नन्दस्य अनुज्ञां प्राप्य ग्वालयः रथान् सम्यक् अलङ्कृतवन्तः ।
नन्दस्य अनुमोदनेन सर्वे गोपाः स्वरथं अलङ्कृतवन्तः, तेषु स्त्रियः उपविष्टाः, ते च स्ववाद्यस्य अनुनादेन आरब्धाः
यशोदा कृष्णं अङ्के कृत्वा प्रभावशालिनी दृश्यते
इदं सुफलं दानेन सुवर्णं दत्त्वा यशोदा पर्वते शिला इव दृश्यते, अङ्के कृष्णः नीलमणि इव भासते।।153।
गोकुलं परित्यज्य गोपाः ब्रजे स्वनिवासम् आगताः |
घृतमृदुगन्धं प्रोक्षयन्ति स्म गृहाभ्यन्तरे बहिश्च धूपं दहन्ति स्म
तस्याः बिम्बस्य श्रेष्ठा महती सफलता कविना (तस्य) मुखात् एवम् उक्तवती
अस्य सुन्दरस्य दृश्यस्य विषये महाकविना उक्तं यत् विभीषणाय लङ्काराज्यं दत्त्वा रामः पुनः लङ्कां शुद्धं कृतवान् इति तस्य मनसि आसीत्।१५४।
कवि का भाषण : दोहरा
सर्वे ग्वालाः ब्रज-भूमियां सुखेन वसितुं आरब्धवन्तः।
सर्वे गोपाः ब्रजे स्थित्वा प्रहृष्टाः अधुना कृष्णक्रीडामद्भुतं कथयामि ॥१५५॥
स्वय्या
सप्त वर्षाणि व्यतीतानि कान्हः गां चरितुं प्रवृत्तः ।
सप्तवर्षेभ्यः अनन्तरं कृष्णः गां चरितुं आरब्धवान्, सः पोपवृक्षस्य पत्राणि संयोजयित्वा धुनानि उत्पन्नवान्, सर्वे बालकाः वेणुनाले गायितुं आरब्धवन्तः
सः गोपबालकान् स्वगृहे आनयति स्म, तेषु भयं जनयति स्म, स्वेच्छया तर्जयति स्म च
माता यशोदा प्रसन्नतां प्राप्य नृत्यन्तं दृष्ट्वा सर्वेभ्यः क्षीरं सेवयामास।१५६।
ब्रजवृक्षाः पतितुं प्रवृत्ताः तेन राक्षसाः अपि मोचिताः
इति दृष्ट्वा आकाशात् पुष्पवृष्टानि कवयः अस्य दृश्यस्य विषये विविधानि उपमानि दत्तवन्तः
(तस्य मते) त्रयः जनाः आशीर्वादं प्राप्नुवन्ति यत् (श्रीकृष्णः) अधुना एव पृथिव्याः भारं न्यूनीकृतवान्।
ब्रावो, ब्रोवो इत्यस्य स्वराः त्रिषु लोकेषु श्रूयन्ते स्म, तत्र याचनानि च भगवन्! पृथिव्याः भारं लघु कुरु।यथा शृणु शृणु कविना श्याम।157।।
एतत् अद्भुतं क्रीडां दृष्ट्वा ब्रजस्य बालकाः प्रत्येकं गृहं गत्वा एतत् कथयन्ति
राक्षसवधं श्रुत्वा यशोदा मनसि प्रसन्ना अभवत्
रचनाप्रवाहद्वारा कविना यत्किमपि वर्णनं कृतम्, तदेव चतुर्दिक्षु प्रसिद्धं जातम्
तत्र मातुः यशोदाया मनसि प्रवहमानन्दप्रवाहः ॥१५८॥
अधुना बकासुरस्य वधस्य वर्णनं आरभ्यते
स्वय्या
वध्यमानस्य विशालस्य (वत्सस्य) (वार्ता) श्रुत्वा राजा बकासुरं यत् उक्तवान् तत् शृणु।
राक्षसवधं श्रुत्वा राजा कंसः बकासुरं अवदत्, इदानीं त्वं मथुरां त्यक्त्वा ब्रजं गच्छसि
इति उक्त्वा प्रणम्य उक्तवान्। अहं तत्र गच्छामि, यदा त्वं मां प्रेषयसि
कंसः स्मितं कृत्वा अवदत्, त्वं तं (कृष्णं) इदानीं वञ्चनाद्वारा वधिष्यसि।१५९।
यथा यथा दिवसं प्रभातम्, कृष्णः (गिर्धारी) गोवत्सान् वनम् अयच्छत्
अथ यमुनातटं गतं यत्र वत्साः शुद्धं (न लवणं) जलं पिबन्ति स्म
तस्मिन् समये बदासुरः नाम राक्षसः घोररूपः
बगुला परिणत्य सर्वान् पशून् ग्रसन् कृष्णेन तत्र त्यक्तान् ॥१६०॥
दोहरा
अथ श्रीकृष्णः अग्निरूपं प्रविश्य तस्य (मुखं च) गण्डं दग्धवान्।
अथ विष्णुः अग्निरूपधरः कण्ठं दग्धवान् बकासुरः च समीपस्थं अन्तं मत्वा भयात् सर्वान् वमनं कृतवान्।161।
स्वय्या
यदा सः (बक्सुरः) श्रीकृष्णं आक्रमितवान् तदा ते तस्य तुण्डं बलात् गृहीतवन्तः।
यदा बकासुरः तान् प्रहृतवान् तदा कृष्णः तस्य तुण्डं बलात् गृहीत्वा विदारितवान्, तदा रक्तधारा प्रवहितुं आरब्धा
किं पुनः एतत् दृश्यं वर्णयेयम्
तस्यासुरस्य आत्मा ईश्वरे प्रलीयते यथा दिवसप्रकाशे विलीयमानानां ताराणां ज्योतिः।१६२।
कबिट्
यदा राक्षसः आगत्य मुखं उद्घाटितवान् तदा कृष्णः तस्य विनाशं चिन्तितवान्
कृष्णो देवकुशलपूजितः तुण्डं विच्छिद्य जघान महाबलम् |
सः पृथिव्यां द्वयोः अर्धयोः पतितः, कविः तत् कथयितुं प्रेरणाम् अनुभवति स्म
वने क्रीडितुं गताः बालकाः मध्ये दीर्घतृणं विच्छिन्दन्ति इव आसीत्।१६३।
बकासुरस्य राक्षसस्य वधस्य समाप्तिः।