श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 170


ਕੰਪਾਈ ਸਟਾ ਪੂਛ ਫੇਰੀ ਬਿਸਾਲੰ ॥੩੩॥
कंपाई सटा पूछ फेरी बिसालं ॥३३॥

स घोरः घोरः नरसिंहः युद्धक्षेत्रे सञ्चरन् कण्ठं क्षोभयितुं पुच्छं च क्षोभयितुं आरब्धवान्।३३।

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

दोहरा

ਗਰਜਤ ਰਣਿ ਨਰਸਿੰਘ ਕੇ ਭਜੇ ਸੂਰ ਅਨੇਕ ॥
गरजत रणि नरसिंघ के भजे सूर अनेक ॥

नरसिंहः युद्धक्षेत्रे पदानि स्थापयित्वा एव बहवः योद्धाः पलायिताः ।

ਏਕ ਟਿਕਿਯੋ ਹਿਰਿਨਾਛ ਤਹ ਅਵਰ ਨ ਜੋਧਾ ਏਕੁ ॥੩੪॥
एक टिकियो हिरिनाछ तह अवर न जोधा एकु ॥३४॥

नरसिंहस्य मेघगर्जने बहवः योद्धाः पलायिताः, हिरणायकशिपुं विहाय कोऽपि युद्धक्षेत्रे स्थातुं न शक्तवान्।३४।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਮੁਸਟ ਜੁਧ ਜੁਟੇ ਭਟ ਦੋਊ ॥
मुसट जुध जुटे भट दोऊ ॥

तौ महायोद्धौ मुष्टियुद्धे प्रवृत्तौ |

ਤੀਸਰ ਤਾਹਿ ਨ ਪੇਖੀਅਤ ਕੋਊ ॥
तीसर ताहि न पेखीअत कोऊ ॥

उभयोः योद्धानां मुष्टिभिः युद्धं आरब्धम्, ताभ्यां विना अन्यः कोऽपि युद्धक्षेत्रे न दृश्यते स्म ।

ਭਏ ਦੁਹੁਨ ਕੇ ਰਾਤੇ ਨੈਣਾ ॥
भए दुहुन के राते नैणा ॥

उभौ नेत्रौ रक्तौ अभवताम् ।

ਦੇਖਤ ਦੇਵ ਤਮਾਸੇ ਗੈਣਾ ॥੩੫॥
देखत देव तमासे गैणा ॥३५॥

उभयोः नेत्राणि रक्तानि अभवन्, सर्वे देवसमूहाः च एतत् प्रदर्शनं आकाशरूपं पश्यन्तः आसन्।35।

ਅਸਟ ਦਿਵਸ ਅਸਟੇ ਨਿਸਿ ਜੁਧਾ ॥
असट दिवस असटे निसि जुधा ॥

अष्टदिनानि अष्टरात्राणि च उभौ योद्धौ |

ਕੀਨੋ ਦੁਹੂੰ ਭਟਨ ਮਿਲਿ ਕ੍ਰੁਧਾ ॥
कीनो दुहूं भटन मिलि क्रुधा ॥

अष्टदिनानि अष्टरात्राणि च एतौ वीरौ क्रोधेन घोरं युद्धं कृतवन्तौ ।

ਬਹੁਰੋ ਅਸੁਰ ਕਿਛੁ ਕੁ ਮੁਰਝਾਨਾ ॥
बहुरो असुर किछु कु मुरझाना ॥

ततः सः विशालः किञ्चित् शुष्कः अभवत्

ਗਿਰਿਯੋ ਭੂਮਿ ਜਨੁ ਬ੍ਰਿਛ ਪੁਰਾਨਾ ॥੩੬॥
गिरियो भूमि जनु ब्रिछ पुराना ॥३६॥

तदनन्तरं सः राक्षसराजः दुर्बलतां अनुभवन् वृद्धवृक्ष इव पृथिव्यां पतितः।।36।।

ਸੀਚਿ ਬਾਰਿ ਪੁਨਿ ਤਾਹਿ ਜਗਾਯੋ ॥
सीचि बारि पुनि ताहि जगायो ॥

ततः (नरसिंहः) तं (बार) जलं प्रोक्षणेन सचेतयति स्म।

ਜਗੋ ਮੂਰਛਨਾ ਪੁਨਿ ਜੀਯ ਆਯੋ ॥
जगो मूरछना पुनि जीय आयो ॥

नरसिंहः अम्ब्रोसिया सिञ्चित्वा तं अचेतनावस्थातः जागृतवान् सः च अचेतनावस्थायाः बहिः आगत्य सजगः भवति।

