श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 876


ਹੈ ਗੈ ਰਥ ਬਾਜੀ ਘਨੇ ਰਥ ਕਟਿ ਗਏ ਅਨੇਕ ॥੮੮॥
है गै रथ बाजी घने रथ कटि गए अनेक ॥८८॥

गजाः अश्वाः रथाः बहूनि रथयुक्ताः च हजाः।।८८।।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਦੁੰਦ ਜੁਧ ਤ੍ਰਿਯ ਪਤਿਹ ਮਚਾਯੋ ॥
दुंद जुध त्रिय पतिह मचायो ॥

सा महिला (राजकुमारी) भर्त्रा सह द्वन्द्वयुद्धम् आरब्धवती

ਨਿਰਖਨ ਦਿਨਿਸ ਨਿਸਿਸ ਰਨ ਆਯੋ ॥
निरखन दिनिस निसिस रन आयो ॥

यद् द्रष्टुं सूर्यचन्द्रौ अपि युद्धक्षेत्रम् आगतौ।

ਬ੍ਰਹਮਾ ਚੜੇ ਹੰਸ ਪਰ ਆਏ ॥
ब्रहमा चड़े हंस पर आए ॥

ब्रह्मा हंसमारुह्य आगतः।

ਪੰਚ ਬਦਨ ਹੂੰ ਤਹਾ ਸੁਹਾਏ ॥੮੯॥
पंच बदन हूं तहा सुहाए ॥८९॥

पञ्चवक्त्रः शिवः अपि तत्र आगतः। ८९.

ਤ੍ਰਿਯ ਕੋਮਲ ਪਿਯ ਬਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰੈ ॥
त्रिय कोमल पिय बान प्रहारै ॥

प्रीतमं प्रति मृदुबाणं निपातितवती

ਜਿਯ ਤੇ ਤਾਹਿ ਮਾਰਿ ਨਹਿ ਡਾਰੈ ॥
जिय ते ताहि मारि नहि डारै ॥

यतः सा तं हन्तुं न इच्छति स्म ।

ਲਗੇ ਬਿਸਿਖ ਕੇ ਜਿਨ ਪਤਿ ਮਰੈ ॥
लगे बिसिख के जिन पति मरै ॥

(सा भीता आसीत् यत्) पतिः बाणात् न मृतः भवेत्

ਮੁਹਿ ਪੈਠਬ ਪਾਵਕ ਮਹਿ ਪਰੈ ॥੯੦॥
मुहि पैठब पावक महि परै ॥९०॥

मया च अग्निः प्रविष्टव्यः। ९० ।

ਚਾਰ ਪਹਰ ਨਿਜ ਪਤਿ ਸੋ ਲਰੀ ॥
चार पहर निज पति सो लरी ॥

(सा) भर्त्रा सह चतुर्घण्टां यावत् युद्धं कृतवती।

ਦੁਹੂੰਅਨ ਬਿਸਿਖ ਬ੍ਰਿਸਟਿ ਬਹੁ ਕਰੀ ॥
दुहूंअन बिसिख ब्रिसटि बहु करी ॥

उभौ अपि बहु बाणौ निक्षिप्तवन्तौ।

ਤਬ ਲੋ ਸੂਰ ਅਸਤ ਹ੍ਵੈ ਗਯੋ ॥
तब लो सूर असत ह्वै गयो ॥

तावत् सूर्यः अस्तं गतः आसीत्

ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਿਸਾ ਚੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰਗਟ੍ਯੋ ॥੯੧॥
प्राची दिसा चंद्र प्रगट्यो ॥९१॥

पूर्वतः चन्द्रः प्रादुर्भूतः। ९१.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਹਕਾਹਕੀ ਆਹਵ ਭਯੋ ਰਹਿਯੋ ਸੁਭਟ ਕੋਊ ਨਾਹਿ ॥
हकाहकी आहव भयो रहियो सुभट कोऊ नाहि ॥

