(प्रतीक्षमाणः) मेहिनवालः अतीव दुःखितः आसीत्
महिनवालः विषादग्रस्तः अभवत्, 'सोहनी कुत्र गता?'
(सः तं अन्वेषितवान्) बहु नदीयां
सः अन्वेष्टुं नदीं उत्प्लुत्य तरङ्गेषु तु नष्टः अभवत् ।(८)
कश्चित् पुरुषः एतत् चरित्रं कृतवान्
केचन अवदन्, महिनवालः स्वयमेव सोहनीं हतः,
सः कच्चं घटं दत्त्वा मग्नः अभवत्
किन्तु तथ्यं तु अस्ति यत् अपक्ता कलशेण सा किलेआ आसीत् ततः सः तस्य शिरःप्रहारेन हतः।(९)(१)
१०१तमः शुभच्रितराणां दृष्टान्तः राजमन्त्रीसंवादः, आशीर्वादेन सम्पन्नः। (१०१)(१८६६) २.
दोहिरा
राजा अजस्य पुत्रः पूर्वं अयोधियापुरे निवसति स्म ।
सः दरिद्रेषु परोपकारी आसीत्, स्वप्रजा प्रेम्णा च आसीत्।(1)
एकदा देवानां पिशाचानां च मध्ये युद्धं प्रवृत्तम् ।
अथ रजदस्रथं प्रेषयितुं देवः निश्चयं कृतवान्।(2)
चौपाई
(इन्द्रः) दूतं प्राह त्वया चरितव्यम् इति
सः स्वदूतान् अवदत्-'गच्छ दशरथं प्राप्नुत, .
(सः) गृहकार्यं सर्वं त्यक्त्वा आगच्छेत्
'सर्वकार्यं त्यक्त्वा आगत्य अस्माकं कृते युद्धं कर्तुं वदतु।'(3)
दोहिरा
राजदूतः सत्कृतः दस्रथस्य प्रतीक्षां कर्तुं सह अगच्छत्,
यच्च यत्किमपि आदेशं तस्य स्वामिना दत्तं, सः संप्रेषितवान्।(4)
चौपाई
इन्द्रेण ('बसव') यत् उक्तं तत् श्रुत्वा (दशरथः) ।
यत्किमपि सः (राजः) कथितः, प्रसारितः च, कैकई (दसरथस्य पत्नी) अपि गुप्तरूपेण ज्ञातवती ।
(कश्चित् दशरथं अवदत् यत् यदि त्वं) गच्छसि तर्हि अहं त्वया सह गमिष्यामि, यदि त्वं तिष्ठसि तर्हि अहं तिष्ठामि।
(राजमब्रवीत्)) 'अहं त्वां अपि सह गमिष्यामि यदि च न (मां नयसि) अग्नौ मम शरीरं दहिष्यामि।(5)
कैकई राज्ञः अतीव प्रेम्णा आसीत् ।
सा स्त्रियाः राजं प्रेम्णा आसीत्, राजा च रानीम् अत्यन्तं आराधयति स्म, सा अपि अवदत्, 'अहं भवतः युद्धकाले सेविष्यामि,
कैकई उक्तवान् (अहं भवतः सेवां करिष्यामि)।
'अग्ने च त्वया मृते सती भवेयम् ॥'(६)
अयोध्याराजः सद्यः प्रस्थितवान्
अयोधियाराजः सद्यः तत्र गतः यत्र देवपिशाचयोः युद्धं प्रचलति स्म।
यत्र बजरादयः वृश्चिकाः (पेशकबाः) वर्षन्ति स्म
यत्र पाषाणसदृशाः कठिनधनुः विषवृश्चिकसदृशाः बाणाः वृष्टाः शूराः कर्षन्ति स्म।(7)
भुजंग छन्द
बज्राधारी (इन्द्रः) सैन्यं सङ्गृह्य तत्र ययौ |
यत्र देवा दिग्गजाः परस्परं पूजयन्ति स्म।
योद्धाः महाक्रोधाः गर्जन्ति स्म |
ते च खड्गैः परस्परं आक्रमणं कुर्वन्तः आसन्। ८.
राक्षससेनाबाणैः आहताः देवा पलायिताः |
इन्द्रस्य च महायोधाः स्खलिताः (युद्धक्षेत्रात्)।
एकः एव इन्द्रः ('बजराधारी') तत्र अवशिष्टः आसीत् ।
तेन सह महत् युद्धम् अभवत् राजा अपि बहु युद्धम् अकरोत्।।9।।
अत्र इन्द्रः राजा च (दशरथः) बलवन्तः दिग्गजाः।
एकतः इन्द्रः देवः अपरतः क्रुद्धाः पिशाचाः।
चतुर्णां पार्श्वाद् एवम् एव तान् परिवृतवान्
इन्द्रं व्याप्तवन्तः यथा वायुः रजः तूफानं आवृतयति।(10)