श्री दसम् ग्रन्थः

पुटः - 1091


ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਕਹਾ ਭਯੋ ਬਲਵੰਤ ਭਯੋ ਭੋਗ ਨ ਚਿਰ ਲੌ ਕੀਨ ॥
कहा भयो बलवंत भयो भोग न चिर लौ कीन ॥

यत् घटितं (यदि कश्चित्) तत् बलवत्तरम् अभवत् । यदि सः चिरकालं यावत् रमितुं न शक्नोति स्म

ਆਪ ਨ ਕਛੁ ਸੁਖ ਪਾਇਯੋ ਕਛੁ ਨ ਤਰੁਨਿ ਸੁਖ ਦੀਨ ॥੭॥
आप न कछु सुख पाइयो कछु न तरुनि सुख दीन ॥७॥

अतः सः स्वयं सुखं न लब्धवान्, न च स्त्रियाम् सुखं दत्तवान्।।7।।

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਸੋ ਤਰੁਨੀ ਕੋ ਪੁਰਖ ਰਿਝਾਵੈ ॥
सो तरुनी को पुरख रिझावै ॥

स एव पुरुषः स्त्रियं प्रीणयितुं शक्नोति

ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਲਗੈ ਭੋਗ ਕਮਾਵੈ ॥
बहुत चिर लगै भोग कमावै ॥

चिरं रमते यः ।

ਤਾ ਕੋ ਐਂਚਿ ਆਪੁ ਸੁਖੁ ਲੇਵੈ ॥
ता को ऐंचि आपु सुखु लेवै ॥

आकृष्य सुखं लभते

ਅਪਨੋ ਸੁਖ ਅਬਲਾ ਕੋ ਦੇਵੈ ॥੮॥
अपनो सुख अबला को देवै ॥८॥

स्त्रियां च स्वसुखं ददाति।8.

ਐਸੇ ਬਲੀ ਕੈਸ ਕੋਊ ਹੋਈ ॥
ऐसे बली कैस कोऊ होई ॥

यददृशं यज्ञं भवेत्, .

ਤਾ ਪਰ ਤ੍ਰਿਯਾ ਨ ਰੀਝਤ ਕੋਈ ॥
ता पर त्रिया न रीझत कोई ॥

न कश्चित् स्त्रियः तस्य आक्रोशं न करोति।

ਜੋ ਚਿਰ ਚਿਮਟਿ ਕਲੋਲ ਕਮਾਵੈ ॥
जो चिर चिमटि कलोल कमावै ॥

यः (पुरुषः) चिरकालं वेष्टयति, .

ਵਹੈ ਤਰੁਨਿ ਕੋ ਚਿਤ ਚੁਰਾਵੈ ॥੯॥
वहै तरुनि को चित चुरावै ॥९॥

सः स्त्रियाः प्रतिबिम्बं हरितुं शक्नोति। ९.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਚਿਮਟਿ ਚਿਮਟਿ ਤਿਹ ਮੀਤ ਸੌ ਗਰੇ ਗਈ ਲਪਟਾਇ ॥
चिमटि चिमटि तिह मीत सौ गरे गई लपटाइ ॥

सा स्वसखीं दृढतया आलिंगितवती।

ਸ੍ਰਵਨ ਚਟਾਕੋ ਨਾਥ ਸੁਨਿ ਜਾਗ੍ਯੋ ਨੀਂਦ ਗਵਾਇ ॥੧੦॥
स्रवन चटाको नाथ सुनि जाग्यो नींद गवाइ ॥१०॥

(तत्र तस्याः) पतिः चटकशब्दं श्रुत्वा जागरितः। १०.