युद्धं जातं, नायकानां कश्चन अपि न जीवितः ।

ਜੁਧ ਕਰਤ ਅਤਿ ਥਕਤ ਭੇ ਰਹਤ ਭਏ ਰਨ ਮਾਹਿ ॥੯੨॥
जुध करत अति थकत भे रहत भए रन माहि ॥९२॥

युद्धं कृत्वा अतीव श्रान्ताः भूत्वा चिरकालं युद्धभूमौ पतिताः । ९२.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਲਗੇ ਬ੍ਰਿਨਨ ਕੇ ਘਾਇਲ ਭਏ ॥
लगे ब्रिनन के घाइल भए ॥

सः व्रणैः क्षतम् अभवत्

ਅਤਿ ਲਰਿ ਅਧਿਕ ਸ੍ਰਮਤ ਹ੍ਵੈ ਗਏ ॥
अति लरि अधिक स्रमत ह्वै गए ॥

एतावत् युद्धं कृत्वा च श्रान्तः।

ਆਹਵ ਬਿਖੈ ਗਿਰੇ ਬਿਸੰਭਾਰੀ ॥
आहव बिखै गिरे बिसंभारी ॥

(उभौ) युद्धक्षेत्रे निरर्थकौ पतितौ, २.

ਕਰ ਤੇ ਕਿਨਹੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਨ ਡਾਰੀ ॥੯੩॥
कर ते किनहूं क्रिपान न डारी ॥९३॥

किरपानं तु हस्तात् कश्चित् न त्यक्तवान्। ९३.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਪ੍ਰੇਤ ਨਚਹਿ ਜੁਗਨਿ ਹਸਹਿ ਜੰਬੁਕ ਗੀਧ ਫਿਰਾਹਿ ॥
प्रेत नचहि जुगनि हसहि जंबुक गीध फिराहि ॥

भूताः नृत्यन्ति स्म, जोगान् हसन्ति स्म, गीदडाः, गृध्राः च उड्डीयन्ते स्म ।

ਨਿਸਿ ਸਿਗਰੀ ਮੁਰਛਿਤ ਰਹੇ ਦੁਹੂੰ ਰਹੀ ਸੁਧਿ ਨਾਹਿ ॥੯੪॥
निसि सिगरी मुरछित रहे दुहूं रही सुधि नाहि ॥९४॥

उभौ सर्वाम् रात्रौ अचेतनौ अभवताम्, तत्र कोऽपि सुधारः नासीत् । ९४.

ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਿਸਿ ਰਵਿ ਪ੍ਰਗਟਿਯਾ ਭਈ ਚੰਦ੍ਰ ਕੀ ਹਾਨ ॥
प्राची दिसि रवि प्रगटिया भई चंद्र की हान ॥

पूर्वे प्रादुर्भूतः सूर्यः चन्द्रः अन्तर्धानं जातः |

ਪੁਨਿ ਪਤਿ ਤ੍ਰਿਯ ਰਨ ਕੋ ਉਠੇ ਅਧਿਕ ਕੋਪ ਮਨ ਠਾਨਿ ॥੯੫॥
पुनि पति त्रिय रन को उठे अधिक कोप मन ठानि ॥९५॥

अथ पतिपत्न्यौ योद्धुं हृदि महाक्रोधौ । ९५.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਆਠ ਜਾਮ ਦੋਊ ਉਠਿ ਕਰਿ ਲਰੇ ॥
आठ जाम दोऊ उठि करि लरे ॥

उभौ उत्थाय अष्टघण्टापर्यन्तं युद्धं कृतवन्तौ।

ਟੂਕਤ ਤਨੁਤ੍ਰਾਣਨ ਕੇ ਝਰੇ ॥
टूकत तनुत्राणन के झरे ॥

कवचानि खण्डितानि अभवन् ।

ਅਧਿਕ ਲਰਾਈ ਦੁਹੂੰ ਮਚਈ ॥
अधिक लराई दुहूं मचई ॥

उभौ बहु युद्धं कृतवन्तौ।

ਅਥ੍ਰਯੋ ਸੂਰ ਰੈਨ ਹ੍ਵੈ ਗਈ ॥੯੬॥
अथ्रयो सूर रैन ह्वै गई ॥९६॥

सूर्यास्तं कृत्वा रात्रौ आसीत्। ९६.

ਚਾਰਿ ਬਾਜ ਬਿਸਿਖਨ ਤ੍ਰਿਯ ਮਾਰੇ ॥
चारि बाज बिसिखन त्रिय मारे ॥

सा चत्वारः अश्वान् बाणैः जघान |

ਰਥ ਕੇ ਕਾਟਿ ਦੋਊ ਚਕ ਡਾਰੇ ॥
रथ के काटि दोऊ चक डारे ॥

रथस्य च चक्रद्वयं छिनत्ति।

ਨਾਥ ਧੁਜਾ ਕਟਿ ਭੂਮਿ ਗਿਰਾਈ ॥
नाथ धुजा कटि भूमि गिराई ॥

भर्तुः ध्वजः छित्त्वा भूमौ क्षिप्तः

ਸੂਤਿ ਦਿਯਾ ਜਮਲੋਕ ਪਠਾਈ ॥੯੭॥
सूति दिया जमलोक पठाई ॥९७॥

भर्तृध्वजं छित्त्वा भूमौ क्षिप्य रथचालकं नरकं च प्रेषितवती।(97)

ਸੁਭਟ ਸਿੰਘ ਕਹ ਪੁਨਿ ਸਰ ਮਾਰਿਯੋ ॥
सुभट सिंघ कह पुनि सर मारियो ॥

ततः सुभतसिंहं बाणेन निपातितवान्

ਮੂਰਛਿਤ ਕਰਿ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਪਰ ਡਾਰਿਯੋ ॥
मूरछित करि प्रिथवी पर डारियो ॥

अचेतनं च भूमौ क्षिप्तवान्।

ਬਿਨੁ ਸੁਧਿ ਭਏ ਤਾਹਿ ਲਖ ਲੀਨੋ ॥
बिनु सुधि भए ताहि लख लीनो ॥

यदा सः तं अचेतनं दृष्टवान्

ਆਪੁ ਬੇਖਿ ਤਿਹ ਤ੍ਰਿਯ ਕੋ ਕੀਨੋ ॥੯੮॥
आपु बेखि तिह त्रिय को कीनो ॥९८॥

ततः सा सुभतसिंहं बाणेन प्रहृत्य मूर्च्छितं कृत्वा पत्नीवेषं कृतवती ।(९८)

ਰਥ ਤੇ ਉਤਰਿ ਬਾਰਿ ਲੈ ਆਈ ॥
रथ ते उतरि बारि लै आई ॥

सा रथात् अवतीर्य जलम् आनयत् |

ਕਾਨ ਲਾਗ ਕਰਿ ਬਾਤ ਸੁਨਾਈ ॥
कान लाग करि बात सुनाई ॥

आरुह्य रथमारुह्य जलं नीत्वा तस्य कर्णयोः |

ਸੁਨੋ ਨਾਥ ਮੈ ਤ੍ਰਿਯ ਤਿਹਾਰੀ ॥
सुनो नाथ मै त्रिय तिहारी ॥

हे नाथ ! शृणु अहं तव भार्या।

ਤੁਮ ਕੋ ਜੋ ਪ੍ਰਾਨਨ ਤੇ ਪ੍ਯਾਰੀ ॥੯੯॥
तुम को जो प्रानन ते प्यारी ॥९९॥

'शृणु मम स्वामी, अहं तव भार्या, मम प्राणात् अधिकं त्वां प्रेम करोमि।'(99)

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहिरा

ਜਲ ਸੀਚੇ ਜਾਗਤਿ ਭਯੋ ਅਤਿ ਤਨ ਲਾਗੇ ਘਾਇ ॥
जल सीचे जागति भयो अति तन लागे घाइ ॥

जलसिञ्चनेन सुभतसिंहः चेतनां प्राप्तवान् ।

ਭਲੋ ਬੁਰੋ ਖਲ ਅਖਲ ਕੋ ਕਛੂ ਨ ਚੀਨਾ ਜਾਇ ॥੧੦੦॥
भलो बुरो खल अखल को कछू न चीना जाइ ॥१००॥

न तु प्रतीयमानं कः शत्रुः कः मित्रम् इति(१००) ।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई