श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 791


ਹਰਿ ਸਕਤਣਿ ਪਦ ਆਣਿ ਭਣਿਜੈ ॥
हरि सकतणि पद आणि भणिजै ॥

प्रथमं 'हरि सक्तानि' (सिंहबलसेना) इति वचनं वदतु।

ਅਰਿਣੀ ਸਬਦ ਅੰਤਿ ਤਿਹ ਦਿਜੈ ॥
अरिणी सबद अंति तिह दिजै ॥

तस्य अन्ते 'अरिणी' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਲਹੀਜੈ ॥
नाम तुपक के सकल लहीजै ॥

प्रत्येकं बिन्दुं पठन्तु।

ਜਹੀ ਠਵਰ ਚਹੀਐ ਤਹ ਦੀਜੈ ॥੧੧੩੪॥
जही ठवर चहीऐ तह दीजै ॥११३४॥

प्रथमं “हरिष्कित्नी” इति शब्दं वदन् अन्ते “अर्निणी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि यथा इष्टप्रयोगाय ज्ञातव्यानि।११३४।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਬਿਸਿਖ ਬਰਸਣੀ ਆਦਿ ਉਚਾਰਣ ਕੀਜੀਐ ॥
बिसिख बरसणी आदि उचारण कीजीऐ ॥

प्रथम उच्चारण 'बिशिख (बाण) बरसानी' (शब्द)।

ਅਰਿਣੀ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਸਬਦ ਕੋ ਦੀਜੀਐ ॥
अरिणी ता के अंति सबद को दीजीऐ ॥

तस्य अन्ते 'अरिणी' इति शब्दं योजयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਚਤੁਰ ਜੀਅ ਜਾਨੀਐ ॥
सकल तुपक के नाम चतुर जीअ जानीऐ ॥

(एतत्) सर्वे पण्डितैः तुपकनाम मनसि अवगन्तुम्।

ਹੋ ਕਾਬਿ ਕਬਿਤ ਕੇ ਭੀਤਰ ਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਨੀਐ ॥੧੧੩੫॥
हो काबि कबित के भीतर सदा प्रमानीऐ ॥११३५॥

प्रथमं “विश्ख-वर्षणी” इति शब्दं वदन् अन्ते “अरिणी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि मनसि ज्ञातव्यानि।११३५।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਬਾਨ ਬਰਖਣੀ ਆਦਿ ਉਚਰੀਐ ॥
बान बरखणी आदि उचरीऐ ॥

प्रथम उच्चारण 'बाँ बर्खनी' (शब्द)।

ਅਰਿਣੀ ਸਬਦ ਅੰਤਿ ਤਿਹ ਧਰੀਐ ॥
अरिणी सबद अंति तिह धरीऐ ॥

तस्य अन्ते 'अरिनि' (शब्दः) योजयतु।

ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਲਹੀਜੈ ॥
सकल तुपक के नाम लहीजै ॥

(एवं) सर्वबिन्दूनां नाम अवशोषयतु।

ਜਿਹ ਚਾਹੋ ਤਿਹ ਠਵਰ ਭਣੀਜੈ ॥੧੧੩੬॥
जिह चाहो तिह ठवर भणीजै ॥११३६॥

प्रथमं “बाण-वर्षणी” इति शब्दं वदन् अन्ते “अरिणी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि ज्ञातव्यानि।११३६।

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अरिल्

ਆਦਿ ਬਾਨਨੀ ਸਬਦਹਿ ਅਭੂਲਿ ਬਖਾਨੀਐ ॥
आदि बाननी सबदहि अभूलि बखानीऐ ॥

प्रथमं 'बन्नी' शब्दस्य उच्चारणं विना विस्मरणं कुर्वन्तु।

ਅਰਿਣੀ ਤਾ ਕੇ ਅੰਤਿ ਸਬਦ ਕੋ ਠਾਨੀਐ ॥
अरिणी ता के अंति सबद को ठानीऐ ॥

तस्य अन्ते 'अरिणी' इति शब्दं योजयतु।

ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਸਕਲ ਜਾਨ ਜੀਅ ਲੀਜੀਐ ॥
नाम तुपक के सकल जान जीअ लीजीऐ ॥

मनसि एकस्य बिन्दुस्य नाम (तत्) विचारयतु।

ਹੋ ਜਹ ਚਾਹੋ ਤਹ ਸਬਦ ਤਹੀ ਤੇ ਦੀਜੀਐ ॥੧੧੩੭॥
हो जह चाहो तह सबद तही ते दीजीऐ ॥११३७॥

प्रथमं काष्ठं “बाननी” इति वदन् अन्ते “अरिनि” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि मनसि ज्ञातव्यम्।1137।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चौपाई

ਆਦਿ ਪਨਚਨੀ ਸਬਦ ਬਖਾਨੋ ॥
आदि पनचनी सबद बखानो ॥

प्रथमं 'पञ्चनी' (धनुर्विद्या सेना) शब्दं पाठयन्तु।

ਮਥਣੀ ਸਬਦ ਅੰਤਿ ਤਿਹ ਠਾਨੋ ॥
मथणी सबद अंति तिह ठानो ॥

(ततः) अन्ते 'मथनी' इति शब्दं योजयतु।

ਸਭ ਸ੍ਰੀ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਲਹੀਐ ॥
सभ स्री नाम तुपक के लहीऐ ॥

सर्वेषां बिन्दुनाम (तत्) विचार्यताम्।

ਰੁਚਿ ਜੈ ਜਹੀ ਤਹੀ ਤੇ ਕਹੀਐ ॥੧੧੩੮॥
रुचि जै जही तही ते कहीऐ ॥११३८॥

पाञ्चनीशब्दं वदन् अन्ते “मथनी” इति शब्दं योजयित्वा तुपकस्य सर्वाणि नामानि स्वप्रवृत्तिनुसारं वक्तुं ज्ञातव्यानि।११३८।