ਲਪਟਿ ਲਪਟਿ ਅਤਿ ਰਤਿ ਕਰੀ ਜੈਸੀ ਕਰੈ ਨ ਕੋਇ ॥
लपटि लपटि अति रति करी जैसी करै न कोइ ॥

(उभौ) बहु विहारं कुर्वन्तौ, यत् सदृशं अन्यः कोऽपि न करोति।

ਸ੍ਰਮਿਤ ਭਏ ਤਰੁਨੀ ਤਰੁਨ ਰਹੇ ਤਹਾ ਹੀ ਸੋਇ ॥੧੧॥
स्रमित भए तरुनी तरुन रहे तहा ही सोइ ॥११॥

ते स्त्रीपुरुषाः श्रान्ताः भूत्वा तत्रैव सुप्तवन्तः। ११.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਜਬ ਤ੍ਰਿਯ ਜਾਰ ਸਹਿਤ ਸ੍ਵੈ ਗਈ ॥
जब त्रिय जार सहित स्वै गई ॥

यदा सा स्त्रिया स्वसखी सह निद्रां गता

ਪਰੇ ਪਰੇ ਤਿਹ ਨਾਥ ਤਕਈ ॥
परे परे तिह नाथ तकई ॥

अतः पतिः तान् शयितान् दृष्टवान्।

ਪਕਰੇ ਕੇਸ ਛੁਟੇ ਲਹਲਹੇ ॥
पकरे केस छुटे लहलहे ॥

(सः परपुरुषस्य) विकीर्णकेशान् गृहीतवान्

ਜਾਨੁਕ ਸਰਪ ਗਾਰਰੂ ਗਹੇ ॥੧੨॥
जानुक सरप गाररू गहे ॥१२॥

मन्दरी (गरुडविद्यावित्) सर्पं गृहीतमिव। १२.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਅੰਗਰੇਜੀ ਗਹਿ ਕੈ ਛੁਰੀ ਤਾ ਕੀ ਗ੍ਰੀਵ ਤਕਾਇ ॥
अंगरेजी गहि कै छुरी ता की ग्रीव तकाइ ॥

(पतिः) तस्याः कण्ठे ('आङ्ग्ल') तीक्ष्णं छूरीम् अस्थापयत् ।

ਤਾਨਿਕ ਦਬਾਈ ਇਹ ਦਿਸਾ ਉਹਿ ਦਿਸਿ ਨਿਕਸੀ ਜਾਇ ॥੧੩॥
तानिक दबाई इह दिसा उहि दिसि निकसी जाइ ॥१३॥

अस्मात् पार्श्वे किञ्चित् दबावः यः परतः बहिः आगतः। १३.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਛੁਰਕੀ ਭਏ ਜਾਰ ਕੌ ਘਾਯੋ ॥
छुरकी भए जार कौ घायो ॥

हत (पत्न्याः) मित्रं छूरेण।

ਨਿਜੁ ਨਾਰੀ ਤਨ ਕਛੁ ਨ ਜਤਾਯੋ ॥
निजु नारी तन कछु न जतायो ॥

किन्तु भार्यायाः कृते किमपि न अवदत्।

ਤਾ ਕੋ ਤਪਤ ਰੁਧਿਰ ਜਬ ਲਾਗਿਯੋ ॥
ता को तपत रुधिर जब लागियो ॥

यदा सः उष्णं रक्तं अनुभवति स्म, तदा

ਤਬ ਹੀ ਕੋਪਿ ਨਾਰਿ ਕੋ ਜਾਗਿਯੋ ॥੧੪॥
तब ही कोपि नारि को जागियो ॥१४॥

तदा तस्याः क्रोधः जागरितः। १४.

ਛੁਰਕੀ ਵਹੈ ਹਾਥ ਮੈ ਲਈ ॥
छुरकी वहै हाथ मै लई ॥

सः तदेव छूरीं हस्ते गृहीतवान्

ਪਤਿ ਕੇ ਪਕਰਿ ਕੰਠ ਮੋ ਦਈ ॥
पति के पकरि कंठ मो दई ॥

भर्तुः कण्ठं च गृहीतवती।

ਅਜ ਜ੍ਯੋ ਤਾਹਿ ਜਬੈ ਕਰਿ ਡਾਰਿਯੋ ॥
अज ज्यो ताहि जबै करि डारियो ॥

हतवान् तं ('जबै') बकवत् ('अज')।

ਬਾਰ ਦੁਹਨ ਇਹ ਭਾਤਿ ਪੁਕਾਰਿਯੋ ॥੧੫॥
बार दुहन इह भाति पुकारियो ॥१५॥

उभौ दग्धौ तथा कोलाहलं च कृतवान्। १५.

ਦੋਹਰਾ ॥
दोहरा ॥

द्वयम् : १.

ਮੋਰੇ ਨਾਥ ਬਿਰਕਤ ਹ੍ਵੈ ਬਨ ਕੋ ਕਿਯੋ ਪਯਾਨ ॥
मोरे नाथ बिरकत ह्वै बन को कियो पयान ॥

मम पतिः अप्रसन्नतायाः कारणात् बान्नगरे (वसितुं) गतः।

ਬਾਰਿ ਸਕਲ ਘਰ ਉਠਿ ਗਏ ਸੰਕਾ ਛਾਡਿ ਨਿਦਾਨ ॥੧੬॥
बारि सकल घर उठि गए संका छाडि निदान ॥१६॥

न संशयं त्यक्त्वा गृहं दग्धम् अस्ति। 16.

ਚੌਪਈ ॥
चौपई ॥

चतुर्विंशतिः : १.

ਤਾ ਤੇ ਕਛੂ ਉਪਾਇ ਬਨੈਯੈ ॥
ता ते कछू उपाइ बनैयै ॥

(उक्तम्) अस्य कृते केचन उपायाः करणीयाः।

ਖੋਜਿ ਨਾਥ ਬਨ ਤੇ ਗ੍ਰਿਹ ਲਯੈਯੈ ॥
खोजि नाथ बन ते ग्रिह लयैयै ॥

नाथः बुनतः अन्वेष्य गृहम् आनयेत्।

ਤਾ ਕੋ ਹੇਰਿ ਪਾਨਿ ਮੈ ਪੀਵੌ ॥
ता को हेरि पानि मै पीवौ ॥

तं दृष्ट्वा अहं जलं पिबामि

ਬਿਨੁ ਦੇਖੈ ਨੈਨਾ ਦੋਊ ਸੀਵੌ ॥੧੭॥
बिनु देखै नैना दोऊ सीवौ ॥१७॥

अदर्शने च सति नेत्रद्वयं सिविष्यामि। १७.

ਅੜਿਲ ॥
अड़िल ॥

अडिगः : १.

ਖੋਜਿ ਖੋਜਿ ਬਨ ਲੋਗ ਸਭੈ ਆਵਤ ਭਏ ॥
खोजि खोजि बन लोग सभै आवत भए ॥

वने अन्वेषणं कृत्वा सर्वे जनाः पुनः आगताः

ਕਹੈ ਤ੍ਰਿਯਾ ਤਵ ਨਾਥ ਨ ਹਾਥ ਕਹੂੰ ਅਏ ॥
कहै त्रिया तव नाथ न हाथ कहूं अए ॥

इति च वक्तुं प्रवृत्तः हे नारी! तव स्वामिः कुत्रापि न लभ्यते।

ਆਇ ਨਿਕਟਿ ਤਾ ਕੌ ਸਭ ਹੀ ਸਮੁਝਾਵਹੀ ॥
आइ निकटि ता कौ सभ ही समुझावही ॥

सर्वे तस्य समीपम् आगत्य व्याख्यातुम् आरब्धवन्तः।

ਹੋ ਭੂਲੇ ਲੋਕ ਅਜਾਨ ਮਰਮ ਨਹਿ ਪਾਵਹੀ ॥੧੮॥
हो भूले लोक अजान मरम नहि पावही ॥१८॥

ते भोगाः अज्ञानिनः जनाः वास्तविकं भेदं अवगन्तुं न शक्तवन्तः । १८.

ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਪਖ੍ਯਾਨੇ ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਰਿਤ੍ਰੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਭੂਪ ਸੰਬਾਦੇ ਦੋਇ ਸੌ ਦੋ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸਮਾਪਤਮ ਸਤੁ ਸੁਭਮ ਸਤੁ ॥੨੦੨॥੩੮੦੭॥ਅਫਜੂੰ॥
इति स्री चरित्र पख्याने त्रिया चरित्रे मंत्री भूप संबादे दोइ सौ दो चरित्र समापतम सतु सुभम सतु ॥२०२॥३८०७॥अफजूं॥

अत्र श्रीचरितोपख्यानस्य त्रिचरितस्य मन्त्री भूपसंवादस्य २०२तमोऽध्यायः समाप्तः, सर्वं शुभम्। २०२.३८०७ इति । गच्छति