ਬਹੁਰੋ ਭਿਰੇ ਸੂਰ ਦੋਈ ਕ੍ਰੁਧਾ ॥
बहुरो भिरे सूर दोई क्रुधा ॥

ततः तौ योद्धौ क्रोधेन युद्धं प्रारब्धौ

ਮੰਡਿਯੋ ਬਹੁਰਿ ਆਪ ਮਹਿ ਜੁਧਾ ॥੩੭॥
मंडियो बहुरि आप महि जुधा ॥३७॥

उभौ वीरौ पुनः क्रुद्धौ युद्धं प्रारब्धौ पुनः घोरं युद्धम्।३७।

ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ॥
भुजंग प्रयात छंद ॥

भुजंग प्रयात स्तन्जा

ਹਲਾ ਚਾਲ ਕੈ ਕੈ ਪੁਨਰ ਬੀਰ ਢੂਕੇ ॥
हला चाल कै कै पुनर बीर ढूके ॥

युद्धं कृत्वा उभौ योद्धौ पतितौ (परस्परसमीपम्) ।

ਮਚਿਯੋ ਜੁਧ ਜਿਯੋ ਕਰਨ ਸੰਗੰ ਘੜੂਕੇ ॥
मचियो जुध जियो करन संगं घड़ूके ॥

परस्परं आह्वानं कृत्वा पुनः नायकाः युद्धं कर्तुं आरब्धवन्तौ, परस्य विजयं प्राप्तुं घोरं युद्धं च अभवत् ।

ਨਖੰ ਪਾਤ ਦੋਊ ਕਰੇ ਦੈਤ ਘਾਤੰ ॥
नखं पात दोऊ करे दैत घातं ॥

(नरसिंहः) हस्तौ नखैर्विघ्नं कृतवान् विशालकायम् |

ਮਨੋ ਗਜ ਜੁਟੇ ਬਨੰ ਮਸਤਿ ਮਾਤੰ ॥੩੮॥
मनो गज जुटे बनं मसति मातं ॥३८॥

उभौ नखैः परस्परं विनाशकारीं प्रहारं कुर्वन्तौ मत्तौ गजौ वने परस्परं युद्धं कुर्वन्तौ आविर्भूतौ।३८।

ਪੁਨਰ ਨਰਸਿੰਘੰ ਧਰਾ ਤਾਹਿ ਮਾਰਿਯੋ ॥
पुनर नरसिंघं धरा ताहि मारियो ॥

ततः नरसिंहः (विशालं) भूमौ क्षिप्तवान्।

ਪੁਰਾਨੋ ਪਲਾਸੀ ਮਨੋ ਬਾਇ ਡਾਰਿਯੋ ॥
पुरानो पलासी मनो बाइ डारियो ॥

नरसिंहः पुनः हिरनायकशिपुं पृथिव्यां क्षिप्तवान् यथा वृद्धः पलसवृक्षः (Butea frondosa) वायुवेगेन भूमौ पतति।

ਹਨ੍ਯੋ ਦੇਖਿ ਦੁਸਟੰ ਭਈ ਪੁਹਪ ਬਰਖੰ ॥
हन्यो देखि दुसटं भई पुहप बरखं ॥

हतं दुष्टं दृष्ट्वा पुष्पवृष्टिः (आकाशात्) अभवत्।

ਕੀਏ ਦੇਵਤਿਯੋ ਆਨ ਕੈ ਜੀਤ ਕਰਖੰ ॥੩੯॥
कीए देवतियो आन कै जीत करखं ॥३९॥

अत्याचारिणः मृताः इति दृष्ट्वा बहुविधं विजयगीतानि गायन्ति स्म।३९।

ਪਾਧਰੀ ਛੰਦ ॥
पाधरी छंद ॥

पाधारि स्तन्जा

ਕੀਨੋ ਨਰਸਿੰਘ ਦੁਸਟੰ ਸੰਘਾਰ ॥
कीनो नरसिंघ दुसटं संघार ॥

नरसिंहः दुष्टं राक्षसं पराजितवान् ।

ਧਰਿਯੋ ਸੁ ਬਿਸਨ ਸਪਤਮ ਵਤਾਰ ॥
धरियो सु बिसन सपतम वतार ॥

नरसिंहः अत्याचारिणः नाशयन् एवं विष्णुः सप्तमावतारं प्रकटितवान्।

ਲਿਨੋ ਸੁ ਭਗਤ ਅਪਨੋ ਛਿਨਾਇ ॥
लिनो सु भगत अपनो छिनाइ ॥

(सः) भक्तं (शत्रुहस्तात्) अपहृतवान्।

ਸਬ ਸਿਸਟਿ ਧਰਮ ਕਰਮਨ ਚਲਾਇ ॥੪੦॥
सब सिसटि धरम करमन चलाइ ॥४०॥

भक्तं रक्षित्वा धर्मं पृथिव्यां प्रसारितवान्।।40।।

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਕਰਿਯੋ ਨ੍ਰਿਪ ਛਤ੍ਰ ਫੇਰਿ ॥
प्रहलाद करियो न्रिप छत्र फेरि ॥

