜ ਸਵਾਯਾ ॥
अटिक सिंघ लखि तेज सवाया ॥

अतिकसिंह (राजा) वैभवं दृष्ट्वा, २.

ਥਕਿਤ ਰਹੀ ਰਾਜਾ ਕੀ ਜਾਯਾ ॥
थकित रही राजा की जाया ॥

राज्ञः पुत्रः श्रान्तः आसीत् ।

ਪਠੈ ਸਹਚਰੀ ਲਿਯੋ ਮਗਾਇ ॥
पठै सहचरी लियो मगाइ ॥

(स) सखीं प्रेषयित्वा तं याचितवान्

ਕਾਮ ਭੋਗ ਰੁਚਿ ਮਾਨੁਪਜਾਇ ॥੬॥
काम भोग रुचि मानुपजाइ ॥६॥

तस्य सह च रुचिपूर्वकं कार्यं कृतवान्। ६.

ਚਾਰਿ ਪਹਰ ਨਿਸੁ ਕਿਯਾ ਬਿਲਾਸਾ ॥
चारि पहर निसु किया बिलासा ॥

मातापितृभयं त्यक्त्वा

ਤਜਿ ਕਰਿ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਕੋ ਤ੍ਰਾਸਾ ॥
तजि करि मात पिता को त्रासा ॥

रात्रौ चतुर्वादनपर्यन्तं यौनसम्बन्धं कृतवान्।