(नरसिंहः) प्रह्लादं राजानं कृत्वा छत्रं (तस्य शिरसि) प्रसारितवान्।

ਦੀਨੋ ਸੰਘਾਰ ਸਬ ਇਮ ਅੰਧੇਰ ॥
दीनो संघार सब इम अंधेर ॥

प्रह्लादस्य शिरसि वितानम् आलम्ब्य सः राजा कृतः, एवं प्रकारेण तमः अवताराः राक्षसाः नष्टाः अभवन्।

ਸਬ ਦੁਸਟ ਅਰਿਸਟ ਦਿਨੇ ਖਪਾਇ ॥
सब दुसट अरिसट दिने खपाइ ॥

सर्वान् दुष्टान् विघ्नकरान् च नाशयत् |

ਪੁਨਿ ਲਈ ਜੋਤਿ ਜੋਤਹਿ ਮਿਲਾਇ ॥੪੧॥
पुनि लई जोति जोतहि मिलाइ ॥४१॥

सर्वान् अत्याचारिणः दुष्टान् च नाशयन् नरसिंहः स्वस्य प्रकाशं परमज्योतिषु विलीयामास।41।

ਸਭ ਦੁਸਟ ਮਾਰਿ ਕੀਨੇ ਅਭੇਖ ॥
सभ दुसट मारि कीने अभेख ॥

तेषां वधेन सर्वे अत्याचारिणः लज्जिताः अभवन् ।

ਪੁਨ ਮਿਲ੍ਯੋ ਜਾਇ ਭੀਤਰ ਅਲੇਖ ॥
पुन मिल्यो जाइ भीतर अलेख ॥

स च अगोचरः भगवान्-ईश्वरः पुनः स्वात्मनि विलीनः अभवत्।

ਕਬਿ ਜਥਾਮਤਿ ਕਥ੍ਯੋ ਬਿਚਾਰੁ ॥
कबि जथामति कथ्यो बिचारु ॥

कविः स्वबुद्ध्या चिन्तनानन्तरं उक्तं वचनं उक्तवान् ।

ਇਮ ਧਰਿਯੋ ਬਿਸਨੁ ਸਪਤਮ ਵਤਾਰ ॥੪੨॥
इम धरियो बिसनु सपतम वतार ॥४२॥

सप्तमे अवतारे विष्णुः एवं प्रकटितः ॥४२॥

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਗ੍ਰੰਥੇ ਨਰਸਿੰਘ ਸਪਤਮੋ ਅਵਤਾਰ ਸਮਾਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੭॥
इति स्री बचित्र नाटक ग्रंथे नरसिंघ सपतमो अवतार समातम सतु सुभम सतु ॥७॥

नरसिंहस्य सप्तमावतारवर्णनान्तः ॥७॥

ਅਥ ਬਾਵਨ ਅਵਤਾਰ ਬਰਨੰ ॥
अथ बावन अवतार बरनं ॥

अधुना बवन (वामन) अवतारस्य वर्णनं आरभ्यते- १.

ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਸਹਾਇ ॥
स्री भगउती जी सहाइ ॥

श्री भगौती जी (प्रथम भगवान्) सहायक हों।

ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਛੰਦ ॥
भुजंग प्रयात छंद ॥

भुजंग प्रयात स्तन्जा

ਭਏ ਦਿਵਸ ਕੇਤੈ ਨਰਸਿੰਘਾਵਤਾਰੰ ॥
भए दिवस केतै नरसिंघावतारं ॥

नरसिंह अवतारात् कियत् कालः व्यतीतः ?

ਪੁਨਰ ਭੂਮਿ ਮੋ ਪਾਪਾ ਬਾਢ੍ਯੋ ਅਪਾਰੰ ॥
पुनर भूमि मो पापा बाढ्यो अपारं ॥

नरसिंहावतारयुगस्य गमनानन्तरं पुनः पृथिव्यां पापानाम् तीव्रता वर्धयितुं आरब्धम् ।

ਕਰੇ ਲਾਗ ਜਗੰ ਪੁਨਰ ਦੈਤ ਦਾਨੰ ॥
करे लाग जगं पुनर दैत दानं ॥

अथ दैत्या राक्षसाश्च यज्ञं (विघ्नादिकं) आरब्धवन्तः।

ਬਲਿ ਰਾਜ ਕੀ ਦੇਹਿ ਬਢਿਯੋ ਗੁਮਾਨੰ ॥੧॥
बलि राज की देहि बढियो गुमानं ॥१॥

दानवाः पुनः यज्ञं कर्तुं प्रवृत्ताः, बलिः राजा च माहात्म्येन गर्वितः अभवत्।1.

ਨ ਪਾਵੈ ਬਲੰ ਦੇਵਤਾ ਜਗ ਬਾਸੰ ॥
न पावै बलं देवता जग बासं ॥

न देवा बलिदानं लब्धुं न च गन्धं गन्धं जिघ्रन्ति स